जपानच्या JAXA ने पहिल्यांदाच री-यूजेबल रॉकेटची यशस्वी चाचणी पूर्ण करत अंतराळ क्षेत्रात ऐतिहासिक कामगिरी केली. या तंत्रज्ञानामुळे अंतराळ मोहिमांचा खर्च कमी होणार असून भविष्यातील स्पेस मिशन्स अधिक किफायतशीर ठरणार आहेत.
जपानचा ऐतिहासिक विजय! री-यूजेबल रॉकेटच्या यशस्वी चाचणीने अंतराळ क्षेत्रात रचला नवा इतिहास; जाणून घ्या 7 मोठे फायदे
अंतराळ तंत्रज्ञानाच्या क्षेत्रात जपानने एक ऐतिहासिक झेप घेत जगाचे लक्ष वेधून घेतले आहे. जपानची अंतराळ संशोधन संस्था JAXA (Japan Aerospace Exploration Agency) ने पहिल्यांदाच री-यूजेबल (Reusable) रॉकेट यशस्वीपणे प्रक्षेपित करून ते सुरक्षितपणे पुन्हा पृथ्वीवर उतरवण्यात यश मिळवले आहे. या कामगिरीमुळे अंतराळ मोहिमांचा खर्च कमी करण्याच्या दिशेने मोठे पाऊल पडले असून जपान आता या अत्याधुनिक तंत्रज्ञानावर प्रभुत्व मिळवणाऱ्या देशांच्या यादीत सामील झाला आहे.
ही चाचणी केवळ जपानसाठीच नव्हे तर जागतिक अंतराळ संशोधनासाठीही अत्यंत महत्त्वाची मानली जात आहे. कारण भविष्यात उपग्रह प्रक्षेपण, वैज्ञानिक संशोधन आणि व्यावसायिक स्पेस मिशन्स अधिक स्वस्त, जलद आणि प्रभावी होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
Related News
राज ठाकरेंनंतर उद्धव ठाकरेंचाही नितीन गडकरींवर हल्लाबोल; म्हणाले, “रस्त्यांवरील खड्डे दिसत नाहीत का?”
7 दिवसांनंतरही कारवाई नाही! अश्विनी भिडेंच्या कठोर आदेशानंतरही मॅनहोल दुर्घटनेतील कंत्राटदारावर निर्णय रखडला
Property Rights: आई-वडिलांच्या मालमत्तेवर मुलांचा जन्मसिद्ध हक्क नाही; या 4 कारणांमुळे होऊ शकते बेदखली
“13 बॅगा भरून सोनं-चांदी घेऊन गेल्या!” विनायक राऊत यांचा सुनेवर गंभीर आरोप; कौटुंबिक वाद चव्हाट्यावर
Vinayak Raut News: 7 जणांवर गुन्हा, सुनेच्या गंभीर आरोपांमुळे विनायक राऊत अडचणीत; शिंदे शिवसेनेचा मोठा आक्रमक दणका
Anupam Kher News: राम मंदिर चोरीवर अनुपम खेर यांचे ‘वादग्रस्त’ वक्तव्य; मुघलांच्या उल्लेखाने नवा ‘मोठा’ वाद, जाणून घ्या 7 महत्त्वाच्या गोष्टी
IMD Weather Update : महाराष्ट्रासह 17 राज्यांना मुसळधार पावसाचा इशारा; पुन्हा धो-धो बरसणार पाऊस
फक्त 1 मिनिटात करा सुपर-फास्ट तपासणी! तुमचा स्मार्टफोन 5G सपोर्ट करतो की नाही, जाणून घ्या 7 सोप्या स्टेप्स
Bihar News : धक्कादायक! 82 वर्षीय वृद्धाच्या बँक खात्यात दिसले तब्बल 759 कोटी रुपये, पेन्शन काढताना उडाली सर्वांची झोप
12 वर्षांच्या प्रेमानंतर झाला भव्य लग्नसोहळा! निर्मिती सावंत यांनी उलगडली मुलगा अभिनय आणि सुनेच्या प्रेमकथेची भावूक गोष्ट
J&K Politics: 20 जुलैपासून ‘चलो दिल्ली’ आंदोलनाचा एल्गार! जम्मू-काश्मीरच्या राज्याच्या दर्जासाठी ओमर अब्दुल्लांचा मोठा इशारा
अवघ्या 17 दिवसांपूर्वी झाले होते लग्न; मोशी कचरा डेपो दुर्घटनेत नवविवाहित महेश कुंभार यांचा दुर्दैवी अंत
जाक्साची ऐतिहासिक कामगिरी
जपानच्या सरकारी अंतराळ संस्था JAXA ने अकिता प्रीफेक्चरमधील नोशिरो टेस्ट सेंटर येथे या रॉकेटची यशस्वी चाचणी घेतली. चाचणीदरम्यान रॉकेट सुमारे 10 मीटर उंचीपर्यंत गेले आणि त्यानंतर नियंत्रित पद्धतीने पुन्हा जमिनीवर उतरले.ही चाचणी पूर्णपणे यशस्वी ठरल्याने जपानने पुनर्वापर करता येणाऱ्या रॉकेट तंत्रज्ञानाच्या दिशेने मोठी झेप घेतली आहे.
शास्त्रज्ञांची पहिली प्रतिक्रिया
या प्रकल्पाचे नेतृत्व करणारे ताकाशी इटो यांनी चाचणीनंतर संपूर्ण संशोधन पथकाचे अभिनंदन केले. त्यांनी सांगितले की या चाचणीदरम्यान मिळालेल्या सर्व तांत्रिक माहितीचे सखोल विश्लेषण करण्यात येणार आहे.
त्यांच्या मते, या डेटाच्या आधारे भविष्यात अधिक शक्तिशाली, सुरक्षित आणि अनेक वेळा वापरता येणारी रॉकेट प्रणाली विकसित करता येईल.
री-यूजेबल रॉकेट म्हणजे नेमके काय?
री-यूजेबल रॉकेट म्हणजे असे रॉकेट ज्याचा पहिला टप्पा (First Stage Booster) अंतराळात उड्डाण केल्यानंतर पुन्हा सुरक्षितपणे पृथ्वीवर परत येतो. आवश्यक तपासणी आणि दुरुस्ती केल्यानंतर त्याच भागाचा पुन्हा पुढील मोहिमांसाठी वापर करता येतो.
सामान्य रॉकेटमध्ये प्रक्षेपणानंतर त्याचा पहिला टप्पा समुद्रात पडतो, वातावरणात जळून नष्ट होतो किंवा अवकाशातील कचऱ्याचा भाग बनतो. त्यामुळे प्रत्येक मोहिमेसाठी नवीन रॉकेट तयार करावे लागते.
सामान्य रॉकेट आणि री-यूजेबल रॉकेटमध्ये फरक
| सामान्य रॉकेट | री-यूजेबल रॉकेट |
|---|---|
| एकदाच वापरता येते | अनेक वेळा वापरता येते |
| खर्च जास्त | खर्च लक्षणीय कमी |
| प्रक्षेपणानंतर नष्ट होते | सुरक्षितपणे परत येते |
| प्रत्येक वेळी नवीन रॉकेट आवश्यक | जुन्या रॉकेटचा पुनर्वापर शक्य |
| अंतराळ मोहिमा महाग | मोहिमा अधिक किफायतशीर |
रॉकेटचा खर्च का कमी होतो?
रॉकेटचा सर्वात महागडा भाग म्हणजे त्याचा पहिला स्टेज बूस्टर. जर हा भाग सुरक्षितपणे परत आणून पुन्हा वापरता आला तर संपूर्ण मोहिमेचा खर्च मोठ्या प्रमाणात कमी होतो.याच तत्त्वावर जगातील अनेक अंतराळ संस्था आणि खासगी कंपन्या संशोधन करत आहेत.
स्पेसएक्सने आधीच दाखवून दिला मार्ग
अमेरिकेतील उद्योगपती इलॉन मस्क यांच्या SpaceX कंपनीने Falcon 9 रॉकेटद्वारे हे तंत्रज्ञान व्यावसायिक स्तरावर यशस्वी केले आहे.आज Falcon 9 चे अनेक बूस्टर 20 पेक्षा अधिक वेळा वापरण्यात आले आहेत. त्यामुळे उपग्रह प्रक्षेपणाचा खर्च पूर्वीपेक्षा मोठ्या प्रमाणात कमी झाला आहे.जपानची ही यशस्वी चाचणी भविष्यात SpaceX प्रमाणेच मोठी स्पर्धा निर्माण करू शकते.
कोणत्या देशांकडे आहे हे तंत्रज्ञान?
सध्या पुनर्वापर करता येणाऱ्या रॉकेट तंत्रज्ञानात काही मोजकेच देश आघाडीवर आहेत.
- अमेरिका (SpaceX)
- अमेरिका (Blue Origin)
- चीन
- जपान
याशिवाय भारत, युरोप आणि इतर अनेक देश या क्षेत्रात संशोधन करत आहेत.
होंडाही करत आहे संशोधन
जपानमध्ये केवळ सरकारी संस्था नव्हे तर खासगी कंपन्याही या क्षेत्रात वेगाने काम करत आहेत.गेल्या वर्षी Honda समूहाच्या अंतराळ संशोधन विभागानेही पुनर्वापर करता येणाऱ्या रॉकेटची यशस्वी चाचणी घेतली होती. त्यामुळे जपानमध्ये सरकारी आणि खासगी क्षेत्र दोन्ही स्तरांवर स्पेस टेक्नॉलॉजीमध्ये मोठी गुंतवणूक होत असल्याचे दिसून येते.
भविष्यात कोणते फायदे होणार?
री-यूजेबल रॉकेट तंत्रज्ञानामुळे अनेक क्षेत्रांमध्ये क्रांती घडू शकते.
1. अंतराळ मोहिमांचा खर्च कमी होईल
प्रत्येक वेळी नवीन रॉकेट तयार करण्याची गरज राहणार नाही.
2. अधिक उपग्रह प्रक्षेपित करता येतील
कमी खर्चामुळे अधिक देश आणि कंपन्या उपग्रह अवकाशात पाठवू शकतील.
3. वैज्ञानिक संशोधनाला गती
चंद्र, मंगळ आणि इतर ग्रहांवरील मोहिमा अधिक सुलभ होतील.
4. व्यावसायिक स्पेस इंडस्ट्रीचा विस्तार
स्पेस टुरिझम आणि खासगी स्पेस मिशन्समध्ये वाढ होईल.
5. पर्यावरणीय फायदा
रॉकेट उत्पादन कमी झाल्याने संसाधनांचा वापरही कमी होईल.
6. जागतिक स्पर्धा वाढेल
अमेरिकेच्या वर्चस्वाला चीन आणि जपानकडून मोठे आव्हान मिळू शकते.
7. भविष्यातील अंतराळ अर्थव्यवस्था मजबूत होईल
Space Economy मध्ये अब्जावधी डॉलरची वाढ होण्याची शक्यता आहे.
भारतासाठी याचा काय अर्थ?
भारतीय अंतराळ संस्था ISRO देखील Reusable Launch Vehicle (RLV) तंत्रज्ञानावर संशोधन करत आहे. भविष्यात भारतानेही पूर्णपणे पुनर्वापर करता येणारे रॉकेट विकसित केल्यास उपग्रह प्रक्षेपणाच्या जागतिक बाजारपेठेत भारताची स्पर्धात्मकता आणखी वाढू शकते.
अंतराळ संशोधनातील नवा अध्याय
जपानच्या या यशस्वी चाचणीमुळे अंतराळ तंत्रज्ञानात नवे पर्व सुरू झाले आहे. भविष्यात कमी खर्चात अधिक मोहिमा राबविणे शक्य होणार असून अंतराळ संशोधन अधिक वेगाने पुढे जाईल. पुनर्वापर करता येणाऱ्या रॉकेटमुळे स्पेस इंडस्ट्रीमध्ये क्रांतिकारी बदल घडण्याची चिन्हे स्पष्ट दिसू लागली आहेत.
JAXA ने केलेली ही यशस्वी चाचणी केवळ जपानसाठी अभिमानाची बाब नाही, तर संपूर्ण जगासाठी अंतराळ संशोधनातील महत्त्वाचा टप्पा आहे. री-यूजेबल रॉकेट तंत्रज्ञानामुळे भविष्यात अंतराळ मोहिमा अधिक स्वस्त, सुरक्षित आणि वेगवान होतील. अमेरिका, चीननंतर आता जपाननेही या क्षेत्रात आपली ताकद सिद्ध केली असून पुढील दशकात जागतिक स्पेस इंडस्ट्रीमध्ये मोठे बदल पाहायला मिळण्याची शक्यता आहे.
