उष्णतेची लाट: अतिशय सडपातळ लोकांसाठीही धोकादायक ठरू शकते – डॉक्टरांचा इशारा
देशभरात सध्या उष्णतेची तीव्र लाट उसळली असून काही भागांत तापमान 48 अंश सेल्सिअसपर्यंत पोहोचल्याची नोंद होत आहे. अशा परिस्थितीत उष्णतेशी संबंधित आरोग्य समस्या वाढताना दिसत आहेत. सामान्यतः लठ्ठपणा किंवा फिटनेसच्या कमतरतेमुळे उष्णतेचा धोका वाढतो असे मानले जाते, मात्र आरोग्य तज्ज्ञांनी एक महत्त्वाचा इशारा दिला आहे – अत्यंत सडपातळ किंवा कमी वजन असलेले व्यक्तीही उष्णतेच्या लाटेदरम्यान गंभीर धोक्यात येऊ शकतात.
डॉक्टरांच्या मते, शरीरातील कमी चरबी, कमी स्नायूंची मात्रा, अपुरी पोषणस्थिती आणि शरीरातील पाण्याचे कमी साठे यामुळे सडपातळ व्यक्तींना उष्णतेचा त्रास अधिक वेगाने आणि तीव्रतेने होऊ शकतो.
शरीरातील चरबीचे उष्णतेशी नाते
तज्ज्ञ सांगतात की शरीरातील चरबी नेहमीच वाईट नसते. योग्य प्रमाणातील चरबी शरीराचे तापमान नियंत्रित ठेवण्यास, ऊर्जा साठवण्यास आणि उष्णतेच्या ताणाच्या काळात शरीरातील पाण्याचे संतुलन राखण्यास मदत करते.
Related News
iPhone 18 Pro सिरीजचे मोठे लीक्स समोर: डिझाइनपेक्षा AI आणि परफॉर्मन्सवर भर
उन्हाळ्यात 40°C तापमानात पचन बिघडतंय? जाणून घ्या सोपे किचन स्वॅप्स
प्रेम कमी होण्याआधी मेंदू काय संकेत देतो? मानसशास्त्राचा धक्कादायक खुलासा
अत्यंत सडपातळ व्यक्तींमध्ये खालील गोष्टी कमी प्रमाणात असतात:
- ऊर्जा साठा कमी असणे
- इलेक्ट्रोलाइट्सचे (सोडियम, पोटॅशियम) कमी प्रमाण
- स्नायूंची कमी मात्रा
- रक्ताचा कमी साठा
- उष्णता सहन करण्याची क्षमता कमी
उष्णतेच्या लाटेदरम्यान शरीर घामाद्वारे तापमान कमी करण्याचा प्रयत्न करते. तसेच रक्ताभिसरण वाढते. मात्र शरीरात पुरेसे पाणी आणि पोषक घटक नसल्यास ही प्रक्रिया अडथळित होते आणि डिहायड्रेशन (पाणी कमी होणे) लवकर होते.
स्नायूंची कमी मात्रा आणि उष्णतेचा धोका
स्नायू शरीरातील रक्ताभिसरण, ऊर्जा निर्मिती आणि शारीरिक स्थैर्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे असतात. ज्यांच्यात स्नायूंची मात्रा कमी आहे – जसे की अत्यंत सडपातळ व्यक्ती, दीर्घकाळ डायट करणारे लोक, वृद्ध व्यक्ती किंवा काही वैद्यकीय स्थिती असलेले रुग्ण – त्यांना उष्णतेच्या काळात जास्त त्रास होऊ शकतो.
डॉक्टरांच्या मते अशा व्यक्तींमध्ये खालील लक्षणे दिसू शकतात:
- अशक्तपणा
- चक्कर येणे
- कमी रक्तदाब
- थकवा
- अचानक बेशुद्ध पडणे
गंभीर परिस्थितीत हे लक्षणे “हीटस्ट्रोक” मध्ये बदलू शकतात, जे जीवघेणे ठरू शकते. हीटस्ट्रोकमध्ये शरीराचे तापमान धोकादायक पातळीवर वाढते आणि त्वरित उपचार आवश्यक असतात.
सडपातळ व्यक्तींमध्ये डिहायड्रेशन लवकर का होते?
तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की सडपातळ लोकांमध्ये शरीरातील पाण्याचे साठे तुलनेने कमी असतात. त्यामुळे जास्त घाम आल्यास शरीरातील इलेक्ट्रोलाइट संतुलन पटकन बिघडते.
डिहायड्रेशनची लक्षणे:
- तोंड कोरडे पडणे
- डोकेदुखी
- स्नायूंमध्ये क्रॅम्प्स
- हृदयाचे ठोके वाढणे
- गोंधळ किंवा चक्कर
- गडद रंगाचे मूत्र
- मळमळ
अशी लक्षणे वेळेवर ओळखली नाहीत तर परिस्थिती गंभीर होऊ शकते.
पोषणातील कमतरता आणि उष्णतेची संवेदनशीलता
आरोग्य तज्ज्ञ सांगतात की अति डायटिंग, कमी आहार किंवा अपुरी पोषणस्थिती उष्णतेशी लढण्याची क्षमता कमी करते. अनेक लोक उन्हाळ्यात वजन कमी करण्यासाठी अन्नाचे प्रमाण अचानक कमी करतात, ज्यामुळे शरीरात खालील कमतरता निर्माण होऊ शकते:
- पाणी कमी घेणे
- मीठ आणि इलेक्ट्रोलाइट्सची कमतरता
- प्रथिनांची कमतरता
- कॅलरीची कमतरता
यामुळे शरीराची उष्णतेशी जुळवून घेण्याची क्षमता कमी होते.
अशा व्यक्तींमध्ये खालील समस्या दिसू शकतात:
- तीव्र थकवा
- एकाग्रता कमी होणे
- मेंदू धूसर वाटणे
- चिडचिड वाढणे
- शारीरिक अशक्तपणा
वृद्ध आणि सडपातळ व्यक्तींना अधिक धोका
वयोवृद्ध आणि नैसर्गिकरीत्या सडपातळ असलेले व्यक्ती उष्णतेच्या लाटेत सर्वाधिक असुरक्षित मानले जातात. वृद्धापकाळात शरीराची तापमान नियंत्रित करण्याची क्षमता कमी होते.
त्याचबरोबर खालील समस्या देखील वाढतात:
- तहान कमी लागणे
- दीर्घकालीन आजार
- औषधांमुळे डिहायड्रेशन
- स्नायूंची नैसर्गिक घट
या सर्व कारणांमुळे वृद्ध व्यक्तींमध्ये हीटस्ट्रोकचा धोका अधिक वाढतो.
हीटस्ट्रोक: एक गंभीर आरोग्य आपत्काल
हीटस्ट्रोक ही उष्णतेशी संबंधित सर्वात गंभीर अवस्था आहे. यामध्ये शरीराचे तापमान 40 अंश सेल्सिअसपेक्षा जास्त जाऊ शकते. योग्य वेळी उपचार न मिळाल्यास मेंदू, हृदय आणि इतर अवयवांवर परिणाम होऊ शकतो.
लक्षणांमध्ये:
- अत्यंत गरम त्वचा
- बेशुद्धी
- संभ्रम
- फिट्स येणे
अशा परिस्थितीत तात्काळ वैद्यकीय मदत घेणे अत्यावश्यक आहे.
उष्णतेपासून बचावासाठी डॉक्टरांचे महत्त्वाचे सल्ले
आरोग्य तज्ज्ञांनी उष्णतेच्या लाटेदरम्यान खालील खबरदारी घेण्याचे आवाहन केले आहे:
- तहान लागण्याआधी नियमित पाणी प्या
- इलेक्ट्रोलाइट्स आणि प्रथिनेयुक्त संतुलित आहार घ्या
- अत्यंत डायटिंग टाळा
- दुपारच्या तीव्र उन्हात बाहेर जाणे टाळा
- हलके आणि सुती कपडे वापरा
- चक्कर, अशक्तपणा किंवा गोंधळ याकडे दुर्लक्ष करू नका
उष्णतेची लाट केवळ लठ्ठ किंवा अनफिट लोकांसाठीच धोकादायक नाही, तर अत्यंत सडपातळ आणि कमी वजन असलेल्या व्यक्तींसाठीही ती गंभीर आरोग्य धोका निर्माण करू शकते. शरीरातील पाणी, स्नायूंची मात्रा आणि पोषणस्थिती योग्य नसल्यास उष्णतेचा परिणाम अधिक तीव्र होतो.
त्यामुळे सर्व वयोगटातील नागरिकांनी विशेषतः सडपातळ, वृद्ध आणि कमी पोषण असलेल्या व्यक्तींनी या काळात अधिक काळजी घेणे गरजेचे आहे. योग्य आहार, पुरेसे पाणी आणि सावधगिरी हीच उष्णतेपासून बचावाची मुख्य गुरुकिल्ली आहे.
