‘ही’ लक्षणं जाणवत आहेत? घरीच करा थायरॉईडची ‘नेक टेस्ट’; पण ‘या’ गोष्टीकडे दुर्लक्ष करू नका
आजच्या धावपळीच्या जीवनशैलीचा परिणाम थेट आरोग्यावर होताना दिसत आहे. बदललेली दिनचर्या, ताणतणाव, अनियमित आहार आणि झोपेची कमतरता यामुळे अनेक आरोग्य समस्या निर्माण होऊ शकतात. त्यापैकी थायरॉईडशी संबंधित समस्या सध्या मोठ्या प्रमाणावर आढळतात. विशेषतः महिलांमध्ये थायरॉईड विकारांचे प्रमाण अधिक असल्याचे दिसून येते. त्यामुळे शरीरात काही विशिष्ट बदल जाणवत असतील तर त्याकडे दुर्लक्ष न करता वेळीच डॉक्टरांचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे.
थायरॉईड म्हणजे नेमकं काय?
थायरॉईड ही मानेच्या पुढील भागात असलेली फुलपाखराच्या आकाराची एक लहान ग्रंथी आहे. ही ग्रंथी शरीरासाठी आवश्यक असलेले थायरॉईड हार्मोन्स तयार करते. या हार्मोन्सचा परिणाम शरीरातील चयापचय, ऊर्जा, शरीराचे तापमान, हृदयाचे ठोके आणि वजन यांसारख्या अनेक महत्त्वाच्या प्रक्रियांवर होतो.
थायरॉईड ग्रंथीच्या कार्यामध्ये बिघाड झाल्यास शरीरात अनेक बदल जाणवू शकतात. काही वेळा ही लक्षणे हळूहळू विकसित होत असल्याने व्यक्ती त्यांना सामान्य थकवा किंवा बदलत्या जीवनशैलीचा परिणाम समजून दुर्लक्ष करते. मात्र, लक्षणे सातत्याने जाणवत असतील तर तपासणी करून घेणे आवश्यक आहे.
Related News
मुलगा सांभाळत नसेल तर संपत्तीतून बेदखल करा! सुप्रीम कोर्टाचा मोठा निर्णय
PF खातेदारांसाठी मोठी बातमी! आता 75% पर्यंत PF काढता येणार, EPFO ने बदलले नियम
या 5 बियांचा रोजच्या आहारात करा समावेश; शरीराला मिळेल भरपूर पोषण
RBI Rule: गृहकर्जदारांसाठी मोठी बातमी! आता बँकांना मनमानी करता येणार नाही, ग्राहकांची परवानगी बंधनकारक
पुणे ‘हाउसफुल’! प्रदूषण-ट्रॅफिकवर नितीन गडकरींचं मोठं वक्तव्य; मनसेने थेट सत्ताधाऱ्यांना घेरलं
धनुष्यबाण चिन्ह गोठवा! कपिल सिब्बल यांची सर्वोच्च न्यायालयात मोठी मागणी; युक्तिवादाने खळबळ
Kartik Aaryan : शूटिंगदरम्यान कार्तिक आर्यन जखमी; गुडघ्यावर शस्त्रक्रिया, रुग्णालयात दाखल
पालकाची भाजी खाऊन कंटाळलात? बनवा ‘हे’ 4 चविष्ट पदार्थ, चवीसोबत मिळेल भरपूर पोषण
सावधान! ड्रायव्हिंग करताना गाणं बदलणं ठरू शकतं जीवघेणं; रिसर्चमध्ये धक्कादायक खुलासा
Royal Enfield Classic 350 Gorkha Edition : रॉयल एनफील्डची दमदार बाईक नव्या लूकमध्ये लॉन्च; किंमत फक्त…
Pune News : बावधनमध्ये खड्ड्यांचा कहर! पाण्याने भरलेल्या रस्त्यांतून वाहनचालकांची दमछाक
CM Vijay : ‘योग्य वेळी भ्रष्टाचाराची फाईल उघडीन’; मुख्यमंत्री विजय यांचा डीएमकेला थेट इशारा
घरी करता येते ‘नेक टेस्ट’
मानेच्या भागात थायरॉईड ग्रंथीच्या ठिकाणी सूज, गाठ किंवा असामान्य उंचवटा आहे का, हे आरशाच्या मदतीने पाहण्याची एक साधी पद्धत वापरता येते. मात्र, ही केवळ प्राथमिक निरीक्षणाची पद्धत असून यामुळे थायरॉईडचा आजार निश्चितपणे समजत नाही.
ही तपासणी करण्यासाठी चांगला प्रकाश असलेल्या ठिकाणी आरशासमोर उभे राहा. मानेचा खालचा भाग स्पष्टपणे दिसत असल्याची खात्री करा. त्यानंतर मान किंचित मागे झुकवा. आता पाण्याचा एक घोट घेऊन गिळताना मानेच्या पुढील भागाकडे आरशातून काळजीपूर्वक पाहा.
गिळताना मानेच्या भागात एखादी गाठ, उंचवटा, असामान्य सूज किंवा हालचालीत वेगळेपणा जाणवतो का, हे पाहा. असा कोणताही बदल दिसल्यास स्वतःहून निष्कर्ष काढू नका. डॉक्टरांकडून योग्य तपासणी करून घेणे महत्त्वाचे आहे.
कोणती लक्षणं दिसल्यास सावध व्हावे?
थायरॉईडच्या कार्यात कमतरता निर्माण झाल्यास त्याला हायपोथायरॉईडीझम म्हटले जाते. या स्थितीत शरीरातील अनेक प्रक्रिया मंदावू शकतात. त्यामुळे काही व्यक्तींमध्ये वजन वाढणे, सतत किंवा तीव्र थकवा जाणवणे, त्वचा कोरडी होणे, केस गळणे आणि नेहमीपेक्षा जास्त थंडी वाजणे अशी लक्षणे दिसू शकतात.
याशिवाय बद्धकोष्ठता, मनःस्थितीत बदल, एकाग्रतेत अडचण किंवा सुस्ती यांसारख्या तक्रारीही काही लोकांमध्ये दिसू शकतात. मात्र, ही सर्व लक्षणे केवळ थायरॉईडमुळेच होतात असे नाही. त्यामुळे लक्षणांच्या आधारे स्वतःच आजाराचे निदान करणे टाळावे.
वजन अचानक कमी होतंय? हे हायपरथायरॉईडीझमचं लक्षण असू शकतं
थायरॉईड ग्रंथी शरीराच्या गरजेपेक्षा जास्त हार्मोन्स तयार करत असेल तर त्याला हायपरथायरॉईडीझम म्हटले जाते. अशा वेळी शरीरातील चयापचयाची गती वाढू शकते.
अचानक वजन कमी होणे, हृदयाचे ठोके वाढणे, अस्वस्थता किंवा चिंता जाणवणे, जास्त घाम येणे आणि उष्णता सहन न होणे यांसारखी लक्षणे दिसू शकतात. काही जणांना हाताला कंप येणे किंवा झोपेच्या समस्यांचाही सामना करावा लागू शकतो.
फक्त ‘नेक टेस्ट’वर विसंबून राहू नका
मानेत गाठ किंवा सूज दिसली म्हणजे थायरॉईडचा आजार आहेच, असे नाही. त्याचप्रमाणे मानेवर कोणतीही सूज दिसत नसली तरी थायरॉईडच्या कार्यात बिघाड नसतो असेही म्हणता येत नाही. अनेक थायरॉईड विकारांमध्ये बाहेरून कोणताही बदल दिसून येत नाही.
त्यामुळे घरच्या घरी केलेली ‘नेक टेस्ट’ ही केवळ प्राथमिक निरीक्षणासाठी आहे. ती वैद्यकीय तपासणीची जागा घेऊ शकत नाही. लक्षणे कायम राहिल्यास किंवा मानेच्या भागात गाठ अथवा सूज जाणवल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
TSH, T3 आणि T4 चाचण्या का महत्त्वाच्या?
थायरॉईडच्या समस्येचे निदान करण्यासाठी डॉक्टर परिस्थितीनुसार रक्ताच्या चाचण्या सुचवू शकतात. त्यामध्ये TSH, T3 आणि T4 या चाचण्यांचा समावेश असतो. या चाचण्यांमधून शरीरातील थायरॉईड हार्मोन्सची स्थिती समजण्यास मदत होते.
काही परिस्थितींमध्ये डॉक्टर पुढील तपासण्या, जसे की थायरॉईडचा अल्ट्रासाऊंड किंवा इतर आवश्यक चाचण्या, सुचवू शकतात. त्यामुळे इंटरनेटवर उपलब्ध माहिती किंवा घरगुती चाचणीच्या आधारे औषधोपचार स्वतःहून सुरू करू नयेत.
महिलांनी विशेषतः लक्षणांकडे लक्ष द्यावे
थायरॉईड विकार महिलांमध्ये तुलनेने अधिक आढळू शकतात. त्यामुळे वारंवार थकवा, वजनात अनपेक्षित बदल, केस गळणे, त्वचेतील बदल किंवा इतर सातत्यपूर्ण तक्रारी जाणवत असल्यास त्याकडे दुर्लक्ष करू नये.
विशेषतः लक्षणे अनेक दिवस किंवा आठवडे कायम राहिल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घेऊन योग्य तपासणी करून घेणे फायदेशीर ठरते. वेळेवर निदान झाल्यास योग्य उपचार आणि नियमित वैद्यकीय देखरेखीमुळे थायरॉईडशी संबंधित अनेक समस्या नियंत्रणात ठेवता येतात.
थायरॉईड ही शरीरातील महत्त्वाची ग्रंथी असून तिच्या हार्मोन्सचा परिणाम अनेक शारीरिक प्रक्रियांवर होतो. मानेच्या भागात गाठ किंवा सूज आहे का हे पाहण्यासाठी आरशासमोर साधी ‘नेक टेस्ट’ करता येते. मात्र, ही चाचणी केवळ प्राथमिक निरीक्षणासाठी आहे.
वजनात अचानक बदल, सतत थकवा, केस गळणे, हृदयाचे ठोके वाढणे, जास्त घाम येणे किंवा थंडी-उष्णतेबाबत असामान्य संवेदनशीलता अशी लक्षणे जाणवत असतील तर स्वतःहून निष्कर्ष काढण्याऐवजी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. गरजेनुसार TSH, T3 आणि T4 सारख्या रक्त चाचण्यांद्वारे थायरॉईडची स्थिती तपासता येते. लक्षणांकडे वेळीच लक्ष देणे आणि योग्य वैद्यकीय तपासणी करून घेणे हाच सुरक्षित मार्ग आहे.
Read Also : https://ajinkyabharat.com/to-maintain-skin-glow-follow-a-proper-diet-or-include-8-substances/
