Gold Jewellery GST : सोन्याच्या दागिन्यांवर दोनदा GST का आकारला जातो? जाणून घ्या संपूर्ण नियम
मुंबई : भारतात सोने हे केवळ दागिना नसून परंपरा, गुंतवणूक आणि प्रतिष्ठेचे प्रतीक मानले जाते. लग्नसराई, सण-उत्सव किंवा खास प्रसंगी अनेक कुटुंबांमध्ये सोन्याची खरेदी केली जाते. मात्र गेल्या काही वर्षांत सोन्याच्या वाढत्या किमतींसोबतच ग्राहकांना आणखी एका गोष्टीचा धक्का बसतो, तो म्हणजे दागिन्यांच्या बिलावर दिसणारा दुहेरी GST. अनेक ग्राहकांच्या मनात प्रश्न निर्माण होतो की, “एकाच दागिन्यावर दोनदा GST का आकारला जातो?”
प्रत्यक्षात हा दुहेरी कर नसून सरकारच्या कररचनेनुसार दोन वेगवेगळ्या घटकांवर स्वतंत्र GST आकारला जातो. त्यामुळे ग्राहकांनी सोने खरेदी करण्यापूर्वी या नियमांची माहिती असणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
Related News
डॉलर नाही नंबर 1! ‘या’ देशांचे चलन आहे जगात सर्वात मजबूत
China De-Dollarization Plan: चीन अमेरिकेची दादागिरी ठेचणार? ‘युआन’च्या चालीने जागतिक अर्थकारण बदलण्याचे संकेत
आजचा गोल्ड रेट 4 मे 2026: सोनं उच्चांकापेक्षा ₹50,000 स्वस्त; 10 ग्रॅम दर ₹1.51 लाखांवर, गुंतवणुकीसाठी मोठी संधी
अरे बापरे! सोन्याचा दर गगनाला भिडला, 10 ग्रॅमसाठी किती पैसे मोजावे लागतील?
Gold Rate Today : उच्चांकापेक्षा 55,000 रुपयांनी स्वस्त सोने, बाजारात मोठी उलथापालथ – जाणून घ्या आजचे ताजे दर
जुने PF पैसे अडकलेत? EPFO चं नवं पोर्टल देणार दिलासा
मे महिन्यात 13 दिवस बँका बंद! आधीच पाहा सुट्ट्यांची यादी
“धमाकेदार सोन्याचा नफा! 1 लाखावर 230% बंपर परतावा; SGB 2020-21 मध्ये गुंतवणूकदारांना मोठी लॉटरी!”
सोन्यावर 3% GST का आकारला जातो?
जेव्हा ग्राहक सोन्याची नाणी, बिस्किटे किंवा दागिने खरेदी करतो, तेव्हा त्या सोन्याच्या मूळ किमतीवर 3 टक्के GST आकारला जातो. हा कर देशभरात एकसमान आहे.
उदाहरणार्थ, जर एखाद्या ग्राहकाने ₹1 लाख किमतीचे सोने खरेदी केले, तर त्यावर ₹3,000 GST आकारला जाईल. हा कर थेट सोन्याच्या बाजारमूल्यावर लागू होतो. त्यामुळे सोन्याचा भाव जितका जास्त, तितका GST चा भारही वाढतो.
तज्ज्ञांच्या मते, GST लागू झाल्यानंतर देशभरात सोन्याच्या व्यापारात पारदर्शकता वाढली आहे. पूर्वी विविध राज्यांमध्ये वेगवेगळे कर आकारले जात होते, मात्र आता संपूर्ण देशात एकसमान कर प्रणाली लागू आहे.
घडणावळ शुल्कावर 5% GST का लागतो?
दागिने तयार करताना फक्त सोन्याचाच खर्च नसतो. त्यामध्ये कारागिरांची मेहनत, डिझाइनिंग, पॉलिशिंग आणि उत्पादन प्रक्रिया यांचा समावेश असतो. यालाच “घडणावळ शुल्क” किंवा Making Charges म्हटले जाते.
सरकारच्या नियमानुसार घडणावळ ही एक सेवा मानली जाते. त्यामुळे त्यावर स्वतंत्रपणे 5 टक्के GST आकारला जातो.
समजा एखाद्या नेकलेससाठी ₹20,000 making charges असतील, तर त्यावर ₹1,000 GST आकारला जाईल. त्यामुळे ग्राहकांच्या अंतिम बिलामध्ये सोन्याच्या किमतीवरील 3% GST आणि घडणावळवरील 5% GST असे दोन वेगवेगळे कर दिसतात.
यामुळेच अनेक ग्राहकांना “दुहेरी GST” आकारल्याचा गैरसमज होतो.
ग्राहक खरोखर दुहेरी कर भरतात का?
तांत्रिकदृष्ट्या पाहता ग्राहक एकाच वस्तूवर दोनदा कर भरत नाहीत. कारण दोन्ही कर वेगवेगळ्या गोष्टींवर लागू होतात.
- 3% GST हा सोन्याच्या धातूवर आकारला जातो.
- 5% GST हा दागिने तयार करण्याच्या सेवेवर आकारला जातो.
म्हणजेच एक कर वस्तूवर तर दुसरा सेवा शुल्कावर लागू असतो. मात्र सामान्य ग्राहकांसाठी हे समजून घेणे थोडे अवघड ठरते, कारण दोन्ही कर अंतिम बिलात एकत्रित दिसतात.
विशेषतः लग्नसराईमध्ये मोठ्या प्रमाणावर दागिने खरेदी करताना GST मुळे बिलात हजारो रुपयांची वाढ होते. त्यामुळे ग्राहकांनी बिलातील प्रत्येक घटक नीट तपासणे गरजेचे आहे.
जुने सोने एक्सचेंज केल्यास काय फायदा होतो?
अनेक ग्राहक जुन्या दागिन्यांच्या बदल्यात नवीन डिझाइनचे दागिने घेतात. अशावेळी कररचनेत थोडा फरक पडतो.
जर ग्राहकाने जुने सोने देऊन त्याच बदल्यात नवीन दागिने घेतले, तर त्याला फक्त नवीन घडणावळ शुल्क आणि त्यावरील 5% GST भरावा लागतो. त्यामुळे कराचा भार काही प्रमाणात कमी होऊ शकतो.
मात्र जर ग्राहकाने जुने सोने विकून पैसे घेतले आणि नंतर नवीन दागिने स्वतंत्रपणे खरेदी केले, तर नवीन खरेदीच्या संपूर्ण रकमेवर पुन्हा 3% GST लागू होतो.
यामुळे अनेक ज्वेलर्स ग्राहकांना गोल्ड एक्सचेंज पर्याय अधिक फायदेशीर असल्याचे सांगतात.
सोने खरेदी करताना कोणत्या गोष्टी तपासाव्यात?
तज्ज्ञांच्या मते, सोने खरेदी करताना ग्राहकांनी काही महत्त्वाच्या गोष्टी लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे.
1. तपशीलवार बिल घ्या
बिलामध्ये सोन्याची किंमत, वजन, घडणावळ शुल्क आणि GST स्वतंत्रपणे नमूद असणे गरजेचे आहे.
2. BIS Hallmark तपासा
सोन्याची शुद्धता तपासण्यासाठी BIS Hallmark असणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. यामुळे ग्राहकांची फसवणूक होण्याची शक्यता कमी होते.
3. Making Charges ची तुलना करा
वेगवेगळ्या ज्वेलर्सकडे घडणावळ शुल्क वेगवेगळे असते. त्यामुळे खरेदीपूर्वी तुलना करणे फायदेशीर ठरते.
4. एक्सचेंज ऑफर समजून घ्या
जुने सोने बदलून नवीन दागिने घेतल्यास काही प्रमाणात कर बचत होऊ शकते.
5. GST नियम समजून घ्या
दागिन्यांच्या बिलात दिसणारे दोन्ही GST वेगवेगळ्या प्रकारचे असतात, हे लक्षात ठेवणे महत्त्वाचे आहे.
सोन्यात गुंतवणूक करताना सावध राहा
भारतामध्ये सोन्याला सुरक्षित गुंतवणूक मानले जाते. मात्र वाढती किंमत, making charges आणि GST यामुळे ग्राहकांचा खर्च मोठ्या प्रमाणावर वाढतो. त्यामुळे केवळ डिझाइन किंवा ऑफर्स पाहून खरेदी न करता संपूर्ण बिलाची माहिती समजून घेणे आवश्यक आहे.
विशेषतः ऑनलाइन आणि ऑफलाइन दोन्ही ठिकाणी सोन्याचे दर, making charges आणि GST यांची तुलना केल्यास ग्राहकांना योग्य निर्णय घेता येऊ शकतो.तज्ज्ञांच्या मते, भविष्यात सोन्याच्या किमतींमध्ये आणखी चढ-उतार होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे खरेदीपूर्वी आर्थिक नियोजन आणि कररचनेची माहिती असणे ग्राहकांसाठी फायदेशीर ठरू शकते.
