Vitamin B12 Deficiency: फक्त 1 चमचा ‘हा’ सुपरफूड ठरू शकतो वरदान! शाकाहारींसाठी B12 वाढवण्याचा प्रभावी उपाय
हल्ली बदलत्या जीवनशैलीमुळे आणि आहाराच्या सवयींमुळे अनेक लोकांमध्ये व्हिटॅमिन B12 ची कमतरता मोठ्या प्रमाणात आढळून येत आहे. विशेषतः शाकाहारी आणि व्हीगन आहार घेणाऱ्या लोकांमध्ये ही समस्या अधिक दिसून येते. व्हिटॅमिन B12 प्रामुख्याने अंडी, मासे, चिकन आणि इतर मांसाहारी पदार्थांमधून मिळत असल्याने शाकाहारी व्यक्तींना त्याची कमतरता भासण्याची शक्यता जास्त असते.
व्हिटॅमिन B12 कमी झाल्यास शरीरात थकवा जाणवणे, अशक्तपणा, चक्कर येणे, हात-पायांना मुंग्या येणे, लक्ष केंद्रित करण्यात अडचण येणे आणि मज्जासंस्थेशी संबंधित समस्या निर्माण होऊ शकतात. त्यामुळे या व्हिटॅमिनची योग्य पातळी राखणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
आहारतज्ज्ञ पलक नागपाल यांनी अशा शाकाहारी लोकांसाठी एक प्रभावी पर्याय सुचवला आहे. त्यांच्या मते, फोर्टिफाइड Nutritional Yeast (न्यूट्रिशनल यीस्ट) हा व्हिटॅमिन B12 ची कमतरता भरून काढण्यासाठी उपयुक्त ठरू शकतो.
Related News
नाचणीचे 5 सुपरहेल्दी नाश्ते; दिवसभर मिळेल जबरदस्त ऊर्जा, आरोग्यही राहील मजबूत
बीट कच्चं की शिजवून? जाणून घ्या 7 प्रभावी फायदे, डायबिटीज, किडनी स्टोन आणि गॅसबाबत तज्ज्ञांचा खुलासा
कोडाविषयीचे 10 मोठे गैरसमज दूर करा! योग्य उपचारांनी मिळू शकतो दिलासा, तज्ज्ञांचा महत्त्वपूर्ण सल्ला
मटणानंतर दही खाल्ल्याने विषबाधा होते का? 10 वैज्ञानिक तथ्ये, आयुर्वेदाचा दृष्टिकोन आणि सुरक्षित खाण्याचे प्रभावी नियम
44 व्या वर्षीही सुपरफिट एमएस धोनी ! नॉनव्हेज सोडून व्हेजिटेरियन झाल्यावर शरीरात होणारे 10 मोठे बदल
दारू की सिगारेट? AIIMS डॉक्टरांचा मोठा सल्ला; दिवसाला 2 सिगारेटही धोकादायक, जाणून घ्या 7 महत्त्वाच्या गोष्टी
पीरियडमध्ये रक्ताच्या गुठळ्या पडतात? ‘ही’ 7 धोक्याची लक्षणे अजिबात दुर्लक्षित करू नका
धक्कादायक! भारतात लहान वयात मोतीबिंदू वाढण्यामागची 5 कारणे, डॉक्टरांचा गंभीर इशारा
7 धोकादायक लक्षणे दिसतायत? व्हिटॅमिन B12 ची कमतरता वेळीच ओळखा; हे 4 सुपरफूड्स खाल्ल्यास नसांचे नुकसान टाळा
साखर पूर्ण बंद? 5 जबरदस्त नैसर्गिक गोड पर्याय खा; वजन वाढणार नाही, शुगर क्रेविंगही होईल कंट्रोल
8 जबरदस्त हाय-प्रोटीन व्हेज फूड कॉम्बिनेशन्स! चिकन-मटणलाही टक्कर देणारे स्वस्त घरगुती पदार्थ, प्रोटीन शेकही पडतील फिके
दिवसभर घरात राहणे ठरू शकते घातक! 7 गंभीर आजारांचा वाढतो धोका
न्यूट्रिशनल यीस्ट म्हणजे काय?
न्यूट्रिशनल यीस्ट हा निष्क्रिय (Inactive) यीस्टचा प्रकार असून तो आहारपूरक म्हणून वापरला जातो. याची चव हलकी चीजसारखी आणि नट्ससारखी असल्यामुळे अनेक पदार्थांमध्ये सहज मिसळता येतो. विशेष म्हणजे, B12 ने फोर्टिफाइड केलेल्या न्यूट्रिशनल यीस्टमध्ये व्हिटॅमिन B12 चे प्रमाण अधिक असते.
तज्ज्ञांच्या मते, जर एखादी व्यक्ती शाकाहारी असेल आणि तिच्या शरीरात व्हिटॅमिन B12 ची कमतरता असेल, तर दररोज सुमारे एक टेबलस्पून (सुमारे 5 ग्रॅम) फोर्टिफाइड न्यूट्रिशनल यीस्टचा समावेश केल्याने दैनंदिन B12 ची गरज पूर्ण होण्यास मदत होऊ शकते.
न्यूट्रिशनल यीस्टचे पोषणमूल्य
न्यूट्रिशनल यीस्टमध्ये कमी कॅलरीज असल्या तरी त्यामध्ये अनेक आवश्यक पोषक घटक असतात.
- सुमारे 20 कॅलरीज
- 4 ते 5 ग्रॅम प्रोटीन
- 2.4 ते 5 मायक्रोग्रॅम व्हिटॅमिन B12 (फोर्टिफाइड प्रकारात)
- विविध बी-समूहातील जीवनसत्त्वे
यामुळे कमी कॅलरीजमध्ये शरीराला चांगले पोषण मिळते.
व्हिटॅमिन B12 शरीरासाठी का महत्त्वाचे?
व्हिटॅमिन B12 हे शरीरातील अनेक महत्त्वाच्या कार्यांसाठी आवश्यक आहे.
- लाल रक्तपेशी तयार होण्यास मदत करते.
- मज्जासंस्थेचे कार्य सुरळीत ठेवते.
- मेंदूचे आरोग्य सुधारण्यास मदत करते.
- ऊर्जा निर्मितीत महत्त्वाची भूमिका बजावते.
- थकवा आणि अशक्तपणा कमी करण्यास सहाय्य करते.
यामुळे शरीरातील B12 ची कमतरता दीर्घकाळ राहू देणे योग्य नाही.
B12 ची कमतरता असल्याची लक्षणे
व्हिटॅमिन B12 कमी झाल्यास खालील लक्षणे दिसू शकतात.
- सतत थकवा जाणवणे
- कमजोरी
- चक्कर येणे
- हात-पायांना मुंग्या येणे
- स्मरणशक्ती कमी होणे
- लक्ष केंद्रित करण्यात अडचण
- त्वचा फिकट दिसणे
- श्वास लागणे
अशी लक्षणे वारंवार जाणवत असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घेऊन आवश्यक तपासणी करून घेणे महत्त्वाचे आहे.
न्यूट्रिशनल यीस्टचा आहारात कसा वापर करावा?
या पदार्थाची चव सौम्य असल्यामुळे तो अनेक पदार्थांमध्ये सहज मिसळता येतो.
- सॅलडवर भुरभुरा.
- पास्तामध्ये मिसळा.
- पॉपकॉर्नवर टॉपिंग म्हणून वापरा.
- भाजलेल्या भाज्यांमध्ये घाला.
- सूपमध्ये मिसळा.
- सँडविचमध्ये वापरा.
- ग्रेन बाउल्समध्ये समाविष्ट करा.
यामुळे पदार्थांची चव वाढते आणि अतिरिक्त पोषणही मिळते.
शाकाहारींनी कोणती काळजी घ्यावी?
व्हिटॅमिन B12 नैसर्गिकरित्या प्रामुख्याने प्राणिजन्य पदार्थांमध्ये आढळत असल्यामुळे शाकाहारींनी संतुलित आहारासोबत फोर्टिफाइड खाद्यपदार्थांचा विचार करणे आवश्यक आहे. नियमित आरोग्य तपासणी करून B12 ची पातळी तपासून घेणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.
जर डॉक्टरांनी गरज असल्याचे सांगितले, तर B12 सप्लिमेंट्स किंवा इंजेक्शनची आवश्यकता देखील भासू शकते. त्यामुळे केवळ इंटरनेटवरील माहितीनुसार औषधे किंवा सप्लिमेंट्स सुरू करू नयेत.
लक्षात ठेवा…
न्यूट्रिशनल यीस्ट हा शाकाहारींसाठी चांगला पर्याय असू शकतो, मात्र तो फोर्टिफाइड व्हिटॅमिन B12 असलेला आहे का, हे उत्पादन खरेदी करताना लेबलवर तपासणे आवश्यक आहे. प्रत्येक व्यक्तीच्या शरीराची गरज वेगळी असते. त्यामुळे वारंवार थकवा, कमजोरी किंवा B12 कमतरतेची लक्षणे जाणवत असल्यास वैद्यकीय सल्ला घेणे अत्यंत आवश्यक आहे.
व्हिटॅमिन B12 ची कमतरता टाळण्यासाठी केवळ एखाद्या एका पदार्थावर अवलंबून राहणे योग्य नाही. संतुलित आहार, नियमित व्यायाम, पुरेशी झोप आणि वेळोवेळी आरोग्य तपासणी यांचा एकत्रित परिणाम शरीर निरोगी ठेवण्यास मदत करतो. शाकाहारींसाठी फोर्टिफाइड न्यूट्रिशनल यीस्ट हा व्हिटॅमिन B12 मिळवण्याचा उपयुक्त पर्याय ठरू शकतो. मात्र, प्रत्येकाच्या शरीरातील B12 ची गरज आणि कमतरतेची पातळी वेगवेगळी असते. त्यामुळे सतत थकवा, अशक्तपणा, हात-पायांना मुंग्या येणे किंवा इतर लक्षणे जाणवत असल्यास स्वतःहून सप्लिमेंट्स घेण्याऐवजी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. आवश्यक असल्यास रक्त तपासणी करून योग्य उपचार आणि आहार योजना ठरवावी. न्यूट्रिशनल यीस्ट हा वैद्यकीय उपचारांचा पर्याय नसून संतुलित आणि पौष्टिक आहाराचा एक महत्त्वाचा भाग म्हणूनच त्याचा वापर करणे अधिक सुरक्षित आणि फायदेशीर ठरते.
