31 मेच्या रात्री दिसणार दुर्मिळ ‘ब्लू मून’, लाल अँटारेस ताऱ्यामुळे आकाशात थरारक दृश्य
मे महिन्याचा शेवट घेऊन येतोय थरारक खगोलीय मेजवानी
मे 2026 चा शेवट खगोलप्रेमींसाठी अत्यंत खास ठरणार आहे. 31 मेच्या रात्री आकाशात एकाच वेळी ‘ब्लू मून’, ‘मायक्रोमून’ आणि लालभडक ‘अँटारेस’ ताऱ्याचा दुर्मिळ योग पाहायला मिळणार आहे. उघड्या डोळ्यांनी दिसणारा हा अविस्मरणीय नजारा भारतासह जगभरातील अवकाश निरीक्षकांसाठी पर्वणी ठरणार आहे.
विशेष म्हणजे, या रात्री दिसणारा चंद्र हा 2026 मधील सर्वात लहान पौर्णिमेचा चंद्र असेल. त्याचवेळी चंद्राच्या अगदी जवळ लालसर चमकणारा अँटारेस तारा आकाशात वेगळेच सौंदर्य निर्माण करणार आहे. सोशल मीडियावर आधीच या खगोलीय घटनेची जोरदार चर्चा सुरू झाली असून अनेक खगोलसंस्था नागरिकांना हा नजारा पाहण्याचे आवाहन करत आहेत.
Related News
49 प्रकाशवर्षांवर ‘पृथ्वी 2.0’चा मोठा शोध! LHS 1140b वर पाण्याचे संकेत; जीवनाच्या आशा वाढल्या
Vikram-1 Launch यशस्वी; भारताच्या खासगी स्पेस सेक्टरने रचला नवा इतिहास
ISRO Crisis : 120 शास्त्रज्ञांच्या राजीनाम्यांनी इस्रोमध्ये खळबळ; गगनयान मिशनवर संकट, सरकारचा मोठा निर्णय
जपानचा ऐतिहासिक विजय! री-यूजेबल रॉकेटच्या यशस्वी चाचणीने अंतराळ क्षेत्रात रचला नवा इतिहास; जाणून घ्या 7 मोठे फायदे
गगनयान 2027: ISRO ची 10 पॅराशूट प्रणाली यशस्वी, अंतराळवीरांच्या सुरक्षित परतीसाठी मोठे यश
जगातील सर्वात विषारी पक्षी ‘हुडेड पिटोहुई’; हात लावताच जीवावर बेतू शकतो धोका , 1 धक्कादायक सत्य!
2026 चे शेवटचे चंद्रग्रहण: 27-28 ऑगस्टला दिसणार ‘ब्लड मून’चा थरार, भारतातून दिसणार का? 7 महत्त्वाच्या गोष्टी जाणून घ्या
3200 वर्ष जुन्या रहस्यमय ब्लू होलचा मोठा शोध! 2700+ समुद्री जीवांचे अनोखे विश्व पाहून शास्त्रज्ञही थक्क
भारतीय वंशाचे अंतराळवीर अनिल मेनन ISS वर करणार संशोधन ,8 महिन्यांचा ऐतिहासिक अंतराळ प्रवास! ; NASA चा मोठा निर्णय
5 अब्ज वर्षांनंतर पृथ्वीचा विनाश? अंतराळातील ‘नरभक्षी’ ताऱ्याने स्वतःचाच ग्रह गिळला; धक्कादायक संशोधनाने वाढवली चिंता
2027 मधील सर्वात ऐतिहासिक अंतराळ मोहीम! NASA Artemis-3 साठी तगडी टीम जाहीर; चंद्रावर जाण्यापूर्वी पृथ्वीच्या कक्षेत होणार कठीण अग्निपरीक्षा
ब्लू मून’ म्हणजे नेमकं काय?
‘ब्लू मून’ हे नाव ऐकून अनेकांना चंद्र निळ्या रंगाचा दिसणार का असा प्रश्न पडतो. मात्र प्रत्यक्षात याचा चंद्राच्या रंगाशी काहीही संबंध नसतो. ‘ब्लू मून’ ही पूर्णपणे खगोलशास्त्रीय आणि कॅलेंडरशी संबंधित संकल्पना आहे.चंद्र पृथ्वीभोवती सुमारे 29.5 दिवसांत एक प्रदक्षिणा पूर्ण करतो. तर इंग्रजी महिने बहुतेक वेळा 30 किंवा 31 दिवसांचे असतात. त्यामुळे काही वेळा एका महिन्यात दोन पौर्णिमा येतात. अशा वेळी महिन्यातील दुसऱ्या पौर्णिमेला ‘ब्लू मून’ म्हटले जाते.मे 2026 मध्ये पहिली पौर्णिमा 1 मे रोजी झाली होती आणि आता दुसरी पौर्णिमा 31 मे रोजी येत आहे. त्यामुळे या दुसऱ्या पौर्णिमेला ‘ब्लू मून’ म्हणण्यात येत आहे.
चंद्र निळा दिसणार नाही
खगोलतज्ज्ञांच्या मते, ‘ब्लू मून’च्या दिवशी चंद्र नेहमीप्रमाणेच पांढरट किंवा सोनेरी प्रकाशात दिसेल. वातावरणातील विशिष्ट धूर, धूळ किंवा ज्वालामुखीमुळे काही दुर्मिळ प्रसंगी चंद्राला किंचित निळसर छटा दिसू शकते, पण 31 मे रोजी तशी कोणतीही शक्यता नाही.म्हणूनच लोकांनी सोशल मीडियावरील अफवांवर विश्वास न ठेवता हा खगोलीय योग वैज्ञानिक दृष्टीकोनातून अनुभवावा, असे आवाहन करण्यात येत आहे.
2026 मधील सर्वात लहान चंद्र ठरणार
31 मेचा ब्लू मून हा फक्त दुसरी पौर्णिमा नसून तो ‘मायक्रोमून’ देखील असेल. ‘मायक्रोमून’ म्हणजे पृथ्वीपासून सर्वाधिक दूर असताना दिसणारा पौर्णिमेचा चंद्र.
चंद्र पृथ्वीभोवती गोलाकार नव्हे तर लंबगोलाकार कक्षेत फिरतो. त्यामुळे कधी तो पृथ्वीच्या जवळ येतो तर कधी दूर जातो. जेव्हा पौर्णिमेच्या वेळी चंद्र पृथ्वीपासून सर्वात दूर असतो, तेव्हा तो आकाराने लहान आणि कमी चमकदार दिसतो. यालाच ‘मायक्रोमून’ म्हटले जाते.31 मे रोजी चंद्र पृथ्वीपासून सुमारे 4,06,134 किलोमीटर अंतरावर असेल. त्यामुळे हा चंद्र सामान्य पौर्णिमेपेक्षा सुमारे 7 टक्के लहान आणि 25 ते 30 टक्के कमी तेजस्वी भासेल.
सुपरमून आणि मायक्रोमूनमध्ये काय फरक?
अनेकांना ‘सुपरमून’ आणि ‘मायक्रोमून’ यातील फरक समजत नाही. सुपरमूनच्या वेळी चंद्र पृथ्वीच्या खूप जवळ येतो. त्यामुळे तो मोठा आणि अत्यंत तेजस्वी दिसतो. तर मायक्रोमूनच्या वेळी चंद्र पृथ्वीपासून दूर असल्यामुळे लहान दिसतो.31 मे रोजीचा चंद्र जरी पौर्णिमेचा असला तरी तो आकाशात तुलनेने छोटा भासणार आहे. त्यामुळे दुर्बिणीद्वारे निरीक्षण करणाऱ्यांसाठी हा अनुभव खास ठरेल.
चंद्राजवळ दिसणार लालभडक ‘अँटारेस’
या रात्रीचे खरे आकर्षण म्हणजे ‘अँटारेस’ हा लाल सुपरजायंट तारा. हा तारा वृश्चिक (Scorpius) तारकासमूहातील सर्वात तेजस्वी ताऱ्यांपैकी एक आहे.
अँटारेस हा इतका विशाल आहे की, जर तो आपल्या सूर्यमालेच्या मध्यभागी ठेवला तर त्याचा आकार मंगळ ग्रहाच्या कक्षेपलीकडे जाईल, असे वैज्ञानिक सांगतात. त्याचा लालसर रंग आणि तीव्र चमक यामुळे तो आकाशात सहज ओळखता येतो.अँटारेस’ या शब्दाचा अर्थच “मंगळासारखा” असा होतो. कारण हा तारा लालसर रंगामुळे मंगळ ग्रहासारखा दिसतो.
भारतीय पंचांगात ‘ज्येष्ठा’ तारा
भारतीय खगोलपरंपरेत अँटारेसला ‘ज्येष्ठा’ तारा म्हणून ओळखले जाते. हा तारा प्राचीन काळापासून ज्योतिषशास्त्र आणि पंचांगामध्ये महत्त्वाचा मानला जातो.भारतीय आकाश निरीक्षकांसाठी चंद्र आणि ज्येष्ठा ताऱ्याचा एकत्रित देखावा हा सांस्कृतिक आणि वैज्ञानिक अशा दोन्ही दृष्टीने महत्त्वाचा अनुभव असणार आहे.
भारतात कधी पाहता येईल हा नजारा?
31 मे रोजी सूर्यास्तानंतर साधारण संध्याकाळी 7:30 ते 8:00 वाजण्याच्या दरम्यान हा ब्लू मून पूर्व-आग्नेय दिशेला दिसू लागेल. रात्री जसजशी पुढे जाईल तसतसा चंद्र आणि अँटारेस आकाशात अधिक उंचावर दिसतील.मध्यरात्रीच्या सुमारास हे दोन्ही खगोलीय घटक सर्वाधिक स्पष्ट दिसण्याची शक्यता आहे. शहरांमधील प्रकाशप्रदूषण कमी असलेल्या भागातून हा नजारा अधिक सुंदर दिसेल.
हा नजारा पाहण्यासाठी काय करावे?
हा अद्भुत खगोलीय योग पाहण्यासाठी कोणत्याही विशेष उपकरणांची आवश्यकता नाही. उघड्या डोळ्यांनीही हा नजारा स्पष्टपणे अनुभवता येईल. मात्र काही गोष्टी लक्षात घेतल्यास अनुभव अधिक चांगला होऊ शकतो.
पाहताना लक्षात ठेवाव्यात अशा गोष्टी:
- शहराच्या गर्दीपासून दूर मोकळ्या जागी जा
- प्रकाशप्रदूषण कमी असलेली जागा निवडा
- आकाश स्वच्छ असणे आवश्यक
- दुर्बीण किंवा बायनॉक्युलर असल्यास अधिक सुंदर दृश्य दिसेल
- मोबाइलमध्ये नाईट मोड वापरून फोटो काढता येतील
खगोलप्रेमींसाठी सुवर्णसंधी
भारतात मागील काही वर्षांत खगोलशास्त्राबद्दल लोकांमध्ये मोठी उत्सुकता वाढली आहे. सूर्यग्रहण, उल्कावर्षाव, सुपरमून आणि ग्रहांची युती यांसारख्या घटनांमध्ये तरुण मोठ्या प्रमाणावर सहभागी होत आहेत.31 मे रोजीचा ब्लू मून आणि अँटारेसची जवळीक ही अशीच एक दुर्मिळ घटना आहे जी विज्ञान, निसर्ग आणि सौंदर्य यांचा अनोखा संगम घडवून आणते.
सोशल मीडियावर ट्रेंड होणार ‘ब्लू मून’
खगोलशास्त्राशी संबंधित घटना सोशल मीडियावर नेहमीच चर्चेचा विषय ठरतात. #BlueMoon, #MicroMoon आणि #Antares हे हॅशटॅग आधीच ट्रेंड होण्यास सुरुवात झाली आहे.फोटोग्राफर्स आणि स्कायवॉचर्ससाठी ही रात्र विशेष ठरणार आहे. अनेक जण या खगोलीय घटनेचे फोटो आणि व्हिडिओ सोशल मीडियावर शेअर करण्याची तयारी करत आहेत.
वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून का महत्त्वाची आहे ही घटना?
ब्लू मून आणि मायक्रोमून या घटना वैज्ञानिकदृष्ट्या चंद्राच्या कक्षेचा अभ्यास करण्यासाठी उपयुक्त ठरतात. तसेच अँटारेससारख्या सुपरजायंट ताऱ्यांचे निरीक्षण करून ताऱ्यांच्या उत्क्रांतीविषयी माहिती मिळते.खगोलशास्त्रज्ञांच्या मते, अशा घटनांमुळे सर्वसामान्यांमध्ये विज्ञानाबद्दल आकर्षण वाढते आणि अंतराळ संशोधनाबद्दल जागरूकता निर्माण होते.
मुलांसाठी ठरू शकतो प्रेरणादायी अनुभव
पालकांनी आपल्या मुलांना 31 मेच्या रात्री हा नजारा दाखवावा, असे आवाहन अनेक विज्ञान संस्थांकडून करण्यात आले आहे. पुस्तकात वाचलेले खगोलशास्त्र प्रत्यक्ष अनुभवण्याची ही मोठी संधी आहे.चंद्र, तारे आणि ग्रह यांच्याबद्दल उत्सुकता निर्माण होऊन भविष्यात विज्ञान क्षेत्रात करिअर करण्याची प्रेरणा मुलांना मिळू शकते.
पुन्हा अशी संधी कधी येणार?
ब्लू मून ही घटना वारंवार घडत नाही. एका महिन्यात दोन पौर्णिमा येण्यासाठी विशिष्ट कालगणित आवश्यक असते. त्यामुळे अशा घटना काही वर्षांनीच पाहायला मिळतात.त्यातच मायक्रोमून आणि अँटारेसची जवळीक एकाच रात्री अनुभवायला मिळणे ही आणखी दुर्मिळ बाब मानली जाते.
