7 महत्त्वाची तथ्ये! नवजात मुलींना रक्तस्त्राव का होतो? स्युडो मेंस्ट्रुएशनमागील धक्कादायक पण दिलासादायक सत्य
What Is Pseudomenstruation: नवजात मुलीच्या डायपरमध्ये रक्ताचे काही थेंब दिसले तर कोणत्याही पालकांची पहिली प्रतिक्रिया म्हणजे भीती. बाळाला काही गंभीर आजार झाला आहे का, संसर्ग झाला आहे का किंवा अंतर्गत इजा झाली आहे का, असे अनेक प्रश्न पालकांच्या मनात निर्माण होतात. मात्र बालरोगतज्ज्ञांच्या मते प्रत्येक रक्तस्त्राव धोकादायक असतोच असे नाही. जन्मानंतरच्या सुरुवातीच्या काही दिवसांत नवजात मुलींमध्ये दिसणारा हलका रक्तस्त्राव हा अनेकदा ‘स्युडो मेंस्ट्रुएशन’ (Pseudo Menstruation) म्हणून ओळखला जातो आणि ही पूर्णपणे नैसर्गिक व तात्पुरती अवस्था असते.
विशेष म्हणजे हा रक्तस्त्राव म्हणजे मासिक पाळी नसून आईच्या शरीरातील हार्मोन्सचा परिणाम असतो. त्यामुळे योग्य माहिती असणे प्रत्येक पालकासाठी आवश्यक आहे.
Related News
7 धक्कादायक कारणं! दुबईहून परतलेल्या भारतीय तरुणीने म्हटलं – ‘भारतात पुन्हा यायचंच नव्हतं’; धूळ, प्रदूषण आणि ट्रॅफिकवर मोठं वक्तव्य
10 वर्षांपूर्वी घेतलेला प्रेरणादायी निर्णय! सुनील लहरींच्या वडिलांनी मृत्यूनंतर मेडिकल विद्यार्थ्यांसाठी दान केली स्वतःची बॉडी
Vitamin B12 Deficiency Alert: ही 5 धोकादायक लक्षणे दिसताच खा हे 4 सुपरफूड्स, नाहीतर नसांचे होऊ शकते कायमस्वरूपी नुकसान
केंद्राचा धडाकेबाज निर्णय! 16 औषधांवर तात्काळ बंदी; मधुमेह, पोटदुखी आणि अँटिबायोटिक औषधांचाही समावेश
KDMC रुग्णालयातील 1 गंभीर हलगर्जीपणामुळे नवजात बाळाचा मृत्यू? हत्येचा गुन्हा दाखल करण्याची मागणी
योगादिन 2026 विशेष : वजन कमी करण्यासाठी करा ‘ही’ 5 प्रभावी योगासने
Sai Tamhankar Photos: 8 हटके लुक्समध्ये सई ताम्हणकरने जिंकले चाहत्यांचे मन, पैजण ठरली सर्वात मोठी चर्चा
परफ्यूम वापरण्यापूर्वी जाणून घ्या! 10 धक्कादायक तथ्ये; कॅन्सरचा धोका, अॅलर्जी आणि सुरक्षित वापराचे नियम
Air Fryer आरोग्यासाठी वरदान की धोकादायक? तज्ज्ञांनी सांगितल्या 7 महत्त्वाच्या गोष्टी
समोसा-कचोरीसाठी पायाने तुडवला मैदा; FDAची 3 मोठी कारवाई, हॉटेलला नोटीस
समांथा रुथचा घायाळ करणारा नवीन लूक; ₹1.16 लाखांच्या आउटफिटने वेधलं लक्ष
स्युडो मेंस्ट्रुएशन म्हणजे नेमके काय?
‘स्युडो’ म्हणजे खोटे किंवा प्रत्यक्ष नसलेले आणि ‘मेंस्ट्रुएशन’ म्हणजे मासिक पाळी. त्यामुळे स्युडो मेंस्ट्रुएशन म्हणजे मासिक पाळीसारखा दिसणारा पण प्रत्यक्षात मासिक पाळी नसलेला हलका रक्तस्त्राव.
गर्भावस्थेदरम्यान आईच्या शरीरातील इस्ट्रोजेन हे हार्मोन प्लेसेंटामार्फत बाळाच्या शरीरात पोहोचते. जन्मानंतर आईपासून वेगळे झाल्यानंतर या हार्मोनची पातळी अचानक कमी होते. या बदलामुळे नवजात मुलीच्या गर्भाशयाच्या आतील आवरणात नैसर्गिक बदल होतात आणि त्यातून थोड्या प्रमाणात रक्तस्त्राव दिसू शकतो.हा रक्तस्त्राव साधारणतः जन्मानंतर दुसऱ्या ते दहाव्या दिवसादरम्यान दिसून येतो आणि काही दिवसांत कोणत्याही उपचारांशिवाय आपोआप थांबतो.
स्युडो मेंस्ट्रुएशन का होते?
डॉक्टरांच्या मते यामागे चार प्रमुख कारणे आहेत.
1. आईच्या इस्ट्रोजेन हार्मोनचा प्रभाव
गर्भात असताना बाळावर आईच्या इस्ट्रोजेन हार्मोनचा प्रभाव असतो. त्यामुळे गर्भाशयाच्या आतील भागात काही नैसर्गिक बदल घडतात.
2. जन्मानंतर हार्मोन्समध्ये अचानक बदल
बाळाचा जन्म झाल्यानंतर आईकडून मिळणाऱ्या हार्मोन्सचा पुरवठा थांबतो. त्यामुळे हार्मोनची पातळी झपाट्याने कमी होते.
3. गर्भाशयाच्या आतील आवरणातील बदल
हार्मोनची पातळी कमी झाल्यामुळे गर्भाशयाच्या आतील आवरणाचा अतिशय छोटा भाग बाहेर पडतो. त्यामुळे हलका रक्तस्त्राव होतो.
4. नवजात शरीराची हार्मोनल जुळवाजुळव
जन्मानंतर बाळाचे शरीर नवीन वातावरणाशी जुळवून घेत असते. या प्रक्रियेत काही तात्पुरते हार्मोनल बदल होतात.
कोणती लक्षणे दिसू शकतात?
स्युडो मेंस्ट्रुएशनमध्ये खालील लक्षणे दिसू शकतात.
- डायपरमध्ये रक्ताचे एक-दोन थेंब दिसणे.
- हलका गुलाबी किंवा तपकिरी रंगाचा स्त्राव.
- योनीमार्गातून पांढऱ्या रंगाचा स्त्राव.
- बाह्य जननेंद्रियावर सौम्य सूज.
- बाळाची इतर सर्व प्रकृती सामान्य असणे.
- स्तनपान व्यवस्थित सुरू असणे.
या सर्व लक्षणांमुळे घाबरण्याचे कारण नसते.
हा रक्तस्त्राव किती दिवस टिकतो?
बहुतेक वेळा हा रक्तस्त्राव एक ते तीन दिवस राहतो. काही मुलींमध्ये तो चार ते पाच दिवसही दिसू शकतो. साधारणतः सात ते दहा दिवसांच्या आत तो पूर्णपणे थांबतो.जर त्यापेक्षा जास्त काळ रक्तस्त्राव सुरू राहिला तर डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
स्युडो मेंस्ट्रुएशन आणि मासिक पाळीमध्ये काय फरक?
अनेक पालकांना वाटते की बाळाला एवढ्या लहान वयात मासिक पाळी कशी येऊ शकते. प्रत्यक्षात दोन्ही गोष्टी पूर्णपणे वेगळ्या आहेत.
| स्युडो मेंस्ट्रुएशन | मासिक पाळी |
|---|---|
| जन्मानंतर काही दिवसांत होते | पौगंडावस्थेनंतर सुरू होते |
| हार्मोनल बदलांमुळे होते | प्रजनन चक्राचा भाग |
| अत्यल्प रक्तस्त्राव | नियमित रक्तस्त्राव |
| काही दिवसांत थांबते | दर महिन्याला येते |
| कोणताही आजार नाही | नैसर्गिक जैविक प्रक्रिया |
पालकांनी कोणती काळजी घ्यावी?
स्वच्छतेकडे विशेष लक्ष द्या
बाळाच्या जननेंद्रियाची स्वच्छता कोमट पाण्याने हलक्या हाताने करा.
वारंवार डायपर बदला
ओलसर डायपर जास्त वेळ ठेवू नका.
भाग जास्त घासू नका
नाजूक त्वचा असल्यामुळे जोरात स्वच्छता करू नये.
स्वतःहून औषधे देऊ नका
कोणतेही क्रीम, पावडर किंवा औषध डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय वापरू नका.
रक्तस्त्रावावर लक्ष ठेवा
रक्ताचे प्रमाण वाढते आहे का, यावर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे आहे.
कोणत्या परिस्थितीत डॉक्टरांकडे त्वरित जावे?
खालील लक्षणे दिसल्यास विलंब न करता बालरोगतज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
- रक्तस्त्राव जास्त प्रमाणात होणे.
- सात ते दहा दिवसांपेक्षा जास्त काळ रक्तस्त्राव सुरू राहणे.
- दुर्गंधीयुक्त स्त्राव येणे.
- ताप येणे.
- बाळ खूप सुस्त होणे.
- स्तनपान कमी करणे.
- जननेंद्रियावर सूज, जखम किंवा पू दिसणे.
- वारंवार रक्तस्त्राव होणे.
डॉक्टर काय सांगतात?
बालरोगतज्ज्ञ डॉ. अमित घावडे यांच्या मते, नवजात मुलींमध्ये दिसणारे स्युडो मेंस्ट्रुएशन हे बहुतांश वेळा पूर्णपणे नैसर्गिक आणि निरुपद्रवी असते. आईच्या इस्ट्रोजेन हार्मोनचा प्रभाव कमी होत असताना काही दिवस हलका रक्तस्त्राव दिसू शकतो.मात्र रक्तस्त्राव खूप जास्त होत असेल, दीर्घकाळ सुरू राहत असेल किंवा त्यासोबत ताप, दुर्गंधीयुक्त स्त्राव, सुस्ती किंवा इतर लक्षणे दिसत असतील तर त्वरित बालरोगतज्ज्ञांकडे जावे.
पालकांमध्ये असलेले सामान्य गैरसमज
अनेक कुटुंबांमध्ये या अवस्थेबाबत चुकीच्या समजुती आहेत.
- बाळाला लवकर पाळी सुरू झाली आहे.
- भविष्यात हार्मोनल समस्या निर्माण होतील.
- गर्भाशयात गंभीर आजार आहे.
- संसर्ग झाला आहे.
- औषधोपचार आवश्यक आहेत.
वैद्यकीय तज्ज्ञांच्या मते या सर्व समजुती चुकीच्या आहेत. बहुतांश प्रकरणांमध्ये ही पूर्णपणे नैसर्गिक प्रक्रिया असते.
स्युडो मेंस्ट्रुएशन टाळता येते का?
नाही. ही कोणताही आजार नसल्यामुळे ती टाळण्याची आवश्यकता नसते. ही शरीराची नैसर्गिक हार्मोनल प्रतिक्रिया आहे आणि ती काही दिवसांत आपोआप थांबते.नवजात मुलींच्या डायपरमध्ये हलका रक्तस्त्राव दिसल्यास घाबरून जाण्याची गरज नाही. बहुतांश वेळा हा स्युडो मेंस्ट्रुएशन नावाचा पूर्णपणे नैसर्गिक आणि तात्पुरता हार्मोनल बदल असतो. योग्य स्वच्छता राखणे, रक्तस्त्रावाचे निरीक्षण करणे आणि आवश्यक असल्यास बालरोगतज्ज्ञांचा सल्ला घेणे एवढीच काळजी पुरेशी असते.
मात्र रक्तस्त्रावाचे प्रमाण जास्त असेल, तो अनेक दिवस सुरू राहील किंवा त्यासोबत ताप, दुर्गंधीयुक्त स्त्राव, सुस्ती किंवा इतर असामान्य लक्षणे दिसतील तर वेळ न दवडता डॉक्टरांकडे जाणे आवश्यक आहे. योग्य माहितीमुळे अनावश्यक भीती दूर होऊन बाळाची योग्य काळजी घेणे अधिक सोपे होते.
अस्वीकरण: हा लेख केवळ सामान्य माहितीसाठी आहे. कोणतीही वैद्यकीय समस्या असल्यास किंवा शंका असल्यास तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.
