‘या’ आरोग्यदायी पदार्थांचा आहारात समावेश करा; बद्धकोष्ठतेपासून मिळेल आराम, जाणून घ्या तज्ज्ञांचा सल्ला
आजच्या धावपळीच्या जीवनशैलीत आणि बदललेल्या खाण्यापिण्याच्या सवयींमुळे अनेकांना बद्धकोष्ठतेच्या समस्येला सामोरे जावे लागते. शौचास साफ न होणे, पोट फुगल्यासारखे वाटणे, पोटात जडपणा जाणवणे आणि वारंवार अस्वस्थता निर्माण होणे ही बद्धकोष्ठतेची सामान्य लक्षणे आहेत. अनेकजण ही समस्या किरकोळ समजून दुर्लक्ष करतात, मात्र दीर्घकाळ बद्धकोष्ठता राहिल्यास त्याचा पचनसंस्थेवर आणि एकूण आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो.
तज्ज्ञांच्या मते, योग्य आहार, पुरेसे पाणी आणि नियमित शारीरिक हालचाल यामुळे बद्धकोष्ठतेची समस्या मोठ्या प्रमाणात नियंत्रणात ठेवता येते. विशेषतः फायबरयुक्त पदार्थांचा आहारात समावेश केल्यास आतड्यांची हालचाल सुधारते आणि शौचास सहज होते. त्यामुळे कोणते पदार्थ खावेत, कोणते टाळावेत आणि डॉक्टरांचा सल्ला केव्हा घ्यावा हे जाणून घेणे आवश्यक आहे.
बद्धकोष्ठता म्हणजे नेमके काय?
बद्धकोष्ठता म्हणजे शौचास कठीण होणे किंवा नियमितपणे शौचास न होणे. काही लोकांना दोन-तीन दिवस शौचास होत नाही, तर काहींना शौचास जाताना खूप जोर लावावा लागतो. यामुळे पोटात अस्वस्थता, गॅस, भूक कमी लागणे आणि थकवा जाणवू शकतो.
Related News
’50 रुग्णांचा जीव गेला तर परत आणणार का?’ हायकोर्टाचा डॉक्टरांना थेट सवाल
दिवसाची हेल्दी सुरुवात हवी? रोज सकाळी प्या ‘ही’ 5 पौष्टिक पेये
55 कोटींचं ॲनालॉग पनीर नष्ट; तुकाराम मुंढेंची राज्यभर मोठी कारवाई
डोळे निरोगी ठेवायचे आहेत? मग रोज करा या 10 सोप्या सवयींचे पालन
स्वयंपाकघरात झुरळांनी मांडलाय उच्छाद? हे 5 घरगुती उपाय करतील कमाल
कमी फायबरयुक्त आहार, कमी पाणी पिणे, व्यायामाचा अभाव, तणाव, अनियमित दिनचर्या आणि जास्त वेळ बसून काम करणे ही बद्धकोष्ठतेची प्रमुख कारणे मानली जातात.
फायबरयुक्त पदार्थ का आहेत महत्त्वाचे?
नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ डायबेटिस अँड डायजेस्टिव्ह अँड किडनी डिसीजेस (NIDDK) च्या माहितीनुसार, फायबरयुक्त आहार पचनक्रिया सुधारण्यास मदत करतो. फायबरमुळे मल मऊ होतो आणि आतड्यांमधून सहज बाहेर पडतो. त्यामुळे रोजच्या आहारात नैसर्गिक फायबर असलेल्या पदार्थांचा समावेश करणे आवश्यक आहे.
यासोबतच पुरेसे पाणी प्यायल्यास फायबर अधिक प्रभावीपणे काम करते. त्यामुळे फायबर आणि पाणी यांचे योग्य संतुलन राखणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.
बद्धकोष्ठतेपासून आराम देणारे आरोग्यदायी पदार्थ
१. संपूर्ण धान्यांचा समावेश करा
ओट्स, ब्राऊन राईस, गव्हाचे पीठ, ज्वारी, बाजरी आणि इतर संपूर्ण धान्यांमध्ये भरपूर फायबर असते. हे पदार्थ आतड्यांची हालचाल सुधारून पचनक्रिया सुरळीत ठेवण्यास मदत करतात. रोजच्या आहारात मैद्याऐवजी संपूर्ण धान्यांचा वापर केल्यास बद्धकोष्ठतेचा धोका कमी होऊ शकतो.
२. फळे खाण्याची सवय लावा
सफरचंद, नासपती, किवी, संत्री, बेरी आणि पेरू यांसारख्या फळांमध्ये फायबर आणि पाण्याचे प्रमाण भरपूर असते. ही फळे पचनसंस्था निरोगी ठेवण्यास मदत करतात. विशेषतः सालासह खाल्लेले सफरचंद आणि नासपती अधिक फायदेशीर मानले जातात.
३. हिरव्या पालेभाज्या खा
पालक, मेथी, शेपू, चाकवत आणि इतर हिरव्या पालेभाज्या शरीराला आवश्यक पोषक तत्त्वांसोबतच फायबरही पुरवतात. त्यामुळे पचन सुधारते आणि शौचास सहज होते.
४. कडधान्यांचा आहारात समावेश करा
राजमा, चणे, मसूर, मूग आणि इतर कडधान्ये ही फायबर आणि प्रथिनांचा उत्तम स्रोत आहेत. नियमित प्रमाणात त्यांचे सेवन केल्यास आतड्यांचे आरोग्य चांगले राहण्यास मदत होते.
५. सुकामेवा आणि बिया
बदाम, अक्रोड, अळशी, चिया सीड्स आणि सूर्यफुलाच्या बियांमध्ये फायबर, आरोग्यदायी फॅट्स आणि अनेक पोषक घटक असतात. योग्य प्रमाणात यांचा आहारात समावेश केल्यास पचन सुधारण्यास मदत मिळू शकते.
६. भरपूर पाणी प्या
फायबरयुक्त पदार्थांसोबत पुरेसे पाणी पिणे अत्यंत आवश्यक आहे. शरीरात पाण्याची कमतरता असल्यास मल कठीण होऊ शकतो. त्यामुळे दिवसातून पुरेशा प्रमाणात पाणी पिण्याची सवय लावणे गरजेचे आहे.
कोणते पदार्थ टाळावेत?
बद्धकोष्ठतेचा त्रास असल्यास कमी फायबर असलेले आणि अतिप्रक्रिया केलेले पदार्थ मर्यादित प्रमाणात खावेत.
यामध्ये पुढील पदार्थांचा समावेश होतो:
- पांढरा ब्रेड
- मैद्यापासून बनवलेले पदार्थ
- केक आणि पेस्ट्री
- बिस्किटे
- पॅकेज्ड स्नॅक्स
- तळलेले पदार्थ
- फास्ट फूड
- जास्त प्रमाणातील साखरयुक्त पदार्थ
या पदार्थांमुळे पचनक्रिया मंदावू शकते आणि बद्धकोष्ठतेची समस्या वाढण्याची शक्यता असते.
जीवनशैलीत हे बदलही करा
फक्त आहार बदलूनच नव्हे, तर काही चांगल्या सवयी अंगीकारल्यासही बद्धकोष्ठतेपासून आराम मिळू शकतो.
- दररोज किमान ३० मिनिटे चालणे किंवा व्यायाम करा.
- शौचाची वेळ निश्चित ठेवा.
- शौचाची इच्छा दाबून ठेवू नका.
- तणाव कमी करण्याचा प्रयत्न करा.
- पुरेशी झोप घ्या.
- दिवसभर सक्रिय राहण्याचा प्रयत्न करा.
डॉक्टरांचा सल्ला केव्हा घ्यावा?
बहुतेक वेळा योग्य आहार आणि जीवनशैलीतील बदलांमुळे बद्धकोष्ठतेची समस्या कमी होते. मात्र काही लक्षणे गंभीर आजाराचे संकेत असू शकतात.
खालील परिस्थितीत तातडीने डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा:
- बद्धकोष्ठता अनेक आठवडे कायम राहणे
- शौचास जाताना तीव्र वेदना होणे
- शौचातून रक्त येणे
- कोणतेही कारण नसताना वजन कमी होणे
- सतत पोटदुखी किंवा उलट्या होणे
- घरगुती उपाय आणि आहारातील बदल करूनही आराम न मिळणे
अशा वेळी योग्य तपासणी करून उपचार घेणे आवश्यक आहे.
बद्धकोष्ठता ही सामान्य वाटणारी समस्या असली तरी तिच्याकडे दुर्लक्ष करणे योग्य नाही. संतुलित आणि फायबरयुक्त आहार, पुरेसे पाणी, नियमित व्यायाम आणि निरोगी जीवनशैली यामुळे ही समस्या मोठ्या प्रमाणात टाळता येऊ शकते. मात्र, दीर्घकाळ त्रास कायम राहिल्यास किंवा गंभीर लक्षणे दिसल्यास स्वतः उपचार करण्याऐवजी तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घेणे हा सर्वात सुरक्षित आणि योग्य पर्याय आहे. योग्य वेळी काळजी घेतल्यास पचनसंस्था निरोगी राहते आणि एकूण आरोग्यही सुधारते.
