सतत एका जागी बसल्यामुळे मूळव्याध होतो? जाणून घ्या कारणे, लक्षणे, योग्य आहार आणि ऑपरेशनशिवाय आराम देणारे उपाय
आजच्या बदलत्या जीवनशैलीमुळे अनेक आरोग्यसमस्या झपाट्याने वाढताना दिसत आहेत. त्यापैकीच एक महत्त्वाची आणि अनेकदा लपवून ठेवली जाणारी समस्या म्हणजे मूळव्याध. ऑफिसमध्ये तासन्तास बसून काम करणे, फास्ट फूडचे वाढते सेवन, पाण्याचे कमी प्रमाण आणि व्यायामाचा अभाव यामुळे तरुणांमध्येही हा त्रास मोठ्या प्रमाणात दिसून येत आहे. अनेक लोक या आजाराबद्दल बोलण्यास लाजतात, त्यामुळे सुरुवातीच्या टप्प्यात उपचार घेतले जात नाहीत आणि नंतर समस्या गंभीर बनते.
तज्ज्ञांच्या मते, मूळव्याध हा गुदद्वाराच्या भागातील सूजलेल्या रक्तवाहिन्यांचा आजार आहे. दीर्घकाळ बद्धकोष्ठता राहिल्यास किंवा शौचावेळी जास्त जोर लावल्यास गुदद्वारातील शिरांवर ताण येतो आणि त्यातून रक्तस्त्राव, वेदना किंवा मोड बाहेर येण्याची समस्या निर्माण होऊ शकते. योग्य वेळी आहार आणि जीवनशैलीत बदल केल्यास बहुतेक रुग्ण ऑपरेशनशिवायही आराम मिळवू शकतात.
Related News
पंढरपूर मंदिरात महिलांच्या सुरक्षेचा भंग; 2 दिवसांत दुसरी संतापजनक घटना
धक्कादायक! ‘कॉकरोच जनता पार्टी’ची घोषणा; ४ अटींनी GenZ मध्ये खळबळ
उन्हाळ्यात घामाने हैराण? ‘या’ 5 आयुर्वेदिक उपायांनी मिळेल त्वरित आराम;
7 Powerful Reasons : नाश्त्यासाठी पोहे की उपीट? वजन कमी करण्यासाठी कोणता पर्याय अधिक हेल्दी?
वडापावपासून इडलीपर्यंत… तुमच्या आवडत्या नाश्त्यात किती कॅलरीज?
संपत्तीच्या वादातून भयानक कट! घराला आग लावली आणि स्वतःच जळाली चंदा
“5 भन्नाट कारणं! मोदींनी मेलोनींना दिलेल्या Melody गिफ्टमुळे सोशल मीडिया अक्षरशः वेडा”
महिलांनो सावधान! व्हाइट डिस्चार्जची ही 7 धोकादायक लक्षणे दुर्लक्षित करू नका
सिटिंग डिसीजचा धोकादायक इशारा! तासन्तास बसल्याने होऊ शकतात 7 गंभीर आजार
1, 5, 10 नाही… पेट्रोल-डिझेल थेट 20 रुपयांनी महागणार? जितेंद्र आव्हाडांच्या दाव्याने उडाली खळबळ
सतत बसून राहिल्याने मूळव्याध का होतो?
आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते, बराच वेळ एका जागी बसल्याने शरीराच्या खालच्या भागातील रक्ताभिसरण मंदावते. त्यामुळे गुदद्वाराभोवतीच्या रक्तवाहिन्यांवर दबाव वाढतो. हा दबाव सतत राहिल्यास त्या शिरा सुजतात आणि मूळव्याधाची समस्या निर्माण होऊ शकते.
विशेषतः आयटी क्षेत्रातील कर्मचारी, ड्रायव्हर, विद्यार्थी किंवा सतत स्क्रीनसमोर बसून काम करणारे लोक या समस्येला अधिक बळी पडतात. त्यातच पाणी कमी पिणे आणि व्यायामाचा अभाव असेल तर धोका आणखी वाढतो.
मूळव्याधाची सुरुवातीची लक्षणे कोणती?
मूळव्याधाची सुरुवात साधारणपणे बद्धकोष्ठतेपासून होते. सुरुवातीला काही किरकोळ लक्षणे दिसतात, पण दुर्लक्ष केल्यास ती गंभीर बनू शकतात.
सामान्य लक्षणे
- शौचावेळी वेदना होणे
- शौचासोबत रक्त पडणे
- गुदद्वाराच्या भागात खाज किंवा जळजळ
- सूज किंवा मांसल भाग बाहेर येणे
- बसताना त्रास होणे
- सतत अपूर्ण शौच झाल्यासारखे वाटणे
जर ही लक्षणे दीर्घकाळ टिकून राहिली तर त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
मूळव्याध होण्यामागची प्रमुख कारणे
१. बद्धकोष्ठता
मूळव्याधाचे सर्वात मोठे कारण म्हणजे जुनाट बद्धकोष्ठता. शौचावेळी जास्त जोर लावल्याने गुदद्वाराच्या शिरांवर ताण येतो.
२. फायबरयुक्त अन्नाचा अभाव
मैदा, जंक फूड आणि प्रक्रिया केलेले पदार्थ जास्त खाल्ल्याने मल कडक होतो.
३. कमी पाणी पिणे
शरीरात पाण्याचे प्रमाण कमी झाल्यास पचनक्रिया मंदावते आणि शौच कठीण होते.
४. व्यायामाचा अभाव
शारीरिक हालचाल कमी असल्यास आतड्यांची कार्यक्षमता कमी होते.
५. गरोदरपण
गर्भावस्थेत पोटावर वाढणारा दबाव गुदद्वारातील शिरांवर ताण निर्माण करतो.
६. जास्त वेळ कमोडवर बसणे
मोबाईल वापरत कमोडवर जास्त वेळ बसल्याने मूळव्याधाचा त्रास वाढू शकतो.
कोणते पदार्थ खाल्ल्याने आराम मिळतो?
मूळव्याध नियंत्रणात ठेवण्यासाठी सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे योग्य आहार.
फायबरयुक्त पदार्थांचे महत्त्व
फायबरयुक्त पदार्थांमुळे मल मऊ राहतो आणि शौचास त्रास होत नाही.
आहारात समाविष्ट करा
- ओट्स
- नाचणी
- ज्वारी आणि बाजरी
- पालेभाज्या
- गाजर, बीट
- सफरचंद, पेरू, पपई
- सालीसकट फळे
ताक आणि दही का फायदेशीर?
ताक आणि दहीमध्ये असलेले प्रोबायोटिक्स पचनसंस्था निरोगी ठेवतात. यामुळे आतड्यांची हालचाल सुधारते आणि बद्धकोष्ठता कमी होते.
भिजवलेले मनुके आणि अंजीर
रात्री पाण्यात भिजवलेले मनुके आणि अंजीर सकाळी खाल्ल्यास नैसर्गिकरित्या पोट साफ होण्यास मदत होते.
किती पाणी प्यावे?
तज्ज्ञांच्या मते, दिवसातून किमान ३ ते ४ लिटर पाणी पिणे आवश्यक आहे. पाणी कमी प्यायल्यास मल कोरडा होतो आणि शौचावेळी त्रास वाढतो.
कोणते पदार्थ टाळावेत?
१. मैद्याचे पदार्थ
- पिझ्झा
- बर्गर
- ब्रेड
- बिस्किटे
- पास्ता
हे पदार्थ पचनक्रिया मंदावतात आणि बद्धकोष्ठता वाढवतात.
२. अति तिखट पदार्थ
अति मसालेदार अन्नामुळे गुदद्वाराच्या भागात जळजळ वाढू शकते.
३. चहा आणि कॉफी
कॅफिनयुक्त पेयांमुळे शरीरातील पाणी कमी होते. त्यामुळे डिहायड्रेशनचा धोका वाढतो.
४. मद्यपान आणि धूम्रपान
ही सवय पचनसंस्थेवर वाईट परिणाम करते आणि रक्तवाहिन्यांवर ताण वाढवते.
ऑपरेशनशिवाय मूळव्याध बरा होऊ शकतो का?
डॉक्टरांच्या मते, सुरुवातीच्या ग्रेड १ आणि ग्रेड २ मूळव्याधामध्ये योग्य काळजी घेतल्यास ऑपरेशनची गरज भासत नाही.
१. सिट्झ बाथ
कोमट पाण्यात १० ते १५ मिनिटे बसल्याने सूज आणि वेदना कमी होतात. पाण्यात थोडे मीठ टाकल्यास अधिक आराम मिळू शकतो.
२. त्रिफळा चूर्ण
रात्री झोपण्यापूर्वी कोमट पाण्यासोबत त्रिफळा घेतल्याने पोट साफ होण्यास मदत होते.
३. कोरफडीचा रस
रिकाम्या पोटी कोरफडीचा रस घेतल्याने पचन सुधारते आणि आतड्यांना थंडावा मिळतो.
४. नियमित चालणे
दररोज किमान २० ते ३० मिनिटे चालल्याने रक्ताभिसरण सुधारते.
५. योगासने
पवनमुक्तासन, मलासन आणि भुजंगासन यांसारखी योगासने पचन सुधारण्यासाठी उपयुक्त मानली जातात.
६. वजन नियंत्रणात ठेवा
लठ्ठपणामुळे पोटावर अतिरिक्त दबाव येतो, ज्याचा परिणाम गुदद्वाराच्या शिरांवर होतो.
७. शौचाची योग्य सवय
शौच रोखून धरू नका आणि कमोडवर जास्त वेळ बसू नका.
कोणत्या वेळी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा?
खालील लक्षणे दिसल्यास त्वरित डॉक्टरांकडे जाणे आवश्यक आहे:
- सतत रक्तस्त्राव होणे
- असह्य वेदना
- ताप किंवा संसर्गाची लक्षणे
- मोड कायम बाहेर राहणे
- वजन झपाट्याने कमी होणे
काही वेळा मूळव्याधासारखी लक्षणे इतर गंभीर आजारांमध्येही दिसू शकतात. त्यामुळे स्वतःहून औषधे घेण्याऐवजी तज्ज्ञांचा सल्ला महत्त्वाचा आहे.
जीवनशैलीतील छोटे बदल देतील मोठा आराम
दर तासाला ब्रेक घ्या
दीर्घकाळ बसून काम करत असल्यास दर तासाला ५ मिनिटे चालणे फायदेशीर ठरते.
स्क्रीन टाइम कमी करा
मोबाईल आणि लॅपटॉपसमोर तासन्तास बसल्याने शारीरिक हालचाल कमी होते.
झोप पूर्ण घ्या
अपुर्या झोपेमुळे पचनक्रिया बिघडू शकते.
ताणतणाव कमी करा
मानसिक तणावाचाही पचनसंस्थेवर परिणाम होतो.
मूळव्याधाबाबत गैरसमज दूर करणे गरजेचे
अनेकांना वाटते की मूळव्याध झाला म्हणजे ऑपरेशन करावेच लागते. मात्र तज्ज्ञ सांगतात की सुरुवातीच्या टप्प्यात आहार, पाणी, व्यायाम आणि योग्य सवयींच्या मदतीने ही समस्या नियंत्रणात येऊ शकते.
तसेच मूळव्याध हा संसर्गजन्य आजार नाही. तो चुकीच्या जीवनशैलीशी संबंधित विकार आहे. त्यामुळे वेळेत उपचार घेतल्यास गंभीर गुंतागुंत टाळता येऊ शकते.
मूळव्याध हा लाजण्याचा विषय नसून जागरूकतेने नियंत्रणात ठेवता येणारा आजार आहे. सतत बसून राहणे, बद्धकोष्ठता, चुकीचा आहार आणि व्यायामाचा अभाव ही त्याची प्रमुख कारणे आहेत. योग्य वेळी जीवनशैलीत बदल केल्यास आणि फायबरयुक्त आहार घेतल्यास बहुतेक रुग्णांना ऑपरेशनशिवायही आराम मिळू शकतो.
मात्र शौचावेळी रक्त पडणे, तीव्र वेदना किंवा सूज वाढणे यांसारखी लक्षणे दिसल्यास त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घेणे अत्यावश्यक आहे.
