5 अब्ज वर्षांनंतर पृथ्वीचा विनाश? अंतराळातील ‘नरभक्षी‘ ताऱ्याने स्वतःचाच ग्रह गिळला; धक्कादायक संशोधनाने वाढवली चिंता
नवी दिल्ली : अंतराळातील रहस्ये उलगडण्याच्या प्रयत्नात असलेल्या खगोलशास्त्रज्ञांना एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि धक्कादायक पुरावा मिळाला आहे. पृथ्वीपासून सुमारे 1,300 प्रकाशवर्ष दूर असलेल्या TOI-5882 या वृद्ध ताऱ्याने आपल्या सौरमालेतील एका विशाल ग्रहाला पूर्णपणे गिळंकृत केल्याचे संशोधनातून समोर आले आहे. ही घटना केवळ एका ग्रहाच्या नाशापुरती मर्यादित नसून, भविष्यात आपल्या सूर्याचे आणि पृथ्वीचे काय होऊ शकते याचीही झलक दाखवणारी असल्याचे वैज्ञानिकांचे मत आहे.
हा शोध समोर आल्यानंतर जगभरात एकच प्रश्न विचारला जात आहे—एक दिवस सूर्यही पृथ्वीला अशाच प्रकारे गिळंकृत करेल का?
Related News
49 प्रकाशवर्षांवर ‘पृथ्वी 2.0’चा मोठा शोध! LHS 1140b वर पाण्याचे संकेत; जीवनाच्या आशा वाढल्या
Parliament Monsoon Session 2026: संसदेत मोदींचा आत्मविश्वास, बाहेर आंदोलनाचा तणाव
भारताची पहिली भू-औष्णिक क्रांती! 14,000 फूट उंचीवर 1,000 मीटर खोल विहिरींचे उद्घाटन; लडाखमध्ये उभारला जाणार पहिला Geothermal वीज प्रकल्प
Vikram-1 Launch यशस्वी; भारताच्या खासगी स्पेस सेक्टरने रचला नवा इतिहास
ISRO Crisis : 120 शास्त्रज्ञांच्या राजीनाम्यांनी इस्रोमध्ये खळबळ; गगनयान मिशनवर संकट, सरकारचा मोठा निर्णय
जपानचा ऐतिहासिक विजय! री-यूजेबल रॉकेटच्या यशस्वी चाचणीने अंतराळ क्षेत्रात रचला नवा इतिहास; जाणून घ्या 7 मोठे फायदे
गगनयान 2027: ISRO ची 10 पॅराशूट प्रणाली यशस्वी, अंतराळवीरांच्या सुरक्षित परतीसाठी मोठे यश
2026 चे शेवटचे चंद्रग्रहण: 27-28 ऑगस्टला दिसणार ‘ब्लड मून’चा थरार, भारतातून दिसणार का? 7 महत्त्वाच्या गोष्टी जाणून घ्या
8 वीपर्यंत इंटरनेटही पाहिलं नव्हतं; आज NASA आणि Google चा विश्वास जिंकणाऱ्या अवैस अहमदच्या यशाचे 10 प्रेरणादायी धडे
3200 वर्ष जुन्या रहस्यमय ब्लू होलचा मोठा शोध! 2700+ समुद्री जीवांचे अनोखे विश्व पाहून शास्त्रज्ञही थक्क
अंतराळातील ‘नरभक्षी’ ताऱ्याचा थरारक शोध
सामान्यतः तारे त्यांच्या आयुष्याच्या शेवटच्या टप्प्यात पोहोचल्यावर त्यांच्यामध्ये मोठे बदल घडतात. त्यांच्या केंद्रातील हायड्रोजन इंधन संपल्यानंतर ते प्रचंड आकाराने फुगू लागतात. अशा अवस्थेला रेड जायंट (Red Giant) असे म्हटले जाते.
TOI-5882 हा देखील अशाच अवस्थेत पोहोचलेला वृद्ध तारा आहे. संशोधकांच्या मते, या ताऱ्याने आपल्या जवळ फिरणाऱ्या एका विशाल ग्रहाला आपल्या गुरुत्वाकर्षणामुळे आत ओढले आणि पूर्णपणे गिळून टाकले.ही घटना अंतराळात अत्यंत दुर्मीळ मानली जाते. कारण एखादा ग्रह ताऱ्यात विलीन होण्याची प्रक्रिया विश्वाच्या कालमानानुसार अत्यंत कमी कालावधीत पूर्ण होते.
मिशिगन विद्यापीठाच्या संशोधकांचा मोठा शोध
हा अभ्यास मिशिगन विद्यापीठातील वैज्ञानिक ब्रुक कॉटन यांच्या नेतृत्वाखालील 14 सदस्यीय संशोधन पथकाने केला आहे.
शास्त्रज्ञांनी TOI-5882 या ताऱ्याच्या प्रकाशाचा स्पेक्ट्रोस्कोपी तंत्रज्ञानाद्वारे अभ्यास केला. या विश्लेषणातून त्यांना काही असामान्य रासायनिक संकेत मिळाले. सुरुवातीला हा सामान्य बदल वाटला, मात्र पुढील तपासणीत त्यामागे एका ग्रहाचा विनाश दडलेला असल्याचे स्पष्ट झाले.
‘लिथियम’ने उघड केले संपूर्ण रहस्य
या संशोधनातील सर्वात महत्त्वाचा पुरावा म्हणजे लिथियम.सामान्यतः वृद्ध ताऱ्यांमध्ये लिथियमचे प्रमाण अत्यल्प असते. कारण ताऱ्यांच्या आतल्या उष्णतेमुळे हा घटक नष्ट होत जातो.मात्र TOI-5882 मध्ये लिथियमचे प्रमाण अपेक्षेपेक्षा खूप जास्त आढळले. संशोधकांनी त्याची तुलना अशाच प्रकारच्या 62 ताऱ्यांशी केली. त्यामध्ये TOI-5882 हा 97 टक्के ताऱ्यांपेक्षा अधिक लिथियमयुक्त असल्याचे दिसून आले.वैज्ञानिकांच्या मते, एवढे लिथियम अचानक तयार होऊ शकत नाही. हे केवळ एखादा ग्रह ताऱ्यामध्ये विलीन झाल्यानंतरच शक्य होते.
ग्रह किती मोठा होता?
संशोधकांच्या अंदाजानुसार, हा ग्रह पृथ्वीपेक्षा अनेक पटींनी मोठा होता.तो आकाराने नेपच्यूनपेक्षाही मोठा असण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.
TOI-5882 च्या परिसरात गुरू ग्रहापेक्षा सुमारे 20 पट अधिक वस्तुमान असलेला एक तपकिरी बटू (Brown Dwarf) देखील फिरत आहे.या तपकिरी बटूच्या प्रचंड गुरुत्वाकर्षणामुळे त्या ग्रहाची कक्षा हळूहळू बदलली आणि अखेरीस तो थेट आपल्या ताऱ्यात जाऊन विलीन झाला, असा वैज्ञानिकांचा अंदाज आहे.
स्पेक्ट्रोस्कोपी म्हणजे काय?
नरभक्षी : स्पेक्ट्रोस्कोपी हे आधुनिक खगोलशास्त्रातील अत्यंत महत्त्वाचे तंत्रज्ञान आहे.प्रत्येक तारा वेगवेगळ्या तरंगलांबीचा प्रकाश उत्सर्जित करतो. त्या प्रकाशाचे विश्लेषण करून त्यामधील रासायनिक घटक, तापमान, वस्तुमान, वय आणि इतर वैशिष्ट्ये ओळखता येतात.TOI-5882 च्या बाबतीत याच तंत्रामुळे ग्रह गिळल्याचे पुरावे समोर आले.
वृद्ध तारे ग्रहांना का गिळतात?
नरभक्षी : ताऱ्याच्या केंद्रातील इंधन संपल्यानंतर त्याचे बाह्य आवरण प्रचंड वेगाने फुगू लागते.सूर्यासारखा तारा त्याच्या सध्याच्या आकारापेक्षा शेकडो पट मोठा होऊ शकतो.त्यामुळे जवळचे ग्रह हळूहळू त्या विस्तारित वातावरणात प्रवेश करतात.गुरुत्वाकर्षण, घर्षण आणि उष्णतेच्या प्रभावामुळे त्या ग्रहांचा पूर्णपणे नाश होतो.
सूर्याचेही असेच होणार?
नरभक्षी : या प्रश्नाचे उत्तर वैज्ञानिकांनी “हो” असे दिले आहे.मात्र यासाठी अजून सुमारे 5 अब्ज वर्षे बाकी आहेत.त्या काळात सूर्याचे हायड्रोजन इंधन संपेल.त्यानंतर तो रेड जायंटमध्ये रूपांतरित होईल.त्या अवस्थेत सूर्याचा आकार इतका वाढेल की बुध आणि शुक्र ग्रह निश्चितपणे त्यामध्ये विलीन होतील.पृथ्वीबाबत मात्र अजूनही काही प्रमाणात मतभेद आहेत.
काही संशोधनानुसार पृथ्वी सूर्याच्या विस्तारित वातावरणात पूर्णपणे नष्ट होईल.तर काही मॉडेल्सनुसार पृथ्वी थेट गिळली जाणार नसली तरी सूर्याच्या प्रचंड उष्णतेमुळे तिच्यावरील महासागर, वातावरण आणि जीवन पूर्णतः नष्ट होईल.
पृथ्वीवरील जीवन आधीच संपेल?
नरभक्षी : वैज्ञानिकांच्या मते, पृथ्वीवरील जीवनाचा शेवट सूर्य पृथ्वीला गिळण्याच्या आधीच होण्याची शक्यता अधिक आहे.सूर्याची चमक हळूहळू वाढत जाईल.त्यामुळे पृथ्वीवरील तापमान सातत्याने वाढेल.महासागर आटतील.वातावरणातील पाण्याची वाफ अंतराळात निघून जाईल.हरितगृह परिणाम अनियंत्रित होईल.अखेरीस पृथ्वी शुक्र ग्रहासारखी अत्यंत उष्ण आणि निर्जीव बनेल.
या संशोधनाचे महत्त्व काय?
नरभक्षी : हा शोध केवळ एका ग्रहाच्या विनाशाचा पुरावा नाही.यामुळे वैज्ञानिकांना ग्रह प्रणालींची उत्क्रांती, ताऱ्यांचे वृद्धत्व आणि आपल्या सौरमालेचे भवितव्य अधिक चांगल्या प्रकारे समजण्यास मदत होणार आहे.याशिवाय इतर ताऱ्यांभोवती फिरणाऱ्या ग्रहांच्या आयुष्याबाबतही महत्त्वाची माहिती मिळणार आहे.
अजून घाबरण्याचे कारण नाही
नरभक्षी : “सूर्य पृथ्वीला गिळणार” ही गोष्ट ऐकायला भीतीदायक वाटत असली तरी ती मानवी सभ्यतेच्या दृष्टीने तातडीचा धोका नाही.5 अब्ज वर्षांचा कालावधी हा पृथ्वीवरील मानवी इतिहासापेक्षा लाखो पटींनी मोठा आहे.म्हणून सध्याच्या काळात हवामान बदल, पर्यावरण संरक्षण आणि पृथ्वीचे संवर्धन हीच मानवजातीसमोरील खरी आव्हाने आहेत.
TOI-5882 या ताऱ्याने स्वतःच्या ग्रहाला गिळंकृत केल्याचा शोध हा आधुनिक खगोलशास्त्रातील अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे. लिथियमच्या स्वरूपात मिळालेल्या रासायनिक पुराव्यांमुळे ग्रहांचा विनाश कसा होतो, याचा पहिल्यांदाच ठोस वैज्ञानिक पुरावा मिळाला आहे.
नरभक्षी : या संशोधनामुळे आपल्या सूर्याच्या भविष्यातील प्रवासाची आणि पृथ्वीच्या अंतिम नियतीची झलक मिळाली आहे. मात्र हा विनाश आज किंवा उद्या होणार नाही. उलट या संशोधनामुळे विश्वातील तारे, ग्रह आणि त्यांच्या जीवनचक्राबद्दल अधिक सखोल माहिती मिळण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे.
