उत्तराखंडची पारंपरिक पहाडी कुळीथ डाळ; चविष्ट, पौष्टिक आणि प्रथिनांनी भरपूर रेसिपी जाणून घ्या
हिमालयीन भागातील जुनी पारंपरिक डाळ आता पुन्हा लोकप्रिय; घरच्या घरी बनवा पौष्टिक पहाडी स्टाइल कुळीथ डाळ
उत्तराखंडची प्रसिद्ध पहाडी कुळीथ डाळ : भारतीय खाद्यसंस्कृतीमध्ये प्रत्येक राज्याची एक वेगळी ओळख आहे. स्थानिक हवामान, शेती आणि परंपरेनुसार तयार होणारे पदार्थ केवळ चविष्ट नसतात, तर आरोग्यासाठीही अत्यंत फायदेशीर असतात. उत्तराखंडच्या पर्वतीय भागातील अशीच एक पारंपरिक डिश म्हणजे पहाडी कुळीथ डाळ (Kulthi Dal). साधी, घरगुती आणि पौष्टिक असलेली ही डाळ आज देशभरात लोकप्रिय होत आहे.
कुळीथ डाळीला इंग्रजीमध्ये Horse Gram असे म्हटले जाते. हिमालयीन प्रदेशात अनेक वर्षांपासून या डाळीचा वापर केला जात आहे. उत्तराखंडमध्ये या डाळीपासून तयार केली जाणारी पहाडी स्टाइल करी तिच्या खास मातीच्या चवीसाठी, सुगंधासाठी आणि पौष्टिक गुणधर्मांसाठी ओळखली जाते.
उत्तराखंड व्यतिरिक्त हिमाचल प्रदेश, कर्नाटक, आंध्र प्रदेश, तामिळनाडू, ओडिशा आणि महाराष्ट्रातील काही भागांमध्येही कुळीथ डाळ विविध प्रकारे बनवली जाते. थंडीच्या दिवसांमध्ये ही डाळ शरीराला उबदारपणा देणारी आणि ऊर्जा देणारी मानली जाते.
Related News
100 टक्के पेट्रोल मिळणार, पण खिसा रिकामा होणार? नितीन गडकरींचं इथेनॉलवर मोठं विधान
Monsoon Health Tips : पावसाळ्यात पचनशक्ती मजबूत ठेवण्यासाठी करा हे सोपे उपाय; पोटाच्या समस्या राहतील दूर
Iran America War : इराणची मोठी धमकी; होर्मुझ खाडी बंद केली तर भारतातील LPG पुरवठ्यावर संकट?
Parenting Tips : मुलांसाठी बनवा ओट्स-केळ्याचे हेल्दी पॅनकेक्स; चविष्ट नाश्त्यासोबत मिळेल भरपूर पोषण
सोन्याच्या दरात मोठी घसरण; 24 आणि 22 कॅरेट सोनं किती स्वस्त झालं? जाणून घ्या आजचा भाव
Iran-America War : पुण्याच्या हेरंबचा होर्मुझच्या समुद्रात दुर्दैवी मृत्यू; शेवटचा फोन ठरला अखेरचा संवाद
उत्तराखंड : कुळीथ डाळ आरोग्यासाठी का फायदेशीर आहे?
1. वनस्पतीजन्य प्रथिनांचा उत्तम स्रोत
कुळीथ डाळ ही प्रथिनांनी समृद्ध असते. विशेषतः शाकाहारी लोकांसाठी ही डाळ रोजच्या आहारात प्रथिनांची गरज पूर्ण करण्यासाठी उपयुक्त ठरू शकते. शरीराच्या स्नायूंच्या विकासासाठी आणि ऊर्जा टिकवण्यासाठी प्रथिने महत्त्वाची भूमिका बजावतात.
2. फायबरचे प्रमाण जास्त
कुळीथ डाळीमध्ये भरपूर प्रमाणात आहारातील तंतू (Dietary Fibre) असतात. त्यामुळे पचनक्रिया सुधारण्यास मदत होते. तसेच पोट जास्त वेळ भरल्यासारखे वाटते, ज्यामुळे अनावश्यक खाण्यावर नियंत्रण ठेवण्यास मदत होऊ शकते.
3. आवश्यक खनिजांनी समृद्ध
या डाळीत लोह, कॅल्शियम आणि फॉस्फरस यांसारखी महत्त्वाची खनिजे आढळतात. याशिवाय यात अँटिऑक्सिडंट घटकही असतात, जे शरीराच्या सर्वांगीण आरोग्यासाठी फायदेशीर ठरतात.
4. वजन नियंत्रणासाठी उपयुक्त
प्रथिने आणि फायबरचे प्रमाण जास्त असल्यामुळे कुळीथ डाळ खाल्ल्यानंतर बराच वेळ पोट भरलेले राहते. त्यामुळे वारंवार भूक लागण्याचे प्रमाण कमी होऊ शकते आणि संतुलित आहार राखण्यास मदत मिळते.
5. हिवाळ्यातील उत्तम आरामदायी पदार्थ
उत्तर भारतातील अनेक भागांमध्ये कुळीथ डाळ हिवाळ्यात विशेष पसंत केली जाते. तिचा गरम आणि पौष्टिक स्वभाव थंड वातावरणात शरीराला आराम देतो.
उत्तराखंड स्टाइल पहाडी कुळीथ डाळ बनवण्याची सोपी पद्धत
साहित्य
- 1 कप कुळीथ डाळ
- 4 कप पाणी
- 1 बारीक चिरलेला कांदा
- 2 चिरलेले टोमॅटो
- 1 चमचा आले-लसूण पेस्ट
- 2 हिरव्या मिरच्या
- अर्धा चमचा हळद पावडर
- 1 चमचा धणे पावडर
- अर्धा चमचा लाल तिखट
- 1 चमचा जिरे
- चिमूटभर हिंग
- 1 चमचा मोहरीचे तेल किंवा तूप
- चवीनुसार मीठ
- सजावटीसाठी कोथिंबीर
कुळीथ डाळ बनवण्याची कृती
पहिली पायरी : डाळ भिजवून घ्या
सर्वप्रथम कुळीथ डाळ स्वच्छ धुवून घ्या. त्यानंतर ती 6 ते 8 तास किंवा रात्रभर पाण्यात भिजत ठेवा. डाळ भिजवल्यामुळे ती लवकर शिजते आणि पचायलाही सोपी होते.
दुसरी पायरी : डाळ शिजवा
भिजवलेली डाळ पाण्यातून काढून प्रेशर कुकरमध्ये घ्या. त्यात ताजी पाणी, हळद आणि थोडे मीठ घालून डाळ मऊ होईपर्यंत शिजवा. डाळ शिजल्यानंतर तिचा काही भाग हलका मॅश करा, त्यामुळे डाळीला घट्ट आणि चविष्ट पोत मिळतो.
तिसरी पायरी : फोडणी तयार करा
कढईमध्ये मोहरीचे तेल किंवा तूप गरम करा. त्यात जिरे आणि हिंग घाला. जिरे तडतडल्यानंतर त्यात कांदा घालून सोनेरी रंग येईपर्यंत परता.
चौथी पायरी : मसाला तयार करा
कांदा परतल्यानंतर त्यात आले-लसूण पेस्ट आणि हिरव्या मिरच्या घाला. त्यानंतर टोमॅटो, धणे पावडर आणि लाल तिखट घालून मसाला चांगला शिजवा. टोमॅटो मऊ होऊन मसाल्यातून तेल सुटू लागले की मसाला तयार आहे.
पाचवी पायरी : डाळ एकत्र करा
तयार मसाल्यामध्ये शिजवलेली कुळीथ डाळ घाला आणि सर्व मिश्रण व्यवस्थित एकत्र करा. ही डाळ 8 ते 10 मिनिटे मंद आचेवर शिजू द्या, त्यामुळे सर्व मसाल्यांचा स्वाद डाळीत छान मिसळतो.
सहावी पायरी : गरमागरम सर्व्ह करा
तयार झालेल्या पहाडी कुळीथ डाळीवर बारीक चिरलेली कोथिंबीर घाला. ही डाळ गरम भात, मांडुआ रोटी किंवा साध्या चपातीसोबत खाल्ली जाते.
पारंपरिक चव आणि आरोग्याचा उत्तम संगम
उत्तराखंड पहाडी कुळीथ डाळ ही केवळ एक पारंपरिक रेसिपी नाही, तर भारतीय पर्वतीय खाद्यसंस्कृतीचा एक महत्त्वाचा भाग आहे. कमी साहित्यामध्ये तयार होणारी ही डाळ चवदार असण्यासोबतच शरीराला आवश्यक पोषणही देते.
आजच्या धावपळीच्या जीवनशैलीमध्ये पौष्टिक आणि घरगुती पदार्थांना पुन्हा महत्त्व मिळत आहे. अशावेळी उत्तराखंडची ही पारंपरिक कुळीथ डाळ रोजच्या जेवणात आरोग्यदायी पर्याय ठरू शकते.
