RBI New Rules 2027: ऑनलाइन फ्रॉडमध्ये 50 हजारांपर्यंत मिळणार भरपाई? जाणून घ्या कोणाला मिळणार लाभ, कोण राहणार वंचित
देशात डिजिटल व्यवहारांचा वेग झपाट्याने वाढत आहे. UPI, नेट बँकिंग, मोबाईल बँकिंग आणि क्रेडिट कार्डचा वापर सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन आयुष्याचा भाग बनला आहे. मात्र, या वाढत्या डिजिटल व्यवहारांसोबत ऑनलाइन फसवणुकीच्या घटनांमध्येही मोठी वाढ झाली आहे. बनावट KYC अपडेट, फिशिंग लिंक, फेक कस्टमर केअर, स्क्रीन शेअरिंग अॅप्स, OTP चोरी आणि QR कोड स्कॅम यांसारख्या माध्यमातून हजारो नागरिकांची फसवणूक होत आहे.
अशा परिस्थितीत डिजिटल फसवणुकीला आळा घालण्यासाठी आणि ग्राहकांचे आर्थिक नुकसान कमी करण्यासाठी रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाने (RBI) महत्त्वाचे नवे नियम जाहीर केले आहेत. जानेवारी 2027 पासून लागू होणाऱ्या या नियमांमुळे पात्र ग्राहकांना ऑनलाइन बँकिंग फसवणुकीत 50 हजार रुपयांपर्यंत नुकसानभरपाई मिळू शकणार आहे.
Related News
AI चा धक्कादायक गैरवापर! लग्नाला नकार दिल्यानंतर तरुणीचा छळ; 500 कॅब, बनावट हनीमून फोटो आणि डोहाळेजेवणाच्या आमंत्रणाने उडाली खळबळ
Nagpur Crime News: 5 आरोपी अटकेत! ‘गे’ डेटिंग ॲपवरून तरुणाला जाळ्यात ओढून लूटमार; CCTVमुळे फुटलं मोठं बिंग
16 वर्षीय वैभव सूर्यवंशीला बदनाम करण्याचा कट? Deepfake Video मागील मोठा खुलासा
5 Powerful Benefits of Section 80D: ITR Filing 2026 मध्ये 1 लाख रुपयांपर्यंत कर वाचवण्याची मोठी संधी
RBI New Rule 2027: ऑनलाइन फसवणुकीवर 25,000 रुपयांपर्यंत भरपाई, 1930 वर तक्रार करून मिळवा मोठा दिलासा
Gold Investment Tips: सोन्याच्या घसरणीत लपली आहे मोठी कमाई? कियोसाकींनी सांगितली खरी रणनीती
“आश्चर्यकारक 25 वर्षांची मैत्री: हॅकरने मृत्यूपूर्वी दिली 3 कोटींची लक्झरी Porsche – जग थक्क!”
WhatsApp व्हायरस धक्कादायक अलर्ट: 7 मोठे धोके आणि कॅस्परस्कीचा गंभीर इशारा
Top 10 Richest Banks 2026: 94.42 लाख कोटींची संपत्ती असलेली जगातील नंबर 1 बँक, भारत कुठे?
ATM PIN चोरीची 7 धोकादायक नवी ट्रिक! बोटांच्या उष्णतेवरून थर्मल स्कॅनिंगने खाते होऊ शकते रिकामे
PhonePe Wallet निष्क्रिय राहिल्यास दर 90 दिवसांनी होईल ₹100 ची कपात
ऑनलाइन फसवणुकीच्या बळींना मोठा दिलासा
आतापर्यंत ऑनलाइन फ्रॉड झाल्यानंतर ग्राहकांना बँकेकडे तक्रार करूनही अनेकदा पैसे परत मिळत नव्हते. तपास प्रक्रिया लांबत होती, तर काही प्रकरणांत जबाबदारी ग्राहकावर टाकली जात होती. नव्या नियमांमुळे ही परिस्थिती बदलणार आहे.RBI ने ग्राहकांच्या हिताला प्राधान्य देत बँकांवर अधिक जबाबदारी टाकली आहे. ग्राहकाची चूक सिद्ध करण्याची जबाबदारी आता बँकेवर असेल.
जानेवारी 2027 पासून लागू होणार नवे नियम
सुरुवातीला हे नियम 2026 मध्ये लागू होण्याची शक्यता होती. मात्र, बँकांची तांत्रिक तयारी आणि प्रणाली विकसित करण्यासाठी RBI ने सहा महिन्यांची अतिरिक्त मुदत दिली आहे. त्यामुळे हे नियम जानेवारी 2027 पासून लागू होतील.
50 हजार रुपयांपर्यंत नुकसानभरपाई
नव्या नियमानुसार डिजिटल बँकिंग फसवणुकीत नुकसान झाल्यास ग्राहकाला कमाल 50,000 रुपयांपर्यंत नुकसानभरपाई मिळू शकते.
यामध्ये खालील ग्राहकांचा समावेश असेल:
- वैयक्तिक खातेधारक
- एकल मालकी (Sole Proprietor) व्यवसाय
- डिजिटल बँकिंग वापरणारे पात्र ग्राहक
मात्र ही सुविधा एका ग्राहकाला फक्त एकदाच मिळणार आहे.
नुकसानभरपाईचा खर्च कोण उचलणार?
RBI ने नुकसानभरपाईची जबाबदारी केवळ बँकेवर टाकलेली नाही.
भरपाईचा भार खालीलप्रमाणे विभागला जाईल.
- RBI – 65%
- संबंधित बँक – 10%
- लाभार्थी बँक – 10%
- उर्वरित प्रक्रिया नियमानुसार निश्चित केली जाईल.
कमाल 25 हजार रुपयांच्या उदाहरणात
- RBI सुमारे 19,118 रुपये
- बँक 2,941 रुपये
- लाभार्थी बँक 2,941 रुपये
अशा प्रमाणात जबाबदारी उचलेल.
ग्राहकाची चूक सिद्ध करण्याची जबाबदारी आता बँकेवर
यापूर्वी OTP किंवा पासवर्ड शेअर केल्यास अनेकदा ग्राहकालाच दोषी धरले जात असे.मात्र आता परिस्थिती बदलली आहे.जर ग्राहकाला फसवून OTP किंवा पासवर्ड मिळवण्यात आला असेल, तर बँकेला ग्राहकाची निष्काळजीपणा सिद्ध करावा लागेल.
कोणत्या प्रकरणांमध्ये भरपाई मिळणार नाही?
प्रत्येक आर्थिक वाद या योजनेत समाविष्ट केलेला नाही.
खालील प्रकरणांमध्ये नुकसानभरपाई मिळणार नाही.
- चुकीचा किंवा सदोष माल मिळणे
- ऑनलाइन सेवा वेळेवर न मिळणे
- चेकशी संबंधित फसवणूक
- इलेक्ट्रॉनिक बँकिंगशी संबंध नसलेले व्यवहार
तक्रार करण्यासाठी आवश्यक अटी
नुकसानभरपाई मिळवण्यासाठी ग्राहकाने काही अटींचे पालन करणे आवश्यक असेल.
1. पाच दिवसांच्या आत तक्रार
फसवणूक झाल्यानंतर जास्तीत जास्त पाच दिवसांच्या आत
- 1930 हेल्पलाइनवर
- राष्ट्रीय सायबर गुन्हे नोंदणी पोर्टलवर
- संबंधित बँकेत
तक्रार करणे आवश्यक आहे.
2. तक्रारीची प्रत जपून ठेवा
सायबर पोर्टलवर केलेल्या तक्रारीची प्रत बँकेकडे सादर करावी लागेल.
3. चुकीचा दावा केल्यास पैसे परत
जर भविष्यात दावा खोटा आढळला तर ग्राहकाला मिळालेली भरपाई परत करावी लागेल.
बँकांना मिळाला अधिक वेळ
फसवणुकीच्या तक्रारींची चौकशी करून निर्णय देण्यासाठी बँकांना आता
- देशांतर्गत व्यवहारांसाठी 45 दिवस
- आंतरराष्ट्रीय व्यवहारांसाठी 60 दिवस
वेळ देण्यात आला आहे.
क्रेडिट कार्ड ग्राहकांसाठी मोठा फायदा
क्रेडिट कार्ड फसवणुकीच्या प्रकरणांमध्ये RBI ने “Shadow Reversal” प्रणाली अनिवार्य केली आहे.याचा अर्थ,ग्राहकाने फसवणुकीची तक्रार केल्यानंतर पाच दिवसांच्या आत विवादित रक्कम तात्पुरती ग्राहकाच्या खात्यात जमा करावी लागेल.यामुळे तपास सुरू असतानाही ग्राहकावर आर्थिक ताण येणार नाही.
आंतरराष्ट्रीय व्यवहारांसाठी वेगळे नियम
जर पैसे परदेशातील खात्यात गेले असतील तर वसुली कठीण होते.
अशा परिस्थितीत
- RBI – 65%
- पैसे पाठवणारी बँक – 20%
असा भरपाईचा फॉर्म्युला लागू होईल.
ऑनलाइन फ्रॉड टाळण्यासाठी या गोष्टी लक्षात ठेवा
- कोणालाही OTP सांगू नका.
- स्क्रीन शेअरिंग अॅप डाउनलोड करू नका.
- अनोळखी लिंकवर क्लिक करू नका.
- QR कोड स्कॅन करण्यापूर्वी खात्री करा.
- बँकेचे अधिकृत अॅपच वापरा.
- मोबाईलमध्ये अँटीव्हायरस वापरा.
- व्यवहारांचे SMS सतत तपासा.
- संशयास्पद व्यवहार दिसताच कार्ड ब्लॉक करा.
फसवणूक झाल्यास काय करावे?
- त्वरित 1930 वर कॉल करा.
- राष्ट्रीय सायबर पोर्टलवर तक्रार करा.
- संबंधित बँकेला माहिती द्या.
- व्यवहाराचा स्क्रीनशॉट जतन करा.
- FIR आवश्यक असल्यास नोंदवा.
- पाच दिवसांच्या आत सर्व प्रक्रिया पूर्ण करा.
डिजिटल व्यवहारांच्या वाढत्या युगात ऑनलाइन फसवणूक ही गंभीर समस्या बनली आहे. अशा परिस्थितीत RBI चे नवे नियम ग्राहकांसाठी मोठा दिलासा ठरणार आहेत. नुकसानभरपाईची स्पष्ट व्यवस्था, बँकांची वाढलेली जबाबदारी, पाच दिवसांत तक्रार करण्याची सक्ती आणि क्रेडिट कार्डसाठी शॅडो रिव्हर्सल यामुळे डिजिटल व्यवहारांवरील ग्राहकांचा विश्वास अधिक मजबूत होण्याची शक्यता आहे.
तथापि, कोणताही नियम नागरिकांच्या सतर्कतेची जागा घेऊ शकत नाही. OTP, पासवर्ड, UPI PIN किंवा बँकिंग माहिती कोणालाही देऊ नये आणि संशयास्पद लिंक किंवा कॉलपासून सावध राहणे हीच ऑनलाइन फसवणूक टाळण्याची सर्वात प्रभावी पद्धत आहे.
