पश्चिम आशियातील युद्ध आणि जागतिक ऊर्जा समीकरणांमुळे अमेरिका निर्णयावर पुनर्विचार करण्याच्या तयारीत
जागतिक ऊर्जा बाजारात सध्या मोठी उलथापालथ सुरू असून, पश्चिम आशियातील युद्धजन्य परिस्थितीमुळे कच्च्या तेलाच्या पुरवठ्यावर गंभीर परिणाम झाला आहे. या पार्श्वभूमीवर अमेरिका रशियन तेलावरील निर्बंधांमध्ये दिलेली तात्पुरती सूट पुढे वाढवण्याचा विचार करत असल्याची माहिती समोर आली आहे. ही सूट 11 एप्रिल 2026 रोजी संपत असून, यामुळे जागतिक तेल बाजारातील पुरवठा साखळी आणि किमतींवर मोठा परिणाम होऊ शकतो.
याचदरम्यान, इराणवरील तेल व्यापारासंदर्भातील सूटही 19 एप्रिल रोजी संपणार आहे. त्यामुळे पुढील काही दिवसांत अमेरिकेच्या धोरणात्मक निर्णयाकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे.
Related News
अमेरिका–इराण शस्त्रसंधीचा मोठा फायदा; भारतात पेट्रोल-डिझेल, गॅस होणार स्वस्त!
इराण–अमेरिका युद्धाचे चटके! अमेरिकेत पेट्रोल-डिझेल दर विक्रमी उंचीवर
Iran Hormuz Strait Crisis 2026 : धक्कादायक निर्णय! इराणने होर्मुज खाडीवर घेतला मोठा ऐतिहासिक निर्णय, जागतिक बाजारात खळबळ
होर्मुझ सामुद्रधुनीवर इराणचा मोठा यू-टर्न; जगाला दिलासा, पण अटींसह खुला व्यापारमार्ग!
इराण–इस्रायल युद्धाचा भारतावर परिणाम; रोजच्या वस्तूंच्या किमतीत वाढ!
हॉर्मुजची कोंडी कायम! 302 किमी रेल्वे रूट असूनही तेलपुरवठा का अडकला?
जग थक्क! पाकिस्तानचा ‘गेमचेंजर’ डाव, इराणसोबत थेट करार; होर्मुज खाडीमुळे ऊर्जा संकटात मोठा ट्विस्ट
इराणचा मोठा निर्णय! भारतासह 5 देशांनंतर ‘या’ सहाव्या मित्रासाठी उघडला होर्मुझ मार्ग; जगातील तेलवाहतुकीला दिलासा
इराण–इस्राईल–अमेरिका युद्धात रशिया मालामाल! रोज 71अब्जांची कमाई
इराणचा होर्मुझ टोल कायदा; भारतासह जगभरातील जहाजांना शुल्क द्यावे लागणार
भारतासाठी दिलासा ! इराणची मोठी घोषणा; 5 मित्र देशांना होर्मुज खाडी खुली
India LPG Tankers in Hormuz Strait: ‘Death Trap’ पार करत घरगुती गॅस पुरवठ्याची आशा
30 दिवसांची सूट संपुष्टात; पुन्हा वाढीची शक्यता
अमेरिकेच्या ट्रेझरी विभागाने काही आठवड्यांपूर्वी रशिया आणि इराणकडून होणाऱ्या तेल पुरवठ्यावर 30 दिवसांची तात्पुरती सूट दिली होती. या निर्णयामागे प्रमुख उद्देश म्हणजे जागतिक ऊर्जा बाजारात स्थिरता राखणे आणि कच्च्या तेलाच्या किमतींवर नियंत्रण ठेवणे हा होता.
या सूटमुळे प्रतिबंधित रशियन तेलाची काही प्रमाणात विक्री पुन्हा सुरू झाली आणि आशियाई देशांसह भारतालाही मोठा दिलासा मिळाला. मात्र आता ही सूट संपत असल्याने अमेरिकेच्या ट्रम्प प्रशासनाने ती वाढवण्याचा विचार सुरू केला असल्याचे सूत्रांकडून समोर आले आहे.
अमेरिकेच्या अर्थमंत्र्यांनी व्हाईट हाऊसमध्ये झालेल्या उच्चस्तरीय बैठकीत हा मुद्दा चर्चिला असून, सूट वाढवणे योग्य ठरेल यावर सहमती झाल्याची माहिती मिळत आहे. मात्र अद्याप अधिकृत घोषणा करण्यात आलेली नाही.
पश्चिम आशियातील संघर्ष आणि होर्मुझ सामुद्रधुनीचा परिणाम
सध्या पश्चिम आशियात सुरू असलेल्या संघर्षामुळे जागतिक तेल पुरवठ्यावर मोठा ताण निर्माण झाला आहे. विशेषतः होर्मुझ सामुद्रधुनीतून होणाऱ्या तेल वाहतुकीवर अंशतः निर्बंध आले आहेत. ही सामुद्रधुनी जगातील सर्वात महत्त्वाच्या तेल वाहतूक मार्गांपैकी एक मानली जाते.
या मार्गात अडथळे निर्माण झाल्याने कच्च्या तेलाच्या किमतींमध्ये मोठी वाढ झाली आहे. परिणामी, जागतिक बाजारात ऊर्जा महाग झाली असून, आयातदार देशांवर आर्थिक दबाव वाढला आहे.
रशिया आणि इराणला आर्थिक फायदा
अमेरिकेने दिलेल्या सूटमुळे रशिया आणि इराण या दोन्ही देशांना मोठा आर्थिक फायदा होत असल्याचे आंतरराष्ट्रीय अहवालांमधून स्पष्ट झाले आहे. ऊर्जा बाजारातील मागणी आणि किमती वाढल्यामुळे या देशांच्या उत्पन्नात मोठी वाढ झाली आहे.
अंदाजानुसार, रशिया दररोज सुमारे 150 दशलक्ष डॉलर्स अतिरिक्त कमाई करत आहे, तर इराण दररोज जवळपास 139 दशलक्ष डॉलर्सची कमाई करत असल्याचे ब्लूमबर्ग आणि इतर आर्थिक संस्थांच्या आकडेवारीतून समोर आले आहे.
तसेच, रशियाचा तेल करातून मिळणारा महसूल एप्रिल महिन्यात जवळपास 9 अब्ज डॉलर्सपर्यंत पोहोचण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे, जो पूर्वीच्या अंदाजाच्या तुलनेत जवळपास दुप्पट आहे.
10 कोटी बॅरल तेल बाजारात येण्याचा अंदाज
रशियन राष्ट्रपतींचे विशेष दूत किरिल दिमित्रीव्ह यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, या सूटमुळे सुमारे 100 दशलक्ष (10 कोटी) बॅरल कच्चे तेल जागतिक बाजारात येऊ शकते. ही मात्रा जागतिक दैनिक तेल पुरवठ्याच्या तुलनेत अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते.
जर ही अतिरिक्त पुरवठा साखळी कायम राहिली, तर जागतिक बाजारातील किमती स्थिर राहण्यास मदत होऊ शकते. मात्र निर्बंध पुन्हा कठोर झाल्यास किमतींमध्ये आणखी वाढ होण्याची शक्यता तज्ज्ञांनी वर्तवली आहे.
अमेरिकेची धोरणात्मक कसरत
अमेरिकेच्या धोरणकर्त्यांसमोर सध्या मोठा पेच निर्माण झाला आहे. एकीकडे रशिया आणि इराणवरील निर्बंध कायम ठेवण्याचा राजकीय दबाव आहे, तर दुसरीकडे जागतिक ऊर्जा बाजार स्थिर ठेवण्याची जबाबदारीही आहे.
व्हाईट हाऊस आणि ट्रेझरी विभागातील चर्चांनुसार, सूट वाढवण्याबाबत सकारात्मक भूमिका घेतली जात असल्याचे संकेत मिळत आहेत. मात्र अंतिम निर्णय अद्याप प्रलंबित आहे.
भारतासह आशियाई देशांना मोठा दिलासा
रशियन तेलावर सूट दिल्यामुळे भारतासारख्या आयातदार देशांना मोठा फायदा झाला आहे. कमी दरात कच्चे तेल उपलब्ध झाल्यामुळे ऊर्जा आयात खर्चात बचत झाली असून, चलनवाढीवर काही प्रमाणात नियंत्रण ठेवता आले आहे.
जर ही सूट पुढे वाढवली गेली, तर भारताला ऊर्जा क्षेत्रात आणखी स्थिरता मिळू शकते. विशेषतः पेट्रोल-डिझेलच्या किमती स्थिर राहण्यास मदत होण्याची शक्यता आहे.
जागतिक ऊर्जा बाजाराचे भविष्यातील चित्र
सध्याची परिस्थिती पाहता जागतिक ऊर्जा बाजार अत्यंत अस्थिर अवस्थेत आहे. एकीकडे युद्धजन्य परिस्थिती, तर दुसरीकडे पुरवठा साखळीतील अडथळे यामुळे तेल बाजार सतत बदलत आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, पुढील काही आठवडे अत्यंत निर्णायक ठरणार आहेत. अमेरिकेचा अंतिम निर्णय, होर्मुझ सामुद्रधुनीतील स्थिती आणि पश्चिम आशियातील संघर्षाची दिशा या सर्व घटकांवर जागतिक तेल बाजाराचे भवितव्य अवलंबून असेल.
रशियन तेलावरील सूट वाढवण्याची शक्यता ही केवळ आर्थिक नव्हे तर भू-राजकीय दृष्टिकोनातूनही अत्यंत महत्त्वाची घडामोड आहे. यामुळे जागतिक पुरवठा साखळी स्थिर राहण्याची शक्यता वाढली असून, भारतासारख्या देशांना मोठा आर्थिक दिलासा मिळू शकतो. मात्र दीर्घकालीन परिणाम हे आंतरराष्ट्रीय राजकारणातील बदलांवर अवलंबून असतील.
