ISRO Crisis : 120 शास्त्रज्ञांच्या राजीनाम्यांनी इस्रोमध्ये खळबळ; गगनयान मिशनवर संकट, सरकारचा मोठा निर्णय
बंगळुरू : भारताला अंतराळ क्षेत्रात जागतिक स्तरावर वेगळी ओळख मिळवून देणाऱ्या भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेसमोर (ISRO) आता एक गंभीर अंतर्गत आव्हान उभे राहिले आहे. चांद्रयान, मंगळयान आणि अनेक यशस्वी उपग्रह मोहिमा राबविणाऱ्या इस्रोमध्ये गेल्या काही महिन्यांपासून शास्त्रज्ञ आणि तांत्रिक अधिकाऱ्यांच्या वाढत्या राजीनाम्यांमुळे चिंता वाढली आहे. या परिस्थितीचा थेट परिणाम भारताच्या महत्त्वाकांक्षी गगनयान मानव अंतराळ मोहिमेवर होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
राजीनाम्यांची वाढती संख्या लक्षात घेऊन केंद्र सरकारच्या अंतराळ विभागाने (Department of Space) महत्त्वाचा प्रशासकीय निर्णय घेतला आहे. आता गगनयान आणि इतर महत्त्वाच्या मोहिमांशी संबंधित ‘ग्रुप ए’ अधिकाऱ्यांचे राजीनामे किंवा स्वेच्छानिवृत्ती (VRS) यांना स्थानिक स्तरावर मंजुरी दिली जाणार नाही. प्रत्येक प्रस्ताव थेट अंतराळ विभागाकडे पाठवला जाणार असून अंतिम निर्णय केंद्र सरकारच्या पातळीवर घेतला जाईल.
Related News
Nagpur Crime: 3 मित्रांचा ड्रग्ज पार्टीचा धक्कादायक प्लॅन फसला; नामांकित हॉटेलवर पोलिसांची धाड, एमडीसह रंगेहात अटक
Kolhapur News: 3 राऊंड गोळीबाराने कोल्हापूर हादरले! भाजप कार्यकर्ता गंभीर जखमी, हल्ल्यामागचं कारण काय?
Doctor Death Case: लातूरमध्ये प्रसिद्ध हृदयरोगतज्ज्ञ डॉ. मेहुल राठोड यांचा मृत्यू; 7 धक्कादायक अपडेट्स
धक्कादायक! पुण्यातील बांधकाम व्यावसायिकाची आत्महत्या; व्हिडिओत 5 राजकीय नेत्यांची नावं, गंभीर आरोपांमुळे खळबळ
AI चा धक्कादायक निर्णय ? मेटाविरोधात 26 कर्मचाऱ्यांचा खटला; बाळंतपणाच्या सुट्टीवर असलेल्यांनाही लेऑफचा फटका
500 हून अधिक जणांचा मृत्यू होण्याची भीषण भीती! बंगालच्या उपसागरात 2 बोटी बुडाल्या; रोहिंग्या निर्वासितांवर काळाचा घाला
5 धक्कादायक खुलासे! मित्रांच्या हल्ल्यात गंभीर दुखापत; 27 वर्षीय तरुणाने नैराश्यात संपवलं आयुष्य
E20 Petrol Case: 45 दिवसांत नवी कार द्या! कोर्टाचा कार कंपनीला ऐतिहासिक दणका, ₹20.50 लाखांचा मोठा आदेश
स्नॅपचॅट Love Story: 100 रुपयांच्या स्टॅम्प पेपरने पलटला डाव; ओडिशाहून महाराष्ट्रात आलेल्या १८ वर्षीय तरुणीच्या निर्णयाने खळबळ
1 प्रश्नाने झाला एक्सपोझ! भारतीय असल्याचा दावा करणारा तरुण निघाला पाकिस्तानी; Viral Video मुळे खळबळ
Redmi K100 Pro Leak: 8,500mAh बॅटरी, 185Hz डिस्प्ले, 200MP कॅमेरा; स्मार्टफोन विश्वात मोठी खळबळ, 10 भन्नाट फीचर्स लीक
150 कोटींच्या संपत्तीसाठी मुलाने वडिलांची हत्या; 4-6 गोळ्या, 8 वर्षांचं धक्कादायक रहस्य उघड
ISRO मध्ये नेमकं काय घडत आहे?
देशातील सर्वोच्च वैज्ञानिक संस्थांपैकी एक असलेल्या इस्रोमध्ये गेल्या काही महिन्यांत शास्त्रज्ञांच्या राजीनाम्यांचा वेग वाढल्याचे समोर आले आहे. उपलब्ध माहितीनुसार, 100 ते 120 वैज्ञानिक आणि तांत्रिक अधिकारी इस्रोमधून बाहेर पडले आहेत.
यामध्ये सर्वाधिक कर्मचारी यू.आर. राव सॅटेलाइट सेंटर (URSC) मधील असल्याचे सांगितले जात आहे. सुमारे 80 अधिकारी या केंद्रातून बाहेर पडल्याची माहिती आहे. तसेच विक्रम साराभाई स्पेस सेंटर (VSSC) मधील किमान 20 शास्त्रज्ञांनीही राजीनामे दिले आहेत.
विशेष बाब म्हणजे या अनेक वैज्ञानिकांचा सहभाग गगनयान, उपग्रह विकास, प्रक्षेपण तंत्रज्ञान आणि मानव अंतराळ उड्डाणाशी संबंधित महत्त्वाच्या प्रकल्पांमध्ये होता. त्यामुळे या अनुभवी मनुष्यबळाच्या कमतरतेचा परिणाम भविष्यातील मोहिमांवर होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
सरकारचा कडक निर्णय
१४ जुलै रोजी अंतराळ विभागाने जारी केलेल्या नव्या अंतर्गत आदेशानुसार, गगनयान किंवा राष्ट्रीय महत्त्वाच्या मोहिमांवर कार्यरत असलेल्या ‘ग्रुप ए’ अधिकाऱ्यांच्या राजीनाम्यांना आता साधी प्रशासकीय प्रक्रिया मानले जाणार नाही.
पूर्वी संबंधित केंद्राच्या संचालकांना अशा राजीनाम्यांवर अंतिम निर्णय घेण्याचे अधिकार होते. मात्र आता हे अधिकार पुन्हा केंद्र सरकारकडे वर्ग करण्यात आले आहेत. यानंतर कोणत्याही इस्रो केंद्राच्या संचालकाला अशा अधिकाऱ्यांचा राजीनामा मंजूर करता येणार नाही.
या निर्णयामुळे सरकार अत्यंत अनुभवी वैज्ञानिकांना टिकवून ठेवण्याचा प्रयत्न करत असल्याचे स्पष्ट होत आहे.
ISRO गगनयान मोहिमेवर परिणाम होणार?
भारताची पहिली मानवी अंतराळ मोहीम म्हणून गगनयानकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे. या मोहिमेसाठी अत्याधुनिक तंत्रज्ञान, उच्च दर्जाची सुरक्षा व्यवस्था आणि अनुभवी वैज्ञानिकांची मोठी टीम आवश्यक आहे.
जर अनुभवी अधिकारी सातत्याने संस्था सोडत राहिले, तर प्रकल्पांच्या वेळापत्रकावर, चाचण्यांवर आणि तांत्रिक निर्णय प्रक्रियेवर परिणाम होण्याची शक्यता तज्ज्ञांकडून व्यक्त केली जात आहे. मात्र अधिकृतपणे गगनयान मोहिमेच्या वेळापत्रकात कोणताही बदल जाहीर करण्यात आलेला नाही.
राजीनाम्यांची कारणे काय?
1. खासगी अंतराळ उद्योगाचा वेगवान विस्तार
भारतामध्ये गेल्या काही वर्षांत अनेक स्पेस-टेक स्टार्टअप्स उभे राहिले आहेत. या कंपन्या इस्रोमध्ये प्रशिक्षण घेतलेल्या अनुभवी वैज्ञानिकांना आकर्षक वेतन, आधुनिक संशोधन सुविधा आणि जलद करिअर वाढीच्या संधी देत आहेत.
2. अधिक वेतन आणि सुविधा
सरकारी सेवेमध्ये निश्चित वेतनश्रेणी असताना खासगी कंपन्यांमध्ये त्यापेक्षा अनेकपटीने अधिक पगार, बोनस, शेअर पर्याय आणि संशोधन स्वातंत्र्य मिळत असल्याने अनेक अधिकारी खासगी क्षेत्राकडे वळत आहेत.
3. कामाचा वाढता ताण
गगनयान, चांद्रयान, उपग्रह प्रक्षेपण, संरक्षण क्षेत्रातील मोहिमा आणि विविध राष्ट्रीय प्रकल्पांमुळे इस्रोच्या वैज्ञानिकांवर मोठा ताण असल्याचेही सांगितले जाते.
4. काही मोहिमांमधील अपयश
काही प्रक्षेपण मोहिमांमध्ये आलेल्या अडचणींमुळे वैज्ञानिकांवर मानसिक दबाव वाढल्याचे मानले जाते. सततच्या उच्च अपेक्षा आणि कठीण जबाबदाऱ्या यांचाही परिणाम कर्मचाऱ्यांच्या मनोबलावर होत असल्याची चर्चा आहे.
ब्रेन ड्रेनची चिंता
देशातील सर्वोत्तम वैज्ञानिक संस्था म्हणून इस्रोची ओळख आहे. अशा संस्थेतून मोठ्या प्रमाणावर अनुभवी वैज्ञानिक बाहेर पडत असल्याने ‘ब्रेन ड्रेन’ची चिंता वाढली आहे.
एका वैज्ञानिकाला तयार करण्यासाठी अनेक वर्षांचे शिक्षण, प्रशिक्षण आणि प्रत्यक्ष प्रकल्पांचा अनुभव आवश्यक असतो. त्यामुळे अनुभवी मनुष्यबळ गमावणे ही कोणत्याही संशोधन संस्थेसाठी मोठी हानी मानली जाते.
पुढे काय ?
सरकारने राजीनाम्यांवरील नियंत्रणासाठी प्रशासकीय प्रक्रिया बदलली असली, तरी दीर्घकालीन उपाय म्हणून वैज्ञानिकांना अधिक चांगले वेतन, संशोधनासाठी अनुकूल वातावरण, करिअर वाढीच्या संधी आणि आधुनिक सुविधा उपलब्ध करून देण्याची गरज असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
भारत आगामी काळात गगनयान, चांद्रयान-४, शुक्र मोहिम, अंतराळ स्थानक आणि अनेक महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प राबविण्याच्या तयारीत आहे. त्यामुळे अनुभवी वैज्ञानिक टिकवून ठेवणे हे सरकार आणि इस्रोसमोरील सर्वात मोठे आव्हान ठरणार आहे.
