El Nino Update: जूनमध्ये मान्सून, पण El Nino भारताच्या दिशेने! अमेरिकन संस्थेकडून चिंता कायम; पुढील काही महिने कसे असतील?
मुंबई : देशभरातील शेतकरी आणि नागरिक मान्सूनच्या आगमनाची आतुरतेने वाट पाहत असताना हवामानाशी संबंधित एक महत्त्वाची आणि काहीशी चिंताजनक माहिती समोर आली आहे. अमेरिकेच्या राष्ट्रीय सागरी आणि वातावरणीय प्रशासनाने (NOAA) एल निनोबाबत नवा अंदाज व्यक्त केला असून त्यामध्ये भारतासाठी काही गंभीर संकेत असल्याचे सांगण्यात आले आहे. दुसरीकडे भारतीय हवामान विभागाने (IMD) सध्याच्या परिस्थितीत घाबरण्याचे कारण नसल्याचे स्पष्ट केले आहे. त्यामुळे आता प्रश्न उपस्थित होत आहे की, येणारे काही महिने भारतासाठी कसे असणार?
El Nino पुन्हा चर्चेत का?
El Nino गेल्या काही वर्षांपासून हवामान बदलाच्या घटनांमध्ये सातत्याने वाढ होत आहे. कधी अतिवृष्टी, कधी दुष्काळ, कधी उष्णतेच्या लाटा तर कधी विनाशकारी पूर अशा घटनांनी जगभरातील हवामान व्यवस्थेवर परिणाम केला आहे. यामध्ये एल निनो हा एक महत्त्वाचा हवामान घटक मानला जातो.
Related News
पीक विमा योजनेत सहभागी होण्यासाठी आणखी 8 दिवस; कृषिमंत्र्यांची मोठी घोषणा
Nagpur Rain: नागपुरात तुफान पाऊस! रस्ते जलमय, सोमलवार शाळेचं मैदान पाण्याखाली; नागरिकांची तारांबळ
मोठी बातमी! ‘शेतकऱ्यांना त्रास झाला तरी सहन करू, पण उद्योजकांना नको’; गुलाबराव पाटलांच्या विधानाने खळबळ
Maharashtra Rain Alert : अरबी समुद्रात चक्राकार वारे सक्रिय; राज्यातील 22 जिल्ह्यांना पावसाचा अलर्ट, हवामान खात्याचा मोठा इशारा
अमेरिकेच्या NOAA या हवामान संस्थेने नुकत्याच जाहीर केलेल्या अहवालात एल निनोच्या प्रभावाकडे विशेष लक्ष वेधले आहे. या अहवालानुसार अटलांटिक महासागरातील चक्रीवादळांच्या निर्मितीवर परिणाम होऊ शकतो. याचबरोबर जागतिक पर्जन्यमान आणि तापमानाच्या पद्धतीतही बदल होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.
एल निनो म्हणजे नेमके काय?
El Nino ही पॅसिफिक महासागराशी संबंधित एक नैसर्गिक हवामान प्रक्रिया आहे. सामान्य परिस्थितीत पूर्व पॅसिफिक महासागरातील समुद्राच्या पृष्ठभागावरील तापमान ठराविक मर्यादेत राहते. मात्र काही वर्षांच्या अंतराने या भागातील समुद्राचे तापमान असामान्यपणे वाढते.
या तापमानवाढीमुळे वातावरणातील वारे, पर्जन्यमान आणि जागतिक हवामानाच्या पद्धतीत बदल होतात. यालाच एल निनो असे म्हणतात.
El Nino मुळे जगातील विविध भागांमध्ये वेगवेगळे परिणाम दिसून येतात.
- काही देशांमध्ये दुष्काळाची परिस्थिती निर्माण होते.
- काही भागांमध्ये अतिवृष्टी आणि पूर येतात.
- उष्णतेच्या लाटांची तीव्रता वाढते.
- कृषी उत्पादनावर परिणाम होतो.
- जलसाठे कमी होण्याचा धोका निर्माण होतो.
भारतासाठी एल निनो का महत्त्वाचा?
भारताची अर्थव्यवस्था अजूनही मोठ्या प्रमाणात शेतीवर अवलंबून आहे. देशातील लाखो शेतकरी मान्सूनवर अवलंबून असतात. त्यामुळे मान्सूनमध्ये होणारा कोणताही बदल थेट शेती, पिण्याचे पाणी, वीज निर्मिती आणि अर्थव्यवस्थेवर परिणाम करू शकतो.
इतिहास पाहिला तर El Nino असलेल्या अनेक वर्षांमध्ये भारतात सरासरीपेक्षा कमी पाऊस पडल्याची नोंद आहे. त्यामुळे एल निनोचा उल्लेख होताच शेतकरी आणि हवामानतज्ज्ञांचे लक्ष त्याकडे वेधले जाते.
NOAA चा नवीन अंदाज काय सांगतो?
अमेरिकेच्या NOAA संस्थेने दिलेल्या ताज्या माहितीनुसार एल निनोच्या परिस्थितीमुळे अटलांटिक चक्रीवादळांचा हंगाम तुलनेने शांत राहण्याची शक्यता आहे. या अंदाजानुसार चक्रीवादळांची संख्या सामान्यपेक्षा कमी राहण्याची शक्यता 55 टक्के आहे.
तर सामान्यपेक्षा अधिक तीव्र हंगाम राहण्याची शक्यता केवळ 10 टक्के असल्याचे सांगण्यात आले आहे.तज्ज्ञांच्या मते ही स्थिती जागतिक हवामानातील बदलाचे संकेत देते. त्यामुळे भारतासह आशियातील देशांनी परिस्थितीवर बारकाईने लक्ष ठेवण्याची गरज आहे.
भारतात काय परिणाम होऊ शकतात?
जर एल निनोचा प्रभाव वाढला तर भारतात पुढील परिणाम दिसू शकतात.
1. मान्सूनमध्ये अनियमितता
काही भागांमध्ये पाऊस कमी तर काही भागांमध्ये अतिवृष्टी होऊ शकते.
2. शेतीवर परिणाम
सोयाबीन, कापूस, तूर, भात आणि मका यांसारख्या पिकांवर परिणाम होऊ शकतो.
3. जलसाठ्यांवर दबाव
धरणे आणि जलाशयांमधील पाणीसाठा कमी होण्याची शक्यता असते.
4. उष्णतेच्या लाटा
उन्हाळ्यात तापमान अधिक वाढू शकते.
5. अन्नधान्य उत्पादनात घट
कृषी उत्पादन कमी झाल्यास अन्नधान्याच्या किमती वाढू शकतात.
भारतीय हवामान विभागाचा दिलासा
अमेरिकन संस्थेच्या अंदाजामुळे चिंता व्यक्त केली जात असली तरी भारतीय हवामान विभागाने सध्याच्या घडीला परिस्थिती नियंत्रणात असल्याचे स्पष्ट केले आहे.
IMD च्या अंदाजानुसार:
- भारतात यंदा सरासरी पाऊस पडण्याची शक्यता आहे.
- मान्सूनचे आगमन काही दिवस उशिरा होऊ शकते.
- देशातील बहुतांश भागात समाधानकारक पर्जन्यमान राहू शकते.
- सध्या एल निनोचा गंभीर परिणाम दिसत नाही.
हवामान विभागाने राज्यात 10 जूनपर्यंत मान्सून दाखल होण्याचा अंदाजही व्यक्त केला आहे.
महाराष्ट्रातील परिस्थिती कशी राहील?
महाराष्ट्रात आधीच अनेक भागांमध्ये मान्सूनपूर्व पावसाने हजेरी लावली आहे. विदर्भ, मराठवाडा, पश्चिम महाराष्ट्र आणि कोकणातील काही भागांत अवकाळी पाऊस झाला आहे.
हवामानतज्ज्ञांच्या मते:
- जूनच्या दुसऱ्या आठवड्यात मान्सून सक्रिय होऊ शकतो.
- विदर्भात सुरुवातीला मध्यम स्वरूपाचा पाऊस पडू शकतो.
- जुलै आणि ऑगस्टमध्ये पावसाची तीव्रता वाढण्याची शक्यता आहे.
- काही भागांमध्ये अतिवृष्टीची शक्यता नाकारता येत नाही.
शेतकऱ्यांनी काय काळजी घ्यावी?
तज्ज्ञांच्या मते शेतकऱ्यांनी पुढील उपाययोजना कराव्यात:
- हवामान अंदाज नियमितपणे तपासावेत.
- पेरणीबाबत घाई करू नये.
- जलसंधारणावर भर द्यावा.
- कमी पाण्यात येणाऱ्या पिकांचा विचार करावा.
- कृषी विभागाच्या सूचनांचे पालन करावे.
पुढील चार महिने का महत्त्वाचे?
जून ते सप्टेंबर हा कालावधी भारताच्या कृषी आणि अर्थव्यवस्थेसाठी अत्यंत महत्त्वाचा असतो. या कालावधीत पडणारा पाऊस देशाच्या अन्नसुरक्षा व्यवस्थेचा पाया ठरतो.
El Nino चा प्रभाव वाढतो की कमी होतो, यावर पुढील काही महिन्यांतील हवामान अवलंबून राहणार आहे. त्यामुळे हवामान विभाग, केंद्र सरकार, राज्य सरकारे आणि कृषी क्षेत्रातील तज्ज्ञ परिस्थितीवर सातत्याने लक्ष ठेवून आहेत.एल निनोबाबत अमेरिकन संस्थेने व्यक्त केलेली चिंता नक्कीच महत्त्वाची आहे. मात्र सध्याच्या घडीला भारतीय हवामान विभागाने दिलेल्या अंदाजानुसार घाबरण्याचे कारण नाही. मान्सूनच्या प्रगतीवर आणि पॅसिफिक महासागरातील बदलांवर पुढील काही आठवडे निर्णायक ठरणार आहेत.
देशातील शेतकरी, प्रशासन आणि नागरिकांनी सतर्क राहणे गरजेचे असले तरी सध्या मान्सूनबाबत सकारात्मक चित्र कायम आहे. आता NOAA चा इशारा कितपत खरा ठरतो आणि IMD चा अंदाज कितपत अचूक ठरतो, याकडे संपूर्ण देशाचे लक्ष लागले आहे.
read also : https://ajinkyabharat.com/5-shocking-tricks/
