रात्री मोबाईल उशाजवळ ठेवून झोपता? कॅन्सरच्या दाव्याआधी जाणून घ्या सत्य; झोपेवर मात्र होऊ शकतो परिणाम
रात्री उशिरापर्यंत मोबाईलवर स्क्रोलिंग, रिल्स पाहणे आणि त्यानंतर फोन उशाजवळ ठेवून झोपणे ही सवय अनेकांच्या जीवनशैलीचा भाग झाली आहे. मोबाईलच्या रेडिएशनमुळे कॅन्सर किंवा ब्रेन ट्युमरचा धोका वाढतो, असे दावे सोशल मीडियावर वारंवार केले जातात. मात्र, उपलब्ध वैज्ञानिक पुरावे पाहता या दाव्यांकडे सावधपणे पाहणे गरजेचे आहे.
आजकाल झोपण्यापूर्वी मोबाईल पाहणे ही जवळपास प्रत्येकाचीच सवय झाली आहे. दिवसभर काम किंवा अभ्यास केल्यानंतर बेडवर गेल्यावर काही मिनिटे सोशल मीडिया, व्हिडिओ, रिल्स किंवा मेसेज पाहत पाहत कधी तास उलटतो, हे अनेकांना कळतही नाही. त्यानंतर मोबाईल उशीच्या बाजूला ठेवून झोपण्याची सवयही मोठ्या प्रमाणावर दिसून येते.
याच पार्श्वभूमीवर मोबाईल फोनच्या रेडिएशनचा कॅन्सरशी संबंध असल्याचे दावे सोशल मीडियावर व्हायरल होत असतात. मात्र, मोबाईल फोन वापरल्याने कॅन्सर किंवा ब्रेन ट्युमर होतो, असे निश्चितपणे सांगणारे ठोस वैज्ञानिक पुरावे सध्या उपलब्ध नाहीत. अमेरिकेच्या FDA नुसार, उपलब्ध वैज्ञानिक पुराव्यांचे एकूण वजन मोबाईल फोनमधील रेडिओफ्रिक्वेन्सी रेडिएशन आणि आरोग्यविषयक समस्यांमध्ये थेट संबंध असल्याचे दर्शवत नाही.
Related News
सौदीच्या F-15 वर हुतींचा हल्ला? मारिबमध्ये फायटर जेट पाडल्याचा दावा
Kapil Sharmaच्या शोचा नवा सीझन जाहीर; 26 सप्टेंबरपासून पुन्हा रंगणार ‘हंसी का त्योहार’
‘Dhurandhar’ पाहिलास का? शाहरुख खानने अखेर दिलं उत्तर; म्हणाला, ‘दोन्ही भाग खूप आवडले’
Mecca Pact : सौदी अरेबियावर हूतींचे हल्ले; पाकिस्तानची भूमिका स्पष्ट, मदतीसाठी इस्रायलशी संपर्क
IPL 2027 Auction: तीन वर्षांनंतर आयपीएलचा लिलाव भारतात; डिसेंबरमध्ये लागणार बोली!
जीआर आला! मराठा आरक्षणासाठी सरकारचं मोठं पाऊल; शिंदे समितीला नवी जागा
421 दिवसांपासून OTT टॉप 10 मध्ये ‘Mirzapur’; अजूनही प्रेक्षकांची पहिली पसंती!
Salman Khan ने घेतली वरुण शर्माची फिरकी; गणपती विसर्जनातील VIDEO तुफान व्हायरल
गॅस, ॲसिडिटी आणि बद्धकोष्ठतेचा त्रास? आहारात या भाजीचा करा समावेश!
Breakup झालंय? मग सावधान! मानसिक धक्क्याचा थेट हृदयावर होऊ शकतो परिणाम
Bigg Boss 20 : अवघ्या 5 महिन्यांत बादशाहसोबतचं नातं तुटलं; ईशा रिखीने सांगितलं नेमकं काय बिनसलं?
Tukaram Mundhe च्या पत्राने खळबळ! 11 रुपयांचा IV सेट रुग्णांना 325 रुपयांना
मोबाईल आणि ब्रेन ट्युमरबाबत संशोधन काय सांगते?
मोबाईल फोनमधून रेडिओफ्रिक्वेन्सी म्हणजेच RF ऊर्जा उत्सर्जित होते. ही non-ionizing radiation प्रकारातील ऊर्जा आहे. कॅन्सर निर्माण करणाऱ्या आयोनायझिंग रेडिएशनपेक्षा तिचे स्वरूप वेगळे आहे.
मोबाईल वापर आणि ब्रेन ट्युमर यांच्यात काही संबंध आहे का, यावर अनेक वर्षांपासून संशोधन सुरू आहे. इंटरनॅशनल एजन्सी फॉर रिसर्च ऑन कॅन्सर (IARC) ने रेडिओफ्रिक्वेन्सी इलेक्ट्रोमॅग्नेटिक फील्ड्सचा अभ्यास केला आहे. मात्र, या विषयावर अजूनही संशोधन सुरू असून प्रत्येक अभ्यासाचा निष्कर्ष एकसारखा नाही.
2024 मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या COSMOS अभ्यासात 2.5 लाखांहून अधिक मोबाईल फोन वापरकर्त्यांचा डेटा तपासण्यात आला. दीर्घकाळ मोबाईलवर कॉल करणाऱ्या लोकांमध्ये हलक्या वापरकर्त्यांच्या तुलनेत ब्रेन ट्युमरचा धोका वाढल्याचे आढळले नाही. या अभ्यासातील अनेक सहभागी 15 वर्षे किंवा त्याहून अधिक काळ नियमित मोबाईल वापरत होते.
त्यामुळे “उशीखाली मोबाईल ठेवला की ब्रेन ट्युमर होतो” किंवा “मोबाईल जवळ ठेवून झोपल्याने कॅन्सर होतो” असा थेट निष्कर्ष काढणे योग्य ठरणार नाही.
मग रात्री मोबाईल वापरणे धोकादायक का मानले जाते?
मोबाईलचा सर्वात स्पष्ट परिणाम झोपेच्या सवयींवर होऊ शकतो. विशेषतः झोपण्याच्या अगोदर बराच वेळ स्क्रीनकडे पाहिल्यामुळे शरीराच्या नैसर्गिक sleep-wake cycle वर परिणाम होण्याची शक्यता असते.
NIH च्या माहितीनुसार, रात्रीच्या वेळी स्मार्टफोनसारख्या उपकरणांमधून येणारा कृत्रिम प्रकाश शरीरातील झोपेशी संबंधित प्रक्रियेत अडथळा आणू शकतो. संध्याकाळी जास्त प्रकाशाच्या संपर्कामुळे मेलाटोनिनच्या निर्मितीवर परिणाम होऊन झोप येण्यास उशीर होऊ शकतो.
याशिवाय मोबाईलवर रिल्स, सोशल मीडिया पोस्ट, गेम्स किंवा बातम्या पाहताना मेंदू सक्रिय राहतो. सतत येणाऱ्या नोटिफिकेशन्समुळेही व्यक्ती वारंवार फोन तपासू शकते. परिणामी झोपेची वेळ पुढे ढकलली जाऊ शकते.
NIH च्या झोपेसंबंधी मार्गदर्शक सूचनांमध्ये झोपण्यापूर्वी इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांचा वापर कमी करण्याचा सल्ला दिला जातो, कारण त्यातील प्रकाश sleep-wake cycle मध्ये व्यत्यय आणू शकतो.
ब्लू लाईटचा झोपेवर परिणाम
स्मार्टफोनच्या स्क्रीनमधून येणाऱ्या प्रकाशामध्ये short-wavelength अर्थात निळ्या प्रकाशाचा भाग असतो. रात्रीच्या वेळी या प्रकाशाच्या संपर्कामुळे मेलाटोनिनच्या नैसर्गिक प्रक्रियेत बदल होऊ शकतो आणि झोप येण्यास विलंब होऊ शकतो.
यावर करण्यात आलेल्या संशोधनांमध्ये रात्रीच्या स्क्रीन वापराचा झोपेवर परिणाम होण्याचे संकेत मिळाले आहेत. मात्र, केवळ ब्लू-लाईट फिल्टर वापरल्याने प्रत्येक व्यक्तीची झोप सुधारेलच, असे ठामपणे म्हणता येत नाही. याबाबतच्या अभ्यासांचे निष्कर्ष काही प्रमाणात मिश्र आहेत.
मोबाईल उशाजवळ ठेवायचा की दूर?
कॅन्सरच्या भीतीमुळे मोबाईल उशाजवळ ठेवणे टाळावे, असा ठोस वैज्ञानिक निष्कर्ष सध्या देता येत नाही. मात्र, चांगल्या झोपेसाठी मोबाईल बेडपासून थोडा दूर ठेवणे ही उपयोगी सवय ठरू शकते.
मोबाईल दूर ठेवल्यामुळे रात्री नोटिफिकेशन पाहण्याची किंवा झोपताना पुन्हा सोशल मीडिया उघडण्याची शक्यता कमी होते. फोन अलार्मसाठी वापरत असल्यास तो बेडपासून थोड्या अंतरावर ठेवता येतो.
रात्री मोबाईल वापर कमी करण्यासाठी काय कराल?
झोपण्यापूर्वी मोबाईलचा वापर कमी करण्यासाठी काही सोप्या सवयी अंगीकारता येतात.
- झोपण्याच्या आधी स्क्रीन टाइम कमी करा.
- शक्य असल्यास झोपण्यापूर्वी किमान काही काळ मोबाईल बाजूला ठेवा.
- रात्री अनावश्यक नोटिफिकेशन्स बंद करा.
- मोबाईल बेडवर किंवा उशीखाली ठेवण्याऐवजी दूर ठेवा.
- झोपण्यापूर्वी पुस्तक वाचणे, शांत संगीत ऐकणे किंवा हलका फेरफटका मारणे यासारख्या सवयी लावा.
- रोज साधारण एकाच वेळी झोपण्याचा आणि उठण्याचा प्रयत्न करा.
- झोपेची समस्या सातत्याने जाणवत असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
कॅन्सरचा धोका की झोपेची समस्या? सत्य काय?
मोबाईल फोन आणि कॅन्सर यांच्यातील संबंधाबाबत संशोधन सुरू असले तरी “मोबाईल उशाजवळ ठेवून झोपल्यामुळे कॅन्सर किंवा ब्रेन ट्युमर होतो” असा ठोस वैज्ञानिक निष्कर्ष उपलब्ध नाही. त्यामुळे अशा दाव्यांमुळे घाबरून जाण्याऐवजी माहितीचा स्रोत तपासणे महत्त्वाचे आहे.
मात्र, रात्री उशिरापर्यंत मोबाईल पाहण्यामुळे झोपेच्या गुणवत्तेवर परिणाम होऊ शकतो, हे आरोग्य संस्थांच्या मार्गदर्शक सूचनांशी आणि उपलब्ध संशोधनाशी अधिक सुसंगत आहे. त्यामुळे मोबाईलचा वापर मर्यादित करणे, विशेषतः झोपण्यापूर्वी स्क्रीन टाइम कमी करणे, ही आरोग्यदायी सवय ठरू शकते.
महत्त्वाची सूचना: ही माहिती सर्वसाधारण आरोग्यविषयक माहितीसाठी आहे. कॅन्सर, ब्रेन ट्युमर किंवा झोपेशी संबंधित कोणतीही लक्षणे असल्यास स्वतः निष्कर्ष न काढता वैद्यकीय तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
Read Also : https://ajinkyabharat.com/health-tips/
