Sargasso Sea च्या सीमा कशा ठरतात?

जगातील बहुतांश समुद्रांना एखाद्या ना एखाद्या खंडाची, देशाची किंवा बेटांची सीमा असते. मात्र Sargasso Sea या समुद्राच्या बाबतीत हा नियम पूर्णपणे लागू होत नाही. या समुद्राला कोणतीही नैसर्गिक जमीनसीमा नाही. त्यामुळे त्याच्या सीमा ठरवण्याची पद्धतही इतर समुद्रांपेक्षा वेगळी आणि वैशिष्ट्यपूर्ण आहे.

Sargasso Sea च्या सीमा जमिनीने नव्हे, तर शक्तिशाली सागरी प्रवाहांद्वारे (Ocean Currents) निश्चित होतात. उत्तर अटलांटिक महासागरात वाहणारे चार प्रमुख प्रवाह एकत्र येऊन एक विशाल गोलाकार चक्र तयार करतात. या चक्राच्या मध्यभागी Sargasso Sea अस्तित्वात आहे. या रचनेला भौगोलिक भाषेत Ocean Gyre असे म्हणतात.

 चार प्रमुख सागरी प्रवाह

Sargasso Sea भोवती चार दिशांनी वेगवेगळे प्रवाह वाहतात.

• उत्तरेला – North Atlantic Drift

• पूर्वेला – Canary Current

• दक्षिणेला – North Atlantic Equatorial Current

• पश्चिमेला – Gulf Stream

या प्रवाहांमुळे समुद्रातील पाणी एका ठरावीक क्षेत्रात अडकून राहते. त्यामुळेच हा समुद्र कोणत्याही किनाऱ्याशिवाय स्वतंत्र ओळख निर्माण करतो. भौगोलिक दृष्टिकोनातून हा प्रकार जगात एकमेव मानला जातो.

 Sargasso Sea आणि Sargassum शेवाळ

Sargasso Sea या नावामागेही एक नैसर्गिक वैशिष्ट्य दडलेले आहे. या समुद्रात मोठ्या प्रमाणावर आढळणाऱ्या Sargassum नावाच्या तपकिरी रंगाच्या समुद्री शेवाळावरून या समुद्राला Sargasso असे नाव देण्यात आले.

 Sargassum शेवाळाचे वैशिष्ट्य

Sargassum हे शेवाळ इतर समुद्री वनस्पतींपेक्षा वेगळे आहे.
हे शेवाळ समुद्रतळाशी मुळांनी जोडलेले नसते, तर थेट पाण्यावर तरंगत राहते. मोठ्या प्रमाणावर हे शेवाळ एकत्र साचल्यामुळे दूरवरून पाहिल्यास ते जणू एखाद्या जमिनीच्या तुकड्यासारखे भासते.

या शेवाळामध्ये लहान मासे, खेकडे, सूक्ष्म जीव आणि अंड्यांच्या स्वरूपातील अनेक सजीव सुरक्षितपणे वाढतात. त्यामुळे Sargasso Sea हा अनेक समुद्री जीवांसाठी नैसर्गिक निवारा म्हणजेच Habitat ठरतो.

जैवविविधतेचा खजिना : Sargasso Sea

Sargasso Sea हा केवळ भौगोलिकदृष्ट्या वेगळा नाही, तर जैवविविधतेच्या दृष्टीनेही तो अत्यंत समृद्ध आहे. शांत पाणी, प्रवाहांचे संरक्षण आणि Sargassum शेवाळ यांमुळे येथे विविध प्रकारचे सागरी जीव आढळतात.

येथे आढळणारे प्रमुख जीव

या समुद्रात

• समुद्री कासवे (Sea Turtles),

• युरोपियन व अमेरिकन ईल मासे,

• विविध जातींचे मासे व खेकडे,

• तसेच सूक्ष्म प्लँक्टन मोठ्या प्रमाणावर आढळतात.

विशेष बाब म्हणजे युरोपियन ईल आणि अमेरिकन ईल या मास्यांचा जन्म केवळ Sargasso Sea मध्येच होतो. हजारो किलोमीटर अंतरावर राहणारे हे मासे अंडी घालण्यासाठी याच समुद्रात येतात. ही प्रक्रिया आजही वैज्ञानिकांसाठी संशोधनाचा विषय आहे.

 शांत आणि स्थिर पाणी : धोकादायक शांतता

इतिहासातील धोका

शिडांची जहाजे वाऱ्यावर अवलंबून असल्याने अनेक वेळा ती Sargasso Sea मध्ये अडकून पडत.
वारा नसल्यामुळे जहाजे पुढे सरकू शकत नसत आणि आठवड्यांनुवारी तिथेच थांबत. त्यामुळे अनेक खलाशी या समुद्राला “Ocean’s Graveyard” म्हणजेच महासागरातील कब्रस्तान असे म्हणत.

 इतिहासात Sargasso Sea चे उल्लेख

 कोलंबसचा अनुभव

इ.स. 1492 मध्ये क्रिस्टोफर कोलंबस अमेरिका शोध मोहिमेवर असताना त्याच्या जहाजाने Sargasso Sea पार केला होता.
त्या वेळी प्रचंड प्रमाणात तरंगणारे शेवाळ पाहून खलाशांमध्ये भीती निर्माण झाली होती. जहाज अडकून पडेल की काय, अशी भीती सर्वांना वाटत होती. तरीही हा समुद्र पार करून कोलंबसने ऐतिहासिक प्रवास पूर्ण केला.

 वैज्ञानिक संशोधनाचे केंद्र

आजच्या आधुनिक काळात Sargasso Sea हे जागतिक पातळीवरील पर्यावरणीय संशोधनासाठी अत्यंत महत्त्वाचे क्षेत्र मानले जाते. येथील नैसर्गिक रचना आणि जैवविविधता अभ्यासकांना सतत आकर्षित करत असते.

 संशोधनाचे विषय

वैज्ञानिक येथे

• हवामान बदलाचे परिणाम,

• समुद्री प्रदूषण,

• कार्बन शोषणाची प्रक्रिया,

• तसेच महासागरी परिसंस्थेचा अभ्यास करतात.

Sargasso Sea पृथ्वीच्या हवामान संतुलनातही महत्त्वाची भूमिका बजावतो.

धोक्यात आलेला Sargasso Sea

मानवी हस्तक्षेपामुळे आज Sargasso Sea गंभीर संकटात सापडला आहे. वाढते औद्योगिकीकरण आणि प्रदूषण याचा थेट परिणाम या समुद्रावर होत आहे.

 धोके

• प्लास्टिक कचरा

• तेलगळती

• अनियंत्रित मासेमारी

• हवामान बदल

या कारणांमुळे येथील जैवविविधता धोक्यात आली आहे.

 आंतरराष्ट्रीय संरक्षणाची गरज

Sargasso Sea कोणत्याही देशाच्या हद्दीत येत नसल्याने त्याचे संरक्षण करणे हे संपूर्ण जगासमोरील आव्हान आहे. त्यामुळे अनेक आंतरराष्ट्रीय संस्था एकत्र येऊन या समुद्राच्या संरक्षणासाठी विशेष करार व धोरणे आखण्याचा प्रयत्न करत आहेत.

Sargasso Sea हा केवळ समुद्र नसून निसर्गाचा एक अद्वितीय चमत्कार आहे.
जमिनीशिवाय अस्तित्वात असलेला हा एकमेव समुद्र, त्याची शांत पण धोकादायक रचना आणि जैवविविधतेचे महत्त्व लक्षात घेता त्याचे संरक्षण करणे ही काळाची गरज आहे. आज योग्य पावले उचलली नाहीत, तर भविष्यात ही अमूल्य नैसर्गिक देणगी नष्ट होण्याचा धोका नाकारता येत नाही.

read also : https://ajinkyabharat.com/5-effective-natural-remedies-for-dandruff-and-hair-fall-just-use-coconut-oil-at-home/