इराण आणि अमेरिका यांच्यात सुरू असलेल्या संघर्षामुळे जगभरात ऊर्जा संकटाची भीती अधिक तीव्र झाली आहे. मध्यपूर्वेतील परिस्थिती दिवसेंदिवस गंभीर होत असताना आता संयुक्त अरब अमिरातीमधून आलेल्या एका मोठ्या इशाऱ्याने जागतिक बाजारपेठेत खळबळ उडाली आहे. जगातील सर्वात महत्त्वाचा तेलमार्ग मानल्या जाणाऱ्या होर्मुज खाडीबाबत धोकादायक परिस्थिती निर्माण झाली असून त्याचा थेट परिणाम पेट्रोल, डिझेल आणि LPG गॅसच्या दरांवर होऊ शकतो.
संयुक्त अरब अमिरातीची सरकारी तेल कंपनी ADNOC चे मुख्य कार्यकारी अधिकारी सुलतान अल जाबेर यांनी केलेल्या वक्तव्यामुळे जगभरातील ऊर्जा क्षेत्रात चिंता वाढली आहे. त्यांनी स्पष्ट शब्दांत सांगितले की, जरी इराण आणि अमेरिका यांच्यातील संघर्ष लवकर संपला तरीही होर्मुज खाडीमधून तेल आणि नैसर्गिक वायूचा पुरवठा पुन्हा पूर्णपणे सुरळीत होण्यासाठी 2027 पर्यंत वाट पाहावी लागू शकते.
होर्मुज खाडी इतकी महत्त्वाची का?
होर्मुजची सामुद्रधुनी ही जगातील सर्वात महत्त्वाच्या ऊर्जा मार्गांपैकी एक मानली जाते. जगभरात वापरल्या जाणाऱ्या कच्च्या तेलापैकी मोठा हिस्सा या मार्गातून निर्यात केला जातो. सौदी अरेबिया, इराण, इराक, कुवेत आणि संयुक्त अरब अमिरातीसारखे तेल उत्पादक देश या समुद्री मार्गाचा वापर करतात.
Related News
13 आठवड्यांनंतर होर्मुज खाडीत मोठी हालचाल! 24 तासांत 26 जहाजांना परवानगी
सर्वसामान्यांना मोठा धक्का! LPG सिलेंडरच्या दरात पुन्हा वाढ? दिल्लीतील बैठकीकडे देशाचे लक्ष
Middle East Crisis: 900 KM सीमेवरून इराण-पाकचा धक्कादायक तेल जुगाड, हजारो ट्रक आणि बाईक रस्त्यावर
कतारच्या एका शब्दाने ट्रम्प मागे हटले? युद्धात अचानक फिरला गेम; पाकिस्तानची मध्यस्थी पूर्णपणे फेल
काऊंटडाऊन सुरू! इराणवर अमेरिकेचा हल्ला अटळ? व्हाईट हाऊसमध्ये युद्धाच्या हालचालींना वेग
1, 5, 10 नाही… पेट्रोल-डिझेल थेट 20 रुपयांनी महागणार? जितेंद्र आव्हाडांच्या दाव्याने उडाली खळबळ
अति शहाणपणा नडला! पाकिस्तानच्या ‘इस्लामिक NATO’ला भारताचा धडाकेबाज मास्टरस्ट्रोक
बाबा वेंगाचे ‘ऊर्जा संकट’ भाकीत खरे ठरणार? पेट्रोल-डिझेल, LPG दरवाढीमुळे जगभरात भीतीचे वातावरण
पेट्रोल-डिझेलचे दर कोण ठरवतं? सरकार की तेल कंपन्या? 90 पैशांच्या वाढीनंतर जाणून घ्या संपूर्ण गणित
मुंबईकरांना 5 मोठे महागाईचे धक्के! पेट्रोल, दूधानंतर आता पाव- ब्रेडही महाग
जागतिक ऊर्जा पुरवठ्याचा कणा मानल्या जाणाऱ्या या मार्गावर गेल्या काही महिन्यांपासून तणावाचे वातावरण आहे. युद्धजन्य परिस्थितीमुळे अनेक तेलवाहू जहाजांनी आपले मार्ग बदलले आहेत. काही जहाजे अद्यापही धोक्यामुळे प्रवास टाळत असल्याची माहिती समोर येत आहे.
2027 पर्यंत संकट कायम राहण्याची शक्यता
सुलतान अल जाबेर यांच्या मते, युद्ध थांबले तरी परिस्थिती लगेच सामान्य होणार नाही. होर्मुज खाडी परिसरात मोठ्या प्रमाणात सुरक्षेचे प्रश्न निर्माण झाले आहेत. काही वृत्तांनुसार या भागात गुप्तपणे बॉम्ब सुरंग आणि स्फोटके टाकण्यात आली आहेत. त्यामुळे तेलवाहतूक पुन्हा सुरू करण्यापूर्वी मोठ्या प्रमाणात सुरक्षा तपासणी आणि साफसफाई मोहीम राबवावी लागणार आहे.
त्यामुळे जागतिक तेलपुरवठा पूर्ण क्षमतेने सुरू होण्यासाठी किमान एक वर्ष किंवा त्याहून अधिक कालावधी लागू शकतो. या परिस्थितीचा परिणाम फक्त मध्यपूर्वेपुरता मर्यादित राहणार नाही, तर त्याचा थेट फटका भारतासह जगभरातील सामान्य नागरिकांना बसू शकतो.
पेट्रोल, डिझेल आणि LPG गॅस दर वाढण्याची भीती
भारत हा मोठ्या प्रमाणात कच्चे तेल आयात करणारा देश आहे. त्यामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात तेलाचे दर वाढले की त्याचा थेट परिणाम देशांतर्गत पेट्रोल, डिझेल आणि LPG गॅसच्या किंमतींवर होतो. होर्मुज खाडीमधील तणाव कायम राहिल्यास भारताला अधिक महाग दराने तेल खरेदी करावे लागू शकते.
आधीच महागाईने त्रस्त असलेल्या सामान्य नागरिकांसाठी ही परिस्थिती चिंताजनक ठरू शकते. वाहतूक खर्च वाढल्यास अन्नधान्य, भाजीपाला, बांधकाम साहित्य आणि इतर वस्तूंच्या किंमतींमध्येही वाढ होण्याची शक्यता आहे.
जागतिक बाजारात अस्थिरता
इराण-अमेरिका संघर्षामुळे शेअर बाजार, ऊर्जा बाजार आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापारावर परिणाम दिसून येत आहे. तेलाचे दर सातत्याने वाढत असल्याने अनेक देशांनी इंधन साठा वाढवण्यास सुरुवात केली आहे.
आंतरराष्ट्रीय ऊर्जा संस्थेने (IEA) या परिस्थितीला इतिहासातील सर्वात मोठ्या ऊर्जा संकटांपैकी एक मानले आहे. जागतिक पुरवठा साखळी विस्कळीत झाल्यामुळे अनेक देशांमध्ये ऊर्जा सुरक्षेबाबत चिंता वाढली आहे.
विशेषतः युरोप आणि आशियातील देशांना या संकटाचा मोठा फटका बसू शकतो. कारण अनेक देशांचे उद्योग आणि वीज निर्मिती मोठ्या प्रमाणात तेल आणि नैसर्गिक वायूवर अवलंबून आहेत.
भारतासाठी किती मोठा धोका?
भारत दररोज लाखो बॅरल कच्चे तेल आयात करतो. त्यातील मोठा हिस्सा मध्यपूर्वेतून येतो. त्यामुळे होर्मुज खाडीमधील कोणतीही अडचण भारतासाठी थेट आर्थिक आव्हान ठरू शकते.
तज्ज्ञांच्या मते, जर परिस्थिती दीर्घकाळ तणावपूर्ण राहिली तर भारतातील इंधन दरांमध्ये मोठी वाढ होऊ शकते. सरकारला अनुदानाचा भार वाढण्याची शक्यता असून महागाई नियंत्रणात ठेवणे कठीण जाऊ शकते.
याशिवाय रुपयावरही दबाव वाढू शकतो. तेल आयात महाग झाल्यास डॉलरची मागणी वाढते आणि त्यामुळे भारतीय चलन कमजोर होण्याची शक्यता निर्माण होते.
सामान्य नागरिकांनी काय काळजी घ्यावी?
ऊर्जा संकटाचा धोका वाढत असताना तज्ज्ञांनी इंधनाचा वापर जपून करण्याचा सल्ला दिला आहे. अनावश्यक वाहन वापर टाळणे, सार्वजनिक वाहतुकीचा वापर वाढवणे आणि ऊर्जा बचतीकडे लक्ष देणे आवश्यक ठरू शकते.
LPG गॅसचा वापर करतानाही काळजी घेण्याचे आवाहन केले जात आहे. कारण आगामी काळात घरगुती गॅस सिलेंडरच्या किंमतींमध्ये वाढ होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
मध्यपूर्वेतील तणावामुळे जगभरात चिंता
इराण आणि अमेरिका यांच्यातील संघर्ष हा फक्त दोन देशांपुरता मर्यादित नसून त्याचा परिणाम संपूर्ण जगावर होताना दिसत आहे. मध्यपूर्वेतील अस्थिरतेमुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेवर दबाव वाढत आहे.
अनेक देशांनी या परिस्थितीवर बारकाईने लक्ष ठेवले असून पर्यायी ऊर्जा स्रोतांकडे वळण्याचा प्रयत्न सुरू केला आहे. मात्र, सध्याच्या घडीला जग मोठ्या प्रमाणात तेल आणि नैसर्गिक वायूवर अवलंबून असल्याने होर्मुज खाडीचे महत्त्व कमी होणे शक्य नाही.
होर्मुज खाडीतील तणावामुळे जगभरात ऊर्जा संकटाची भीती निर्माण झाली आहे. युद्ध थांबले तरी परिस्थिती लगेच पूर्वपदावर येणार नसल्याचे संकेत मिळत आहेत. UAE मधील ADNOC प्रमुखांनी दिलेल्या इशाऱ्यामुळे पेट्रोल, डिझेल आणि LPG गॅसच्या किंमतींबाबत चिंता वाढली आहे.
आगामी काळात जागतिक बाजारात आणखी अस्थिरता निर्माण होण्याची शक्यता असून भारतासारख्या तेल आयात करणाऱ्या देशांसाठी हे मोठे आर्थिक आव्हान ठरू शकते. त्यामुळे इंधन बचत आणि पर्यायी ऊर्जा स्रोतांवर भर देण्याची गरज आता अधिक अधोरेखित होत आहे.
