Middle East Crisis: होर्मुझला पर्याय, इराण-पाकचा भलताच जुगाड; बाईक, ट्रक भरले, हजारो पाकिस्तानी नेमके कुठे निघाले?
मध्य पूर्वेतील संघर्षाने संपूर्ण जगाचे लक्ष वेधून घेतले असताना आता इराण आणि पाकिस्तान यांच्यात सुरू असलेल्या इंधन तस्करीच्या नव्या मार्गाने आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मोठी खळबळ उडाली आहे. अमेरिकेने इराणच्या बंदरांवर घातलेल्या निर्बंधांमुळे आणि होर्मुझ सामुद्रधुनीतील वाढलेल्या तणावामुळे इराणची अधिकृत तेल निर्यात जवळपास ठप्प झाली आहे. मात्र अशा कठीण परिस्थितीतही इराणने पाकिस्तानच्या मदतीने तेल विक्रीचा पर्यायी मार्ग शोधल्याची माहिती समोर आली आहे.
इराणमधून पाकिस्तानात दररोज लाखो लिटर पेट्रोल आणि डिझेल तस्करीच्या माध्यमातून पोहोचत असल्याचा दावा विविध आंतरराष्ट्रीय वृत्तसंस्थांनी केला आहे. या संपूर्ण घडामोडीमुळे अमेरिकेची चिंता वाढली असून जागतिक तेल बाजारावरही त्याचे गंभीर परिणाम दिसू लागले आहेत.
Related News
Supriya Sule : 5 मोठे खुलासे! भाजपसोबत जाणार? पवार-शिंदे भेटीवर सुप्रिया सुळेंचं धक्कादायक स्पष्ट उत्तर
Aamir Khan Third Marriage : ‘ट्रिपल-इंजिन सरकार’वर शेखर सुमनचा जबरदस्त टोला; आमिरच्या तिसऱ्या लग्नावर 10 मोठ्या टिप्पणी
Thane DCC Bank Election 2026 : 14 जागांवर महायुतीचा दमदार विजय! ठाणे DCC बँकेवर ऐतिहासिक कब्जा, शिंदे-रविंद्र चव्हाणांचा मास्टरप्लॅन यशस्वी
5 मोठे धक्कादायक खुलासे! वंदे भारतमध्ये कॉर्न फ्लेक्समध्ये दूध टाकताच फाटलं, IRCTCने दिले चौकशीचे आदेश
धक्कादायक! सीलबंद पाण्याच्या बाटलीत ॲसिड? 7 मोठे खुलासे, तरुणीची प्रकृती गंभीर
7 भावनिक खुलासे! कॅन्सरवर मात करत मेधा मांजरेकर म्हणाल्या – ‘माझ्या ट्रीटमेंटचा एक टप्पा संपत आलाय’
5 मोठे दावे! स्वाभिमानासाठी राज्यसभेला ठोकर; नवनीत राणांचा विरोधकांवर जोरदार हल्लाबोल
पावसाळ्यात माशांचा त्रास कायमचा कमी करण्यासाठी 7 प्रभावी आणि जबरदस्त उपाय;
7 मोठे आरोप! ‘आम्ही 3 वर्षे थांबलो नसतो’, विनायक राऊतांच्या अटकेची पीडित सुनेच्या आईची संतप्त मागणी
Beed Crime 2026 : 21 वर्षीय तरुणाची निर्घृण हत्या! क्षुल्लक वादातून मित्रावर चाकूने 15 हून अधिक वार? अंबाजोगाई हादरली
Jasmine Sandlas Engagement 2026: 5 खास क्षणांमध्ये जस्मिन सँडलसनं केली साखरपुड्याची मोठी घोषणा
मुंबई ट्रॅफिकला मोठा दिलासा ! 2 महत्त्वाचे उड्डाणपूल पूर्णतेच्या मार्गावर; शीव-पनवेल महामार्गावरील कोंडी होणार कायमची कमी
होर्मुझ सामुद्रधुनी का महत्त्वाची?
होर्मुझची सामुद्रधुनी ही जगातील सर्वात महत्त्वाच्या सागरी मार्गांपैकी एक मानली जाते. जगभरातील जवळपास 20 टक्के कच्च्या तेलाची वाहतूक या मार्गातून होते. सौदी अरेबिया, इराण, इराक, कुवेत आणि यूएईसारख्या तेल उत्पादक देशांचे टँकर्स या मार्गातून जगभरात तेल पोहोचवतात.
मात्र अमेरिका-इराण संघर्ष वाढल्यानंतर या सामुद्रधुनीत मोठा तणाव निर्माण झाला. अमेरिकन नौदलाने इराणच्या जहाजांवर लक्ष ठेवण्यास सुरुवात केली. त्यानंतर इराणनेही प्रत्युत्तरादाखल होर्मुझ मार्गावरील हालचाली रोखण्याचा प्रयत्न केला. परिणामी जागतिक तेल व्यापारात अडथळे निर्माण झाले.
अमेरिकेच्या निर्बंधांनी इराण संकटात
अमेरिकेने इराणच्या तेल निर्यातीवर कठोर निर्बंध लागू केले आहेत. विशेषतः इराणच्या बंदरांवर लक्ष ठेवून सागरी मार्ग बंद करण्याचा प्रयत्न सुरू आहे. त्यामुळे इराणची अर्थव्यवस्था प्रचंड दबावाखाली आली आहे.
इराणच्या महसुलाचा मोठा भाग तेल निर्यातीवर अवलंबून आहे. तेल विक्री थांबल्यास देशासमोर आर्थिक संकट आणखी गडद होऊ शकते. याच कारणामुळे इराणने पर्यायी मार्गांचा वापर सुरू केला आहे.
पाकिस्तान बनला इराणचा मोठा आधार
इराण आणि पाकिस्तान यांच्यात जवळपास 900 किलोमीटर लांबीची सीमा आहे. बलुचिस्तानच्या डोंगराळ आणि ओसाड भागातून जाणारी ही सीमा पूर्णपणे सुरक्षित नाही. अनेक ठिकाणी सुरक्षा यंत्रणांचे नियंत्रण मर्यादित असल्याने तस्करांसाठी हा मार्ग सोयीचा ठरत आहे.
याच सीमेमधून मोठ्या प्रमाणावर पेट्रोल आणि डिझेल पाकिस्तानात आणले जात असल्याचे सांगितले जात आहे. विशेष म्हणजे या इंधन वाहतुकीसाठी अत्याधुनिक टँकर नव्हे, तर पिकअप ट्रक, दुचाकी आणि छोट्या बोटींचा वापर केला जात आहे.
बाईक आणि पिकअप ट्रकमध्ये इंधन वाहतूक
बलुचिस्तानातील पत्रकार अकबर नोटेजई यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, एका मोठ्या कॅनमध्ये सुमारे 60 लिटर इंधन भरले जाते. अशा 30 कॅन एका पिकअप ट्रकमध्ये ठेवले जातात. म्हणजे एका वाहनातून तब्बल 1800 लिटर इंधन सहज वाहून नेले जाते.
सीमेवरील दुर्गम भागात अनेक जण दुचाकींवरही इंधनाचे कॅन बांधून वाहतूक करत आहेत. काही ठिकाणी तर शेकडो बाईक एकाच वेळी सीमा पार करत असल्याचे चित्र दिसत आहे.
स्थानिक पातळीवर या व्यवसायातून हजारो लोकांना रोजगार मिळत असल्याचेही सांगितले जात आहे. आर्थिक संकटाने त्रस्त पाकिस्तानातील काही भागांसाठी ही तस्करी उत्पन्नाचे साधन ठरत आहे.
ग्वादर बंदरातून सागरी तस्करी
फक्त स्थलमार्गच नव्हे, तर सागरी मार्गानेही इंधन पाकिस्तानात पोहोचवले जात आहे. इराणमधून छोट्या बोटींच्या सहाय्याने तेल पाकिस्तानातील ग्वादर बंदरात आणले जाते.
ग्वादर हे पाकिस्तानातील अत्यंत महत्त्वाचे बंदर मानले जाते. चीन-पाकिस्तान इकॉनॉमिक कॉरिडॉरमुळे या बंदराचे महत्त्व आणखी वाढले आहे. आता याच बंदराचा वापर इंधन तस्करीसाठी होत असल्याच्या चर्चांनी आंतरराष्ट्रीय पातळीवर चिंता वाढवली आहे.
पाकिस्तानवर वाढू शकतो दबाव
इराणकडून सुरू असलेल्या या तस्करीमुळे पाकिस्तानवर अमेरिकेचा दबाव वाढण्याची शक्यता आहे. अमेरिकेने आधीच इराणविरोधी निर्बंधांचे पालन करण्याबाबत अनेक देशांना इशारे दिले आहेत.
जर पाकिस्तानने या तस्करीकडे दुर्लक्ष केले, तर भविष्यात आर्थिक किंवा राजनैतिक परिणामांना सामोरे जावे लागू शकते. मात्र पाकिस्तानची आर्थिक परिस्थिती सध्या अत्यंत नाजूक आहे. त्यामुळे स्वस्त इंधनाच्या माध्यमातून स्थानिक बाजाराला दिलासा मिळत असल्याचे चित्र आहे.
जागतिक तेल बाजार हादरला
होर्मुझ संकटामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमती झपाट्याने वाढल्या आहेत. अनेक देशांमध्ये पेट्रोल-डिझेलचे दर वाढले आहेत. भारतासारख्या तेल आयात करणाऱ्या देशांवरही त्याचा परिणाम होण्याची शक्यता आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, जर होर्मुझ सामुद्रधुनी दीर्घकाळ बंद राहिली, तर जागतिक अर्थव्यवस्थेला मोठा धक्का बसू शकतो. वाहतूक, विमानसेवा, उद्योग आणि उत्पादन क्षेत्रावर याचे परिणाम दिसू शकतात.
बलुचिस्तान बनला तस्करीचा केंद्रबिंदू
बलुचिस्तान हा पाकिस्तानातील सर्वात मोठा पण आर्थिकदृष्ट्या मागास प्रांत मानला जातो. येथे बेरोजगारी मोठ्या प्रमाणात आहे. त्यामुळे अनेक स्थानिक युवक इंधन वाहतुकीच्या कामात सहभागी होत असल्याचे सांगितले जाते.
सीमेवरील काही गावांमध्ये तर हा व्यवसाय खुलेआम सुरू असल्याचे वृत्त आहे. काही व्यापारी इराणी पेट्रोल स्थानिक बाजारात विकून मोठा नफा कमावत आहेत.
अमेरिका आणि इस्रायलची भूमिका
इराणवर दबाव वाढवण्यासाठी अमेरिका आणि इस्रायलने अनेक रणनीती अवलंबल्या आहेत. इराणच्या अणु कार्यक्रमावरून आधीच तणाव वाढला होता. त्यातच सागरी नाकेबंदी आणि निर्बंधांमुळे संघर्ष अधिक तीव्र झाला.
इराणनेही त्याला प्रत्युत्तर देत पर्यायी मार्गांचा वापर सुरू केला आहे. त्यामुळे मध्य पूर्वेतील तणाव कमी होण्याऐवजी आणखी वाढण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
भारतावर काय परिणाम होऊ शकतो?
भारत हा जगातील सर्वात मोठ्या तेल आयातदार देशांपैकी एक आहे. त्यामुळे होर्मुझमधील कोणत्याही तणावाचा थेट परिणाम भारतीय बाजारावर होऊ शकतो.
जर तेलाच्या किमती सतत वाढत राहिल्या, तर पेट्रोल-डिझेल महाग होऊ शकते. त्याचा परिणाम महागाई, वाहतूक खर्च आणि सर्वसामान्यांच्या खिशावर होण्याची शक्यता आहे.
पुढे काय?
सध्याची परिस्थिती पाहता मध्य पूर्वेतील संकट तातडीने संपेल असे दिसत नाही. इराण आणि अमेरिका यांच्यातील संघर्ष सुरूच राहिल्यास होर्मुझ सामुद्रधुनी पुन्हा जागतिक राजकारणाच्या केंद्रस्थानी येऊ शकते.
दरम्यान, पाकिस्तानमार्गे सुरू असलेल्या इंधन तस्करीवर जगभरातील गुप्तचर यंत्रणांचे लक्ष लागले आहे. भविष्यात या मार्गावर कारवाई होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
मात्र तोपर्यंत इराण आणि पाकिस्तानमधील हा ‘तेल जुगाड’ मध्य पूर्वेतील संघर्षाचा सर्वात चर्चेचा विषय ठरत आहे.
read also : https://ajinkyabharat.com/nagpur-hadarlam-bhardhav-truck-overturns-3-majurancha-die-tragically/
