इराण-अमेरिका संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर 13 आठवडे ठप्प असलेल्या होर्मुज खाडीत पुन्हा जहाजांची वाहतूक सुरू झाली आहे. 24 तासांत 26 व्यापारी जहाजांना परवानगी मिळाल्याने जागतिक तेलबाजाराला मोठा दिलासा मिळाला.
होर्मुज खाडीतून अखेर आनंदाची बातमी
इराण आणि अमेरिका यांच्यात सुरू असलेल्या तणावामुळे गेल्या काही महिन्यांपासून जगभरात चिंतेचं वातावरण निर्माण झालं होतं. विशेषतः होर्मुज खाडी बंद झाल्यामुळे कच्च्या तेलाचा पुरवठा विस्कळीत झाला आणि अनेक देशांवर ऊर्जा संकट ओढवलं. मात्र आता या संकटाच्या काळात जगासाठी दिलासादायक बातमी समोर आली आहे. तब्बल 13 आठवड्यांनंतर होर्मुज खाडीतून पुन्हा मोठ्या प्रमाणात जहाजांची वाहतूक सुरू झाल्याची माहिती समोर आली आहे.
इराणच्या रिव्होल्यूशनरी गार्ड्स (IRGC) नौदलाने दिलेल्या माहितीनुसार, गेल्या 24 तासांत तेलवाहू आणि कंटेनर जहाजांसह 26 व्यापारी जहाजांना होर्मुज खाडीतून मार्गक्रमण करण्याची परवानगी देण्यात आली. त्यामुळे जागतिक बाजारपेठेत काही प्रमाणात सकारात्मक वातावरण तयार झालं आहे.
Related News
बळीराजाच्या ‘माऊली’शी खेळ! अकोल्यात कृषी विभागाची धडक कारवाई; 92 लाखांचा बोगस खतसाठा जप्त
तरीही 5-6 तासांत इंधन संपतंय! महाराष्ट्रातील पेट्रोल-डिझेल संकट गंभीर; पंपांवर किलोमीटरच्या रांगा
पतीने कितीही मारलं तरी तक्रार नाही! अफगाण महिलांवर अमानुष अत्याचार
18 वर्षांनंतर राज ठाकरे यांना मोठा दिलासा! रेल्वे भरती आंदोलन प्रकरणात कोर्टाचा ऐतिहासिक निर्णय, मनसेमध्ये जल्लोष
Iran War Day 83 : ‘महायुद्धाची भीती’ वाढली! अमेरिकेच्या नव्या प्रस्तावावर इराणचा मोठा निर्णय
‘वंदे मातरम्’पासून सरकारी कर्मचाऱ्यांवरील निर्बंधांपर्यंत; CM सुवेंदू अधिकारी यांच्या 24 तासांत दोन धडाकेबाज निर्णय
वांद्र्यात तिसऱ्या दिवशीही बुलडोझर अॅक्शन; 500 अतिक्रमणांवर मोठी कारवाई
‘Melody इतकी Chocolaty का?’ मोदींच्या गिफ्टनंतर टॉफीची अचानक वाढली मागणी
जगासाठी का महत्त्वाची आहे होर्मुज खाडी?
होर्मुज खाडी ही जगातील सर्वात महत्त्वाच्या सागरी मार्गांपैकी एक मानली जाते. जगभरातील कच्च्या तेलाचा मोठा हिस्सा याच मार्गाने विविध देशांमध्ये पोहोचतो. मध्यपूर्वेतील तेल उत्पादक देशांमधून आशिया, युरोप आणि अमेरिकेकडे जाणाऱ्या जहाजांसाठी हा मार्ग अत्यंत महत्त्वाचा आहे.
विशेष म्हणजे भारतासारख्या मोठ्या तेल आयात करणाऱ्या देशासाठी होर्मुज खाडी अत्यंत संवेदनशील आहे. भारत आपल्या गरजेपैकी मोठ्या प्रमाणावर कच्चे तेल परदेशातून आयात करतो. त्यामुळे या मार्गावर कोणताही तणाव निर्माण झाला की त्याचा थेट परिणाम भारतीय अर्थव्यवस्थेवर आणि सामान्य नागरिकांच्या खिशावर होतो.
13 आठवड्यांपासून निर्माण झाला होता तणाव
इराण-अमेरिका संघर्ष तीव्र झाल्यानंतर होर्मुज खाडीतून जहाजांची वाहतूक जवळपास ठप्प झाली होती. काही जहाजांवर हल्ल्याच्या घटनाही समोर आल्या होत्या. त्यामुळे अनेक व्यापारी जहाजांनी या मार्गाचा वापर टाळण्यास सुरुवात केली.
गेल्या 13 आठवड्यांमध्ये एखाद-दुसरं जहाज या मार्गाने जात असल्याचं चित्र होतं. अनेक तेलवाहू जहाजं खाडीबाहेर प्रतीक्षेत उभी होती. परिणामी जागतिक बाजारात कच्च्या तेलाच्या किंमतींमध्ये मोठी वाढ झाली.
तेलाचा पुरवठा कमी झाल्याने अनेक देशांमध्ये इंधन संकट निर्माण झालं. काही देशांनी आपत्कालीन साठा वापरण्यास सुरुवात केली, तर काही देशांनी इंधन वापरावर निर्बंध आणण्याचा विचार केला.
तेलाच्या किंमतींनी गाठला उच्चांक
होर्मुज खाडीतील तणावाचा सर्वात मोठा परिणाम तेलाच्या बाजारावर झाला. कच्च्या तेलाच्या किंमतींमध्ये सतत वाढ होत राहिली. जागतिक बाजारातील अनिश्चिततेमुळे गुंतवणूकदारांमध्येही भीतीचं वातावरण निर्माण झालं.
भारतात पेट्रोल आणि डिझेलच्या दरांवर दबाव वाढला. अनेक राज्यांमध्ये इंधन तुटवड्याच्या बातम्या समोर आल्या. सरकारकडून अतिरिक्त साठा निर्माण करण्याचे प्रयत्न सुरू करण्यात आले.
एलपीजी गॅस पुरवठ्यावरही परिणाम झाल्यामुळे सामान्य नागरिकांच्या घरगुती बजेटवर मोठा ताण पडला. उद्योग क्षेत्रात वाहतूक खर्च वाढल्याने महागाईत वाढ होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली.
अमेरिकेचीही वाढली होती आक्रमक भूमिका
फक्त इराणच नाही तर अमेरिकेनेही या संघर्षात आक्रमक भूमिका घेतल्याचं दिसून आलं. अमेरिकन नौदलाने होर्मुज खाडी परिसरात मोठ्या प्रमाणात तैनाती वाढवली होती. काही भागांमध्ये सुरक्षा तपासण्या कडक करण्यात आल्या.
यामुळे व्यापारी जहाजांना मोठ्या अडचणींचा सामना करावा लागत होता. विमा कंपन्यांनीही या मार्गावरून जाणाऱ्या जहाजांसाठी प्रीमियम वाढवले होते. परिणामी जागतिक व्यापारावर त्याचा गंभीर परिणाम झाला.
भारतासाठी का आहे ही दिलासादायक बातमी?
भारत हा जगातील मोठ्या तेल आयातदार देशांपैकी एक आहे. भारताच्या ऊर्जा गरजांपैकी मोठा भाग मध्यपूर्वेतील देशांकडून पूर्ण केला जातो. त्यामुळे होर्मुज खाडीतील तणाव भारतासाठी मोठी चिंता ठरली होती.
केंद्र सरकारकडून पर्यायी मार्गांचा शोध घेण्याचा प्रयत्न सुरू होता. मात्र होर्मुज खाडीइतका प्रभावी आणि जलद मार्ग दुसरा उपलब्ध नसल्याने अडचणी वाढल्या होत्या.
आता जहाजांची वाहतूक पुन्हा सुरू झाल्यामुळे भारताला मोठा दिलासा मिळण्याची शक्यता आहे. कच्च्या तेलाचा पुरवठा सुरळीत झाल्यास पेट्रोल-डिझेल दरांवरील दबाव काही प्रमाणात कमी होऊ शकतो.
पाकिस्तानमध्ये गंभीर परिस्थिती?
या संघर्षाचा परिणाम फक्त तेलबाजारापुरता मर्यादित राहिलेला नाही. अनेक देशांमध्ये आर्थिक आणि सामाजिक परिणाम दिसू लागले आहेत. पाकिस्तानमध्ये इंधन तुटवडा आणि आर्थिक अडचणींमुळे परिस्थिती गंभीर झाल्याच्या चर्चा आहेत.
काही भागांमध्ये वाहतूक आणि उद्योगांवर परिणाम झाल्याने नागरिकांमध्ये चिंता वाढली आहे. आंतरराष्ट्रीय बाजारातील अस्थिरतेमुळे अनेक विकसनशील देश अडचणीत आले आहेत.
जगाचा दबाव वाढला
इराण आणि अमेरिका यांच्यातील संघर्ष थांबवण्यासाठी जगभरातून दबाव वाढत आहे. संयुक्त राष्ट्रांसह अनेक देशांनी शांततेचं आवाहन केलं आहे. कारण या युद्धाचा परिणाम आता फक्त मध्यपूर्वेपुरता मर्यादित राहिलेला नाही.
जागतिक अर्थव्यवस्था, तेलबाजार, व्यापार आणि वाहतूक व्यवस्था यावर त्याचा थेट परिणाम होत आहे. त्यामुळे मोठ्या शक्तींनी संवादाच्या माध्यमातून तोडगा काढण्यावर भर देण्याची गरज व्यक्त केली जात आहे.
पुढे काय होणार?
होर्मुज खाडीतून पुन्हा जहाजांची वाहतूक सुरू होणं ही निश्चितच सकारात्मक घडामोड मानली जात आहे. मात्र परिस्थिती अजूनही पूर्णपणे सामान्य झालेली नाही. तणाव कायम असल्यामुळे कोणत्याही क्षणी परिस्थिती बदलू शकते.
तज्ञांच्या मते, पुढील काही दिवस अत्यंत महत्त्वाचे असतील. जर जहाजांची वाहतूक नियमित सुरू राहिली तर जागतिक तेलबाजारात स्थिरता येऊ शकते. मात्र संघर्ष अधिक तीव्र झाल्यास पुन्हा संकट निर्माण होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
सध्या तरी 24 तासांत 26 जहाजांना मार्ग मिळाल्यामुळे जगभरात काही प्रमाणात आशावादी वातावरण निर्माण झालं आहे. ऊर्जा संकटाचा सामना करणाऱ्या देशांसाठी ही एक मोठी दिलासादायक बातमी मानली जात आहे.
