शरीरात Vitamin B12 ची कमतरता असल्यास थकवा, मुंग्या येणे, विसरभोळेपणा आणि नसांचे नुकसान होऊ शकते. जाणून घ्या 5 गंभीर लक्षणे, 4 सर्वोत्तम खाद्यपदार्थ, कारणे आणि उपचार.
शरीरात Vitamin B12 कमी झाल्याची ही 5 धोकादायक चिन्हे अजिबात दुर्लक्ष करू नका
आजच्या धकाधकीच्या जीवनशैलीत अनेक लोक संतुलित आहार घेत नाहीत. त्यामुळे शरीरात विविध जीवनसत्त्वांची कमतरता निर्माण होते. त्यामधील सर्वात महत्त्वाचे जीवनसत्त्व म्हणजे Vitamin B12. हे व्हिटॅमिन शरीरातील लाल रक्तपेशी तयार करण्यासाठी, मज्जासंस्था मजबूत ठेवण्यासाठी आणि मेंदूचे कार्य सुरळीत चालण्यासाठी अत्यंत आवश्यक आहे.
डॉक्टरांच्या मते, शरीरात Vitamin B12 ची कमतरता दीर्घकाळ राहिल्यास नसांचे कायमस्वरूपी नुकसान होण्याचा धोका वाढतो. अनेकदा सुरुवातीची लक्षणे सामान्य वाटतात, त्यामुळे लोक त्याकडे दुर्लक्ष करतात. मात्र योग्य वेळी तपासणी आणि उपचार केल्यास गंभीर परिणाम टाळता येऊ शकतात.
Related News
’50 रुग्णांचा जीव गेला तर परत आणणार का?’ हायकोर्टाचा डॉक्टरांना थेट सवाल
दिवसाची हेल्दी सुरुवात हवी? रोज सकाळी प्या ‘ही’ 5 पौष्टिक पेये
55 कोटींचं ॲनालॉग पनीर नष्ट; तुकाराम मुंढेंची राज्यभर मोठी कारवाई
डोळे निरोगी ठेवायचे आहेत? मग रोज करा या 10 सोप्या सवयींचे पालन
Vitamin B12 शरीरासाठी इतके महत्त्वाचे का आहे?
Vitamin B12 हे पाण्यात विरघळणारे जीवनसत्त्व आहे. हे DNA तयार करण्यापासून ते रक्तनिर्मितीपर्यंत अनेक महत्त्वाच्या प्रक्रियांमध्ये सहभाग घेते.
याची मुख्य कार्ये पुढीलप्रमाणे आहेत.
- लाल रक्तपेशी तयार करणे
- मेंदूचे कार्य सुरळीत ठेवणे
- मज्जासंस्थेचे संरक्षण करणे
- नसांभोवती असलेले मायेलिन आवरण मजबूत ठेवणे
- शरीरातील ऊर्जा निर्माण करण्यास मदत करणे
- स्मरणशक्ती टिकवून ठेवणे
Vitamin B12 ची कमतरता का होते?
B12 ची कमतरता होण्यामागे अनेक कारणे असू शकतात.
- दीर्घकाळ शुद्ध शाकाहारी आहार
- वाढते वय
- पचनसंस्थेचे विकार
- मद्यपान
- काही औषधांचा दीर्घकाळ वापर
- आतड्यांमध्ये B12 चे कमी शोषण
- गॅस्ट्रिक सर्जरी झालेली असणे
ही 5 धोकादायक लक्षणे दिसली तर त्वरित तपासणी करा
1. सतत थकवा आणि अशक्तपणा
Vitamin B12 कमी झाल्यानंतर लाल रक्तपेशींचे उत्पादन कमी होते. परिणामी शरीराला पुरेसा ऑक्सिजन मिळत नाही. त्यामुळे अगदी थोडे काम केल्यानंतरही प्रचंड थकवा जाणवतो.
यासोबतच
- झोप येणे
- कामात लक्ष न लागणे
- शरीरात शक्ती नसल्यासारखे वाटणे
अशी लक्षणे दिसू शकतात.
2. हातापायांना मुंग्या येणे
हे सर्वात महत्त्वाचे लक्षण मानले जाते.
B12 ची कमतरता वाढल्यानंतर नसांवरील संरक्षणात्मक आवरण कमकुवत होते. त्यामुळे
- हात झोपणे
- पाय सुन्न होणे
- झिणझिण्या येणे
- सुया टोचल्यासारखे वाटणे
असा त्रास सुरू होतो.
3. स्मरणशक्ती कमी होणे
B12 कमी झाल्यानंतर मेंदूवर परिणाम होतो.
यामुळे
- वारंवार विसरणे
- लक्ष केंद्रित न होणे
- गोंधळ होणे
- निर्णय घेण्यास अडचण
अशी समस्या निर्माण होऊ शकते.
4. जीभ लाल होणे आणि तोंड येणे
Vitamin B12 कमी झाल्यास
- जीभ सुजणे
- जीभ लाल होणे
- तोंडात वारंवार फोड येणे
- खाण्यात त्रास होणे
ही लक्षणे दिसू शकतात.
5. त्वचा पिवळसर दिसणे
रक्तातील लाल पेशी कमी झाल्यामुळे त्वचेचा नैसर्गिक रंग बदलतो.
यामध्ये
- चेहरा निस्तेज दिसणे
- त्वचा पिवळसर होणे
- डोळे फिकट दिसणे
अशी चिन्हे दिसू शकतात.
B12 कमी झाल्यास कोणते अवयव धोक्यात येतात?
मेंदू
स्मरणशक्ती कमी होणे, नैराश्य, मानसिक गोंधळ आणि गंभीर परिस्थितीत डिमेन्शियाचा धोका वाढतो.
मज्जासंस्था
नसांचे संरक्षण करणारे मायेलिन आवरण खराब होऊ लागते. यामुळे कायमस्वरूपी न्यूरोलॉजिकल नुकसान होऊ शकते.
हृदय
Vitamin B12 कमी असल्यास होमोसिस्टीनची पातळी वाढते. त्यामुळे हृदयविकाराचा धोका वाढू शकतो.
डोळे
ऑप्टिक नर्व्हवर परिणाम झाल्यास दृष्टी धूसर होऊ शकते.
पचनसंस्था
भूक कमी लागणे, बद्धकोष्ठता आणि वजन कमी होणे यासारख्या समस्या दिसू शकतात.
Vitamin B12 वाढवण्यासाठी खा हे 4 सुपरफूड्स
1. दूध आणि दुग्धजन्य पदार्थ
दूध, दही, ताक, पनीर आणि चीजमध्ये Vitamin B12 भरपूर प्रमाणात असते.
2. अंडी
अंडी हे B12 चे उत्कृष्ट स्रोत आहेत. विशेषतः अंड्याचा पिवळा बलक अधिक फायदेशीर असतो.
3. मासे आणि चिकन
सॅल्मन, रावस, सार्डिन, ट्यूना तसेच चिकनमध्ये Vitamin B12 मोठ्या प्रमाणात आढळते.
4. Fortified Foods
शाकाहारींसाठी B12 मिसळलेले
- ओट्स
- ब्रेकफास्ट सीरिअल्स
- सोया मिल्क
- प्लांट बेस्ड दूध
हे चांगले पर्याय ठरू शकतात.
शाकाहारी लोकांनी काय करावे?
शाकाहारी लोकांमध्ये Vitamin B12 ची कमतरता अधिक प्रमाणात दिसते.
त्यांनी
- दूध
- दही
- पनीर
- फोर्टिफाइड सीरिअल्स
- डॉक्टरांच्या सल्ल्याने सप्लिमेंट्स
यांचा नियमित आहारात समावेश करावा.
B12 ची तपासणी कधी करावी?
जर खालील लक्षणे सतत जाणवत असतील तर डॉक्टरांच्या सल्ल्याने रक्त तपासणी करावी.
- सतत थकवा
- हातपायांना मुंग्या
- स्मरणशक्ती कमी होणे
- तोंड येणे
- त्वचा पिवळसर दिसणे
उपचार कसे केले जातात?
Vitamin B12 ची कमतरता किती आहे यावर उपचार अवलंबून असतात.
डॉक्टर पुढील उपचार सुचवू शकतात.
- Vitamin B12 Serum Test
- B12 गोळ्या
- B12 इंजेक्शन
- संतुलित आहार
- मद्यपान टाळणे
- नियमित फॉलोअप
कमतरता टाळण्यासाठी या गोष्टी लक्षात ठेवा
- संतुलित आहार घ्या.
- रोज दूध किंवा दुग्धजन्य पदार्थ खा.
- अंडी किंवा मासे खाणाऱ्यांनी त्यांचा आहारात समावेश करावा.
- शाकाहारी असल्यास फोर्टिफाइड फूड्स निवडा.
- गरज असल्यास डॉक्टरांच्या सल्ल्याने सप्लिमेंट्स घ्या.
- दरवर्षी रक्त तपासणी करून घ्या.
Vitamin B12 ची कमतरता सुरुवातीला साधी वाटत असली तरी तिचे परिणाम गंभीर असू शकतात. सतत थकवा, हातापायांना मुंग्या येणे, विसरभोळेपणा किंवा त्वचा पिवळसर होणे यांसारखी लक्षणे दिसत असल्यास ती दुर्लक्षित करू नयेत. योग्य वेळी रक्त तपासणी, संतुलित आहार आणि डॉक्टरांच्या सल्ल्याने उपचार केल्यास नसांचे, मेंदूचे आणि हृदयाचे होणारे नुकसान टाळता येऊ शकते.
