Red-Necked Keelback Snake Facts: बेडकांकडून विष “चोरणारा” जगातील अनोखा साप; वैज्ञानिकही थक्क
निसर्गात अनेक अशी रहस्ये दडलेली आहेत, जी समोर आल्यानंतर विज्ञानालाही आश्चर्याचा धक्का बसतो. पृथ्वीवरील प्रत्येक जीवाची स्वतःची वैशिष्ट्ये आहेत. काही प्राणी स्वतःचे संरक्षण करण्यासाठी वेगाचा वापर करतात, काही रंग बदलतात, तर काही विषारी दंश करून शत्रूंना दूर ठेवतात. मात्र आता अशा एका सापाची माहिती समोर आली आहे, ज्याने वैज्ञानिकांनाही चक्रावून सोडले आहे.
या सापाचं नाव आहे रेड-नेक्ड कीलबॅक (Red-Necked Keelback). विशेष म्हणजे हा साप स्वतः विष तयार करत नाही. तरीही तो अत्यंत धोकादायक ठरू शकतो. कारण हा साप विषारी बेडूक आणि इतर काही प्राणी खाऊन त्यांच्या शरीरातील विषारी रसायन स्वतःच्या शरीरात साठवतो. गरज पडल्यास त्याच विषाचा वापर तो स्वतःच्या बचावासाठी करतो.
Related News
जगातील एकमेव किनाराविरहित ‘सरगासो सागर’ ; 4 समुद्री प्रवाहांनी तयार केला अद्भुत समुद्र
यंदाचा उन्हाळा ठरला मृत्यूचा सापळा! गडचिरोलीत 46°C तापमानाने घेतले 500 वटवाघळांचे जीव
चंद्रपूरात वाघाचा कहर! तेंदूपत्ता तोडणाऱ्या 13 महिलांवर हल्ला, 4 महिलांचा दुर्दैवी मृत्यू
सापाचा सर्वात मोठा शत्रू मुंगूस घरात शिरला? मुंगूस दिसताच सावध व्हा!
थरारक VIDEO! पर्यटकांच्या गाडीसमोर सिंहीणीची LIVE शिकार, 5 मिनिटांत गाय संपवली
4000 KMचा थरारक प्रवास! डहाणूच्या ‘धवललक्ष्मी’ कासवाने उलगडली समुद्रातील मोठी रहस्ये
भयावह की निरुपद्रवी? उडणाऱ्या सापांबाबतचे सत्य उघड!
आकाशात रंगांची जादू! ‘रेनबो क्लाउड’ने जगाला भुरळ; हा निसर्गाचा चमत्कार नेमका कसा घडतो?
शतकातील सर्वात मोठं सूर्यग्रहण, भारतात सुतक लागणार का?
“6 मिनिटांचा काळोख! 2027 चं भयानक सूर्यग्रहण – दिवसातच रात्र, भारतावर काय परिणाम?”
बाप रे बाप! कल्याण ACP ऑफिसमध्ये 5 फुटांचा इंडियन कोब्रा – महिला पोलिसांचा थरकाप | 7 मिनिटात सर्पमित्रांनी रेस्क्यू केला
काय आहे या सापाचं मोठं रहस्य?
साधारणपणे विषारी सापांच्या शरीरात विष तयार करणाऱ्या विशेष ग्रंथी असतात. त्या विषाच्या मदतीने ते शिकार करतात किंवा स्वतःचा बचाव करतात. मात्र रेड-नेक्ड कीलबॅक या सापाकडे अशी नैसर्गिक विषनिर्मिती क्षमता नसते.
हा साप विषारी बेडूक, विशेषतः टोड प्रजातीतील बेडूक खातो. या बेडकांच्या शरीरात बुफाडिएनोलाइड्स (Bufadienolides) नावाचे अत्यंत विषारी रसायन असते. हे रसायन शरीरात गेल्यानंतर अनेक प्राण्यांसाठी धोकादायक ठरते. रेड-नेक्ड कीलबॅक मात्र हेच रसायन आपल्या शरीरात सुरक्षितरीत्या साठवून ठेवतो.
शास्त्रज्ञांच्या मते, हा प्रकार निसर्गातील अत्यंत दुर्मिळ संरक्षण प्रणालींपैकी एक मानला जातो. कारण दुसऱ्या प्राण्याच्या शरीरातील विष स्वतःच्या सुरक्षेसाठी वापरण्याची क्षमता फार कमी जीवांमध्ये आढळते.
मानेतील खास ग्रंथींमध्ये साठवतो विष
या सापाच्या मानेजवळ विशेष प्रकारच्या ग्रंथी असतात. त्यांना नुचल ग्लँड्स (Nuchal Glands) असे म्हणतात. हेच या सापाचे सर्वात मोठे गुपित मानले जाते.
जेव्हा हा साप विषारी बेडूक खातो, तेव्हा त्या बेडकांमधील विषारी रसायन या ग्रंथींमध्ये जमा होते. गरज पडल्यास हा साप त्या ग्रंथी फुगवतो आणि शत्रूला इशारा देतो की तो धोकादायक आहे.
विशेष म्हणजे हा साप इतर विषारी सापांप्रमाणे थेट विष टोचत नाही. पण त्याचा फणा, फुत्कार आणि मानेतील विषारी ग्रंथी पाहून समोरचा प्राणी घाबरतो आणि मागे हटतो.
विष नसताना बदलतो स्वभाव
वैज्ञानिकांच्या संशोधनात आणखी एक धक्कादायक गोष्ट समोर आली आहे. जर या सापाला दीर्घकाळ विषारी बेडूक खायला मिळाले नाहीत, तर त्याच्या शरीरातील विषाचा साठा कमी होतो.
अशा वेळी या सापाचा स्वभावही बदलतो. तो अधिक सावध आणि लपून राहणारा बनतो. आक्रमकपणा कमी होतो. पण जेव्हा तो पुन्हा विषारी प्राणी खातो, तेव्हा त्याचा आत्मविश्वास आणि आक्रमकता वाढते.
यावरून वैज्ञानिकांनी असा निष्कर्ष काढला आहे की या सापाच्या वर्तनावर त्याच्या शरीरातील विषाचा थेट परिणाम होतो.
कुठे आढळतो हा साप?
रेड-नेक्ड कीलबॅक हा साप प्रामुख्याने पूर्व आशियातील काही भागांमध्ये आढळतो. विशेषतः:
- जपान
- चीन
- तैवान
- कोरिया
- दक्षिण-पूर्व आशियातील काही प्रदेश
या भागांमध्ये विषारी टोड प्रजाती मोठ्या प्रमाणात आढळतात. त्यामुळे या सापाला त्याचे “विष स्रोत” सहज उपलब्ध होतात.
वैज्ञानिकांसाठी का आहे महत्त्वाचा?
या सापामुळे वैज्ञानिकांना उत्क्रांती (Evolution) आणि जैविक संरक्षण प्रणालींबाबत नवे प्रश्न पडले आहेत. कारण:
- हा साप विष स्वतः तयार करत नाही
- तरीही विषारी संरक्षण प्रणाली विकसित करतो
- दुसऱ्या जीवातील विष स्वतःच्या फायद्यासाठी वापरतो
- शरीरात विष सुरक्षितरीत्या साठवण्याची क्षमता ठेवतो
संशोधकांच्या मते, भविष्यात या सापावर अधिक संशोधन झाल्यास विषशास्त्र आणि औषधनिर्मिती क्षेत्रात नवे शोध लागू शकतात.
निसर्गाचा अद्भुत चमत्कार
रेड-नेक्ड कीलबॅक हा साप निसर्गातील अद्भुत आणि रहस्यमय जीवसृष्टीचं एक अनोखं उदाहरण मानला जातो. सामान्यतः सापांच्या शरीरात विष तयार करणाऱ्या ग्रंथी असतात, पण या सापाची खासियत म्हणजे तो स्वतः विष तयार करत नाही. त्याऐवजी तो विषारी बेडूक आणि टोड प्रजातीतील प्राणी खातो आणि त्यांच्या शरीरातील विषारी रसायन स्वतःच्या शरीरात साठवतो. ही प्रक्रिया इतकी अनोखी आहे की वैज्ञानिकांनाही त्यावर संशोधन करताना अनेक नवे प्रश्न पडले आहेत.
या सापाच्या मानेजवळ असलेल्या नुचल ग्लँड्समध्ये हे विष साठवले जाते. जेव्हा त्याला धोका जाणवतो, तेव्हा तो आपली मान फुगवून समोरच्या प्राण्यांना इशारा देतो. त्यामुळे अनेक शिकारी प्राणी त्याच्यापासून दूर राहतात. विशेष म्हणजे, शरीरात विषाचा साठा कमी झाला की या सापाच्या वर्तनातही बदल दिसून येतो. तो अधिक सावध आणि लपून राहणारा बनतो.
निसर्गात स्वतः विषारी नसूनही दुसऱ्यांचं विष “उधार” घेऊन स्वतःचा बचाव करणारी ही प्रणाली अत्यंत दुर्मिळ मानली जाते. त्यामुळे रेड-नेक्ड कीलबॅक हा जगातील सर्वात रहस्यमय आणि वैज्ञानिकदृष्ट्या महत्त्वाच्या सापांपैकी एक ठरला आहे.
