Russia India Relations वर आधारित लेख: इतिहासापासून वर्तमानपर्यंतच्या महत्त्वाच्या व्यापार, संरक्षण, ऊर्जा आणि राजकीय संबंधांचा सविस्तर आढावा.
भारत आणि रशियाचे व्यापारी संबंध हे खूप जुने आहेत. १६ व्या शतकापासूनच भारत आणि रशियामध्ये व्यापार सुरु झाला होता. त्या काळात रशियानं भारताकडे दोन विशेष वस्तूंची मागणी केली होती – मसाल्यांचे पदार्थ आणि लग्झरी कापड. या दोन गोष्टींनीच भारतीय आणि रशियाचे व्यापारी संबंध सुरुवातीला अधिक दृढ केले. रशियाला मसाल्यांचे पदार्थ आणि रंगीबेरंगी कापड मिळाल्यानंतर, भारत-रशिया व्यापाराची सुरुवात झाली आणि या संबंधातून दोन्ही देशांमध्ये मैत्रीला बल मिळाले.
Russia India Relations: इतिहासापासून आजपर्यंतचा सखोल आढावा
भारत आणि रशियाच्या संबंधांचा इतिहास हजारो वर्षांपर्यंत पोहोचतो. परंतु औपचारिक व्यापाराचे नाते साधारणपणे १६व्या शतकात सुरु झाले. त्या काळात रशियानं भारताकडे मसाल्यांचे पदार्थ आणि लग्झरी कापड यांची विशेष मागणी केली होती. या वस्तूंच्या देवाणघेवाणीतून Russia India Relations ची पहिली पायाभरणी झाली.
Related News
भारताचा अमेरिकेला 440 व्होल्टचा धक्का: रशियासोबत नवा ट्रेड डील, ट्रम्प यांचं टेन्शन वाढलं – 5 महत्वाचे मुद्दे
India Russia Oil News : मोठा धक्का की मोठी संधी? ट्रम्पचा ‘Power Move’ – भारत तेल खरेदी थांबवणार, रशियाची जोरदार प्रतिक्रिया | 7 मोठे मुद्दे
I&B मंत्रालयाचा प्रजासत्ताक दिन टॅब्लो: संजय लीला भन्साळी आणि श्रेया घोषाल यांची विशेष जोड
Green Cardamom and Black Cardamom : जाणून घ्या 7 अद्भुत फरक
वेनेजुएलाच्या तेलाला भारताचा नकार; Trump प्रशासनाला1 मोठा राजकीय धक्का
डोनाल्ड Trump यांचा दावा फेटाळला भारताने, 500 टक्के टॅरिफ आणि फोन न केल्याचा आरोप खोटा ठरला
Donald Trump Tariff : रशियन तेलावरून ट्रम्प आक्रमक; भारतावर टॅरिफ वाढवण्याचा इशारा
युरोपमधील Alcohol आणि Gluhwein : थंडीमध्ये गरम वाईनची 1अनोखी परंपरा
2025: न्यूझीलंडच्या पंतप्रधानांनी भारतासोबतच्या FTA चे स्वागत केले, “अधिक नोकऱ्या आणि जास्त उत्पन्न
Indiaच्या 18 देशांसोबत मुक्त व्यापार कराराने अमेरिकेला दिला मोठा दणका
16व्या शतकातील आरंभ आणि पहिली मागणी
१६व्या शतकात भारताचा व्यापार जगभर प्रसिद्ध होता. भारतीय मसाले जसे की मिरी, हळद, लवंग, दालचिनी यांची मागणी रशियात प्रचंड होती. तसेच भारतीय रेशमी कापड, शॉल, कुर्ती आणि सजावटीची वस्त्रे रशियात निर्यात केली जात होती.
या काळातील व्यवहार हे राजकीय मैत्री आणि आर्थिक लाभ यांचे एकत्रित उदाहरण होते. याच व्यापारामुळे दोन्ही देशांमधील मैत्री दृढ झाली आणि त्या मैत्रीने आजही Russia India Relations ला नवीन उंचीवर नेले आहे.
स्वातंत्र्यानंतरच्या काळातील रणनीती
स्वातंत्र्यानंतर भारताने जागतिक पटलावर आपली आर्थिक आणि राजकीय ओळख निर्माण केली. रशिया आणि भारताचे संबंध रणनीतिक, आर्थिक, सांस्कृतिक आणि संरक्षण क्षेत्रात वाढले.
रणनीतिक संबंध: भारताला संरक्षण क्षेत्रात रशियाचा पाठिंबा
आर्थिक संबंध: कच्चा तेल, नैसर्गिक वायू, फर्टिलायझर आणि औषध निर्माण
सांस्कृतिक संबंध: चित्रपट, संगीत, आणि शिक्षण क्षेत्रातील सहयोग
यामुळे Russia India Relations फक्त व्यापारपुरते मर्यादित न राहता, दीर्घकालीन रणनीतिक भागीदारीमध्ये बदलले.
सध्याची आर्थिक व्याप्ती
आर्थिक वर्ष 2025-26 मध्ये भारत-रशिया व्यापार 68 अब्ज डॉलर वर पोहोचला आहे. यात समाविष्ट आहेत:
कच्चे तेल आणि नैसर्गिक वायू
फर्टिलायझर आणि कृषी सामग्री
औषधे आणि वैद्यकीय उपकरणे
इलेक्ट्रॉनिक व इलेक्ट्रिक सामान
संरक्षण प्रणाली व मशनरी
गेल्या पाच वर्षांत व्यापार ५ पट वाढला आहे. 2021 मध्ये 21 अब्ज डॉलर इतका व्यापार होता, तर 2024-25 मध्ये तो 68 अब्ज डॉलरवर पोहोचला.
अमेरिका-भारत टॅरिफ आणि त्याचा परिणाम
अमेरिकेने भारतावर टॅरिफ लावल्यानंतर भारताच्या जागतिक व्यापार धोरणात बदल दिसून आले. परिणामी, भारत-रशिया संबंध अधिक जवळीक साधत आहेत. Russia India Relations यामध्ये ऊर्जा, संरक्षण, औषधनिर्माण, आणि औद्योगिक क्षेत्रातील सामंजस्य यावर भर देण्यात येत आहे.
तेल आणि नैसर्गिक वायूमध्ये स्थिर पुरवठा
औषधनिर्मितीमध्ये सहकार्य
संरक्षण क्षेत्रातील करार
पुतीन यांचा भारत दौरा आणि संभाव्य करार
रशियाचे राष्ट्रपती व्लादिमीर पुतीन दोन दिवसांच्या भारत दौऱ्यावर येत आहेत. या दौऱ्यादरम्यान पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्यासोबत चर्चा करून अनेक महत्त्वाचे करार होऊ शकतात.
ऊर्जा क्षेत्रातील करार
भारतासाठी कच्च्या तेलाचा स्थिर पुरवठा महत्त्वाचा आहे. तसेच, नैसर्गिक वायूच्या व्यापारामुळे भारतातील उद्योगांना चालना मिळेल.
संरक्षण क्षेत्रातील करार
रशियाच्या संरक्षण प्रणालींचा भारतात वापर, तसेच सामरिक सहयोग यामुळे Russia India Relations अधिक मजबूत होतील.
औषधनिर्माण आणि आयटी क्षेत्रातील सहकार्य
औषधनिर्माण व आयटी क्षेत्रातील करार, विशेषतः कोविड नंतरच्या काळात, या संबंधांना आणखी प्रगतीशील बनवतील.
सांस्कृतिक आणि शैक्षणिक संबंध
भारत-रशिया संबंध फक्त आर्थिक आणि राजकीय पुरते मर्यादित नाहीत. सांस्कृतिक क्षेत्रातही या संबंधाची गाठ घट्ट आहे.
चित्रपट आणि संगीत क्षेत्रातील सहयोग
शैक्षणिक क्षेत्रातील विद्यार्थ्यांचे आदान-प्रदान
कला, विज्ञान आणि तंत्रज्ञानातील सहकार्य
यामुळे Russia India Relations हा फक्त व्यापार आणि राजकारणपुरताच मर्यादित नसून, दीर्घकालीन सांस्कृतिक सहकार्याचे प्रतीक बनला आहे.
भविष्यातील दिशा आणि धोरण
भविष्यात, भारत-रशिया संबंध आणखी मजबूत होण्याची अपेक्षा आहे.
ऊर्जा क्षेत्रातील दीर्घकालीन करार
संरक्षण आणि सुरक्षा क्षेत्रातील नवे करार
औषधनिर्माण व आयटी क्षेत्रातील सहकार्य वाढवणे
सांस्कृतिक आणि शैक्षणिक क्षेत्रात नव्या योजनांचा प्रारंभ
या सर्व गोष्टी Russia India Relations ला एक स्थिर, दीर्घकालीन आणि सामरिक दृष्टिकोनातून मजबूत भागीदारीत रूपांतरित करतील.
व्यापार आणि मैत्रीचा संयुक्त प्रभाव
इतिहास दर्शवतो की, मसाल्यांचे पदार्थ आणि लग्झरी कापड या पहिल्या मागणीनंतर आज व्यापार 68 अब्ज डॉलरवर पोहोचला आहे. हे राजकीय, आर्थिक आणि सांस्कृतिक मैत्रीचे प्रतीक आहे.पुतीन यांचा दौरा या संबंधांना नव्या उंचीवर नेईल, भविष्यातील सहकार्याच्या दारे उघडेल आणि जागतिक स्तरावर भारत-रशिया संबंधांचे महत्त्व अधोरेखित होईल.
भारत आणि रशियाचे संबंध हा इतिहास, व्यापार, संरक्षण, ऊर्जा, औषधनिर्माण आणि सांस्कृतिक सहकार्य यांचा संगम आहे. पुतीन यांचा भारत दौरा हे फक्त औपचारिक भेट नाही, तर Russia India Relations च्या भविष्यातील प्रवासासाठी एक नवीन अध्याय ठरेल.
