अनियमित वेळेला झोपता? नवा अभ्यास देतो इशारा; हार्ट अटॅक आणि स्ट्रोकचा धोका दुपटीने वाढतो
नवीन संशोधनाने झोपेच्या वेळेबाबत एक धक्कादायक सत्य समोर आणले आहे. जर तुम्ही दररोज वेगवेगळ्या वेळेला झोपत असाल, बेडटाइममध्ये मोठा फरक ठेवत असाल, तर तुमच्या हृदयावर दीर्घकालीन गंभीर परिणाम होऊ शकतात. दहा वर्षे चाललेल्या आणि 3,000 हून अधिक व्यक्तींवर केलेल्या या अभ्यासात असे निष्पन्न झाले आहे की अनियमित झोपेचे वेळापत्रक — विशेषतः बेडटाइममध्ये असलेली अस्थिरता — हार्ट अटॅक आणि स्ट्रोकचा धोका लक्षणीयरीत्या वाढवते.
दहा वर्षांच्या अभ्यासातून काय उघड झाले?
फिनलंडमधील यूनिव्हर्सिटी ऑफ ओउलूच्या संशोधकांनी दशकभर या व्यक्तींच्या झोपेच्या पद्धतींचा अभ्यास केला. त्यासाठी त्यांना activity trackers देण्यात आले होते, ज्यामुळे त्यांच्या झोपेच्या वेळा, उठण्याची वेळ आणि झोपेची गुणवत्ता मोजली गेली.
अभ्यासात स्पष्ट दिसून आले की:
Related News
अजित पवारांच्या शेवटच्या सीसीटीव्ही फुटेजचा रहस्य उलगडणार का? सुनील तटकरे यांची प्रतिक्रिया
एम. चिन्नास्वामीमध्ये आरसीबी-सीएसके सामना : आरसीबीने पहिले बॅटिंग निवडले
संभाजीनगर हर्सुल तलावातील दुःखद घटना: 4 तरुणांचा बुडून मृत्यू
वाठोडा परिसरात भीषण आग, 33 केव्हीच्या चार मुख्य केबल जळून खाक
Chicken खाल्ल्याचे आरोग्यावर होणारे अद्भुत फायदे
Amboli Hill Station : मुंबईपासून जवळ, स्वर्गापेक्षा सुंदर पर्यटनस्थळ
Thyroid चा त्रास? ‘या’ आहार आणि जीवनशैली बदलून आरामात नियंत्रण ठेवा
वजन वाढीमागचा सर्वात मोठा गुन्हेगार ‘साखर’; वर्षभर टाळली तर कमाल बदल
48 तास शत्रूच्या भूमीत लपून राहिला पायलट; CSEL डिव्हाइस ठरलं लाइफसेव्हर
शेअर बाजारात अॅव्हॅक्सची धूम—52 आठवड्यांचा उच्चांक गाठला
इराण–अमेरिका युद्धाचे चटके! अमेरिकेत पेट्रोल-डिझेल दर विक्रमी उंचीवर
अशोक खरात प्रकरणात मोठी हालचाल; सीडीआर लीकची चौकशी करण्याची फडणवीसांची घोषणा
- दररोज वेगवेगळ्या वेळेला झोपणारे लोक
- 7 ते 8 तासांपेक्षा कमी झोप घेणारे
- झोपेच्या वेळापत्रकात वारंवार बदल करणारे
या सर्वांना दीर्घकाळात हृदरोगांचा धोका दुपटीने वाढलेला आढळला.
संशोधकांनी असेही म्हटले की ज्यांच्या बेडटाइममध्ये दररोज 2 तासांपेक्षा जास्त फरक असे, त्यांच्यामध्ये ‘chronic jet lag’ सारखा प्रभाव दिसून येत होता – म्हणजे शरीराची जैविक घड्याळे सतत विस्कळीत होणे.
बेडटाइम इतका महत्वाचा का? Wake-up time पेक्षा तो अधिक निर्णायक कसा?
अभ्यासातील सर्वात रोचक निष्कर्ष म्हणजे — बेडटाइमची स्थिरता wake-up time पेक्षा अधिक महत्वाची आहे.
- उठण्याच्या वेळेतील बदलांचे हृदयविकारांशी थेट संबंध आढळले नाहीत.
- पण झोपण्याच्या वेळेत बदल झाल्यास हृदयावर मोठा परिणाम होताना दिसला.
यामागील मुख्य कारण म्हणजे शरीराची circadian rhythm — म्हणजे शरीराचे अंतर्गत घड्याळ.
जेव्हा आपण अनियमित वेळेला झोपतो, तेव्हा ही रिदम विस्कळीत होते आणि त्यामुळे:
- रक्तदाब वाढतो
- हार्मोन्सचे संतुलन बिघडते
- शरीरात सूज/इन्फ्लमेशन वाढते
- मेटाबॉलिझम मंदावतो
- हृदयरोगांचा धोका वाढतो
डॉक्टरांच्या मते:
“झोपेच्या वेळेत होणारी अस्थिरता ही रात्री रक्तदाब सामान्य पातळीवर कमी होण्याची प्रक्रिया बाधित करते. तसेच मेलाटोनिन आणि कोर्टिसोलच्या स्रावाचा नैसर्गिक चक्र बिघडतो. मेलाटोनिन हृदयासाठी संरक्षक ठरतो, त्यामुळे त्याचे चुकीच्या वेळी होणारे स्रावण endothelial dysfunction ला कारणीभूत ठरू शकते.”
‘Sleep Midpoint’ चे महत्त्व
अभ्यासात एक महत्त्वाचा घटक म्हणजे sleep midpoint — म्हणजे झोपण्यापासून उठण्यापर्यंतचा मधला बिंदू.
ज्यांच्या या मध्यबिंदू मध्ये मोठे बदल दिसले, त्यांच्यामध्ये देखील हृदयविकारांचे प्रमाण अधिक होते.
त्यामुळे केवळ किती तास झोप घेतली यापेक्षा कधी झोप घेतली याला अधिक महत्त्व आहे, असा वैज्ञानिकांचा निष्कर्ष आहे.
कोणाला सर्वाधिक धोका?
अभ्यासानुसार सर्वाधिक धोक्यात असलेली मंडळी म्हणजे:
- अनियमित वेळेला झोपणारे
- 7–8 तासांपेक्षा कमी झोप घेणारे
- शिफ्ट वर्कर्स किंवा वारंवार दिनक्रम बदलणारे
- रात्री उशिरा स्क्रीन वापरण्याची सवय असणारे
या गटातील व्यक्तींमध्ये हार्ट अटॅक आणि स्ट्रोकचा धोका इतरांपेक्षा अकल्पनीयरीत्या जास्त दिसला.
हृदय निरोगी ठेवण्यासाठी झोपेचे वेळापत्रक कसे सुधारावे?
चांगली गोष्ट म्हणजे — हा एक modifiable risk factor आहे.
म्हणजे आपल्या हातात बदल करता येण्यासारखा.
तज्ज्ञ काही सोपे उपाय सुचवतात:
✔ दररोज एकाच वेळेला झोपणे
रात्री 10–11 या वेळेत झोपण्याची सवय लावा.
✔ 7–8 तासांची झोप प्राधान्याने घ्या
अपूर्ण झोप हृदयावर ताण आणते.
✔ झोपण्यापूर्वी किमान 1 तास स्क्रीन टाळा
ब्लू लाईट मेलाटोनिन कमी करते.
✔ वीकेंडलाही एकच वेळ राखा
वीकेंडला उशिरापर्यंत जागरण म्हणजे शरीराला ‘सोमवाराचा शॉक’.
✔ उशिरा कॅफिन, चहा, कॉफी घेणे टाळा
कॅफिनचे प्रभाव 6-8 तास टिकू शकतात.
तज्ज्ञांच्या मते:
“दररोज एकसारख्या वेळेला झोपणे आणि उठणे ही अत्यंत सोपी, पण दीर्घकालीन हृदयसंरक्षण देणारी सवय आहे.”
महत्वाचा निष्कर्ष: ‘कधी झोपता’ हे ‘किती झोपता’ याइतकंच महत्वाचं
या अभ्यासातून स्पष्ट होते की:
- झोपेचा कालावधी
- झोपेची गुणवत्ता
- झोपण्याची वेळ
ही तिन्ही गोष्टी आपल्या हृदयाच्या आरोग्यावर थेट परिणाम करतात.
अनियमित झोप ही केवळ थकवा किंवा चिडचिडीपुरती मर्यादित नसून ती भविष्यातील गंभीर आजारांना निमंत्रण ठरू शकते. त्यामुळे झोपेच्या वेळेला गांभीर्याने घेणे ही काळाची गरज आहे.
Read Also : https://ajinkyabharat.com/stroke-symptoms-recognized-life-saving-message-given-by-doctor/
