अमेरिका आणि इराण यांच्यातील वाढत्या संघर्षामुळे संपूर्ण जगाचं लक्ष मध्यपूर्वेकडे लागलं असताना आता या प्रकरणात एक मोठा राजनैतिक ट्विस्ट समोर आला आहे. पाकिस्तानने स्वतःला अमेरिका आणि इराणमधील संभाव्य मध्यस्थ म्हणून पुढे करण्याचा प्रयत्न केला, पण अखेर सगळा गेम कतारने फिरवल्याचं चित्र दिसत आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी अचानक इराणवर हल्ला न करण्याचा निर्णय घेतल्याने जगभरात चर्चांना उधाण आलं आहे.
विशेष म्हणजे, या संपूर्ण घडामोडींमध्ये कतारचे पंतप्रधान मोहम्मद बिन अब्दुलरहमान अल थानी यांची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची मानली जात आहे. अमेरिकन मीडियाच्या रिपोर्टनुसार, अल थानी यांनी स्वतः ट्रम्प यांना इराणसोबत करार घडवून आणण्याचं आश्वासन दिलं आणि त्यानंतरच अमेरिकेची भूमिका नरम झाली.
पाकिस्तानची मध्यस्थी का फसली?
इराण आणि अमेरिका यांच्यातील तणाव वाढल्यानंतर पाकिस्तानने या प्रकरणात मध्यस्थी करण्याचा प्रयत्न सुरू केला होता. इस्लामाबादमध्ये अमेरिकेचे उपराष्ट्रपती जेडी वान्स आणि इराणचे वरिष्ठ प्रतिनिधी यांच्यात बैठक आयोजित करण्यात आली होती. पाकिस्तानला या चर्चेचं श्रेय मिळावं, अशी त्यांची स्पष्ट रणनीती होती.
Related News
‘Melody इतकी Chocolaty का?’ मोदींच्या गिफ्टनंतर टॉफीची अचानक वाढली मागणी
“Bandra Demolition Drive 2026: वांद्रे धडाकेबाज कारवाई! मोठा गोंधळ, नागरिक–पोलिस संघर्ष आणि 4 दिवसांची हाई-व्होल्टेज मोहीम”
Middle East Crisis: 900 KM सीमेवरून इराण-पाकचा धक्कादायक तेल जुगाड, हजारो ट्रक आणि बाईक रस्त्यावर
काऊंटडाऊन सुरू! इराणवर अमेरिकेचा हल्ला अटळ? व्हाईट हाऊसमध्ये युद्धाच्या हालचालींना वेग
प्रमोद जठारांचे मोदींवरील वक्तव्य चर्चेत; “समुद्रात उडी मारायला सांगितलं तरी मारू”, राजकारण तापलं
संपत्तीच्या वादातून भयानक कट! घराला आग लावली आणि स्वतःच जळाली चंदा
“माझी मुलगी हसत-खेळत गेली होती…”; ऑपरेशन थिएटरमधून आला मृत्यूचा धक्कादायक संदेश
पंतप्रधान मोदींकडून जॉर्जिया मेलोनींना ‘Melody’ चॉकलेट गिफ्ट! Viral Video ने सोशल मीडियावर उडवली खळबळ
32 वेळा एव्हरेस्ट सर! Kami Rita Sherpa यांचा ऐतिहासिक आणि थरारक विश्वविक्रम
अति शहाणपणा नडला! पाकिस्तानच्या ‘इस्लामिक NATO’ला भारताचा धडाकेबाज मास्टरस्ट्रोक
मात्र, या बैठकीत कोणताही ठोस तोडगा निघाला नाही. पाकिस्तानकडून अमेरिकेचे संदेश इराणपर्यंत पोहोचवले गेले, पण त्याचा काहीच उपयोग झाला नाही. उलट, दोन्ही देशांमधील अविश्वास आणखी वाढल्याचं दिसून आलं.
विशेष म्हणजे, पाकिस्तानची मध्यस्थी अपयशी ठरल्यानंतरच कतारने पडद्यामागे हालचाली सुरू केल्या. कतारने अत्यंत शांतपणे आणि रणनीतीपूर्वक अमेरिका, इराण, सौदी अरेबिया आणि यूएई यांच्यात संवाद सुरू ठेवला.
कतारने कसा फिरवला सगळा गेम?
कतारला मध्यपूर्वेतील सर्वात प्रभावी राजनैतिक खेळाडूंपैकी एक मानलं जातं. याआधीही अफगाणिस्तान आणि अमेरिका यांच्यातील शांतता चर्चेत कतारने महत्त्वाची भूमिका बजावली होती. दोहा येथे झालेल्या चर्चेमुळेच तालिबान आणि अमेरिकेत करार झाला होता.
याच अनुभवाचा वापर करत कतारने यावेळीही मोठी भूमिका निभावली. रिपोर्टनुसार, कतारने सर्वप्रथम सौदी अरेबिया आणि संयुक्त अरब अमिरात (UAE) यांना विश्वासात घेतलं. युद्ध पुन्हा भडकले तर तेल आणि गॅस प्रकल्पांवर मोठा परिणाम होऊ शकतो, याची जाणीव या देशांना करून देण्यात आली.
त्यानंतर अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी सौदी अरेबिया आणि यूएईच्या नेत्यांशी थेट फोनवर चर्चा केली. या चर्चेत तेल आणि गॅस डेपोवर संभाव्य हल्ल्याचा धोका स्पष्ट करण्यात आला. मध्यपूर्वेतील ऊर्जा पुरवठा विस्कळीत झाल्यास त्याचा थेट परिणाम जागतिक अर्थव्यवस्थेवर होऊ शकतो, हे ट्रम्प यांच्यापुढे मांडण्यात आलं.
याच दबावानंतर ट्रम्प यांनी इराणवर हल्ला करण्याचा निर्णय मागे घेतल्याचं बोललं जात आहे.
इराणचा मोठा यू-टर्न
या संपूर्ण प्रकरणात सर्वात मोठी आणि धक्कादायक गोष्ट म्हणजे इराणने अण्वस्त्रांच्या मुद्यावर घेतलेली नवीन भूमिका. आतापर्यंत इराणने कधीही स्पष्टपणे अण्वस्त्र न बाळगण्याबाबत लिखित आश्वासन दिलं नव्हतं. मात्र, कतारच्या मध्यस्थीनंतर परिस्थिती बदलली.
रिपोर्टनुसार, इराण जेव्हा अमेरिकेला नवीन प्रस्ताव पाठवण्याच्या तयारीत होता, त्यावेळी कतारच्या नेतृत्वाने इराणच्या परराष्ट्र मंत्र्यांशी थेट संपर्क साधला. प्रस्तावामध्ये अण्वस्त्रांबाबत स्पष्ट उल्लेख असावा, अशी मागणी कतारने केली.
यानंतर पहिल्यांदाच इराणने ‘अण्वस्त्र तयार करणार नाही’ अशी भूमिका लिखित स्वरूपात मांडल्याची माहिती समोर आली आहे. मध्यपूर्वेच्या राजकारणात हा अत्यंत महत्त्वाचा बदल मानला जात आहे.
6 अब्ज डॉलरचा मोठा दिलासा
युद्धकाळात इराण आणि अमेरिकेशी संबंधित एका महत्त्वाच्या आर्थिक कराराचीही चर्चा सुरू आहे. या डील अंतर्गत इराणला फ्रीज करण्यात आलेले तब्बल 6 अब्ज डॉलर उपलब्ध करून देण्यात आले. त्याबदल्यात इराणने अमेरिकेवर किंवा त्यांच्या सहयोगी देशांवर थेट मोठा हल्ला करणार नाही, असं आश्वासन दिल्याचं सांगितलं जात आहे.
या करारामुळे इराणला मोठा आर्थिक दिलासा मिळाला आहे. अनेक निर्बंधांमुळे इराणची अर्थव्यवस्था आधीच दबावाखाली होती. अशात 6 अब्ज डॉलरची रक्कम आणि तेल विक्रीवरील संभाव्य सवलत इराणसाठी अत्यंत महत्त्वाची मानली जात आहे.
तेल विक्रीला अमेरिकेची परवानगी?
इराणने अण्वस्त्रांच्या मुद्यावर नरम भूमिका घेतल्यानंतर अमेरिका देखील काही अटींवर माघार घेण्यास तयार झाल्याचं बोललं जात आहे. त्यामध्ये सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे तेल विक्री.
आतापर्यंत अमेरिकन निर्बंधांमुळे इराणच्या तेल निर्यातीवर मोठ्या मर्यादा होत्या. पण आता इराणला तेल विक्रीसाठी काही प्रमाणात मोकळीक देण्याची तयारी अमेरिकेने दाखवली आहे.
यामुळे इराणची आर्थिक परिस्थिती सुधारण्यास मदत होऊ शकते. त्याचवेळी जागतिक बाजारात तेलाचा पुरवठा स्थिर राहण्यासही मदत होणार आहे.
ट्रम्प यांच्या भूमिकेत अचानक बदल का?
काही दिवसांपूर्वीपर्यंत डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणविरोधात अत्यंत आक्रमक भूमिका घेतली होती. अमेरिकन लष्कराला सज्ज राहण्याचे आदेश देण्यात आले होते. मध्यपूर्वेत अतिरिक्त युद्धनौका आणि संरक्षण यंत्रणा तैनात करण्यात आली होती.
मात्र, अचानक ट्रम्प यांनी “इराणसोबत अणुकरार होऊ शकतो, त्यामुळे मी हल्ला करणार नाही,” असं विधान केलं. त्यांच्या या वक्तव्यानंतर जगभरात आश्चर्य व्यक्त करण्यात आलं.
राजकीय विश्लेषकांच्या मते, मध्यपूर्वेतील तेल बाजार, सौदी-यूएईचा दबाव आणि कतारची सक्रिय भूमिका या तीन गोष्टींमुळे ट्रम्प यांना माघार घ्यावी लागली.
मध्यपूर्वेतील नवं समीकरण?
या संपूर्ण घडामोडींनंतर मध्यपूर्वेतील राजकीय समीकरणं बदलण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. पाकिस्तानला अपेक्षित असलेलं राजनैतिक यश मिळालं नाही, तर कतारने पुन्हा एकदा स्वतःची ताकद सिद्ध केली आहे.
कतार आता केवळ एक छोटा खाडी देश नसून जागतिक स्तरावरील प्रभावी मध्यस्थ म्हणून पुढे येत असल्याचं स्पष्ट झालं आहे. अमेरिका, इराण, सौदी अरेबिया आणि यूएई यांच्यात समतोल राखण्याची क्षमता कतारने पुन्हा दाखवून दिली.
दरम्यान, इराण आणि अमेरिका यांच्यातील संभाव्य अणुकराराकडे आता संपूर्ण जगाचं लक्ष लागलं आहे. हा करार प्रत्यक्षात होतो का? ट्रम्प यांची भूमिका पुढेही अशीच नरम राहते का? आणि मध्यपूर्वेतील संघर्ष खरंच थांबतो का? याकडे आता जागतिक राजकारणातील सर्व मोठ्या देशांचं लक्ष लागलेलं आहे.
सध्या मात्र, एका छोट्या देशाच्या शांत पण प्रभावी मध्यस्थीने संभाव्य मोठं युद्ध टळल्याची चर्चा जगभर रंगू लागली आहे.
read also : https://ajinkyabharat.com/countdown-begins-iranwar/
