भारतातील ६ देशी मसाले आजही जगभरच्या स्वयंपाकघरांवर राज्य करतात
भारताला ‘मसाल्यांचा देश’ का म्हटले जाते, याची कहाणी या सहा मसाल्यांमध्ये दडलेली आहे
भारतीय खाद्यसंस्कृतीचा विचार केला तर मसाल्यांशिवाय तिची कल्पनाही करता येत नाही. आज जगभरातील स्वयंपाकघरांमध्ये भारतीय मसाल्यांची मोठी मागणी आहे. पण अनेकांना हे माहिती नसते की भारतातील काही मसाले हे परदेशातून आलेले नसून ते भारतीय भूमीचेच मूळ रहिवासी आहेत. भारताच्या हवामान, संस्कृती आणि हजारो वर्षांच्या इतिहासाने या मसाल्यांना आकार दिला आहे. प्राचीन काळात जेव्हा सुपरमार्केटमधील आकर्षक मसाल्यांच्या बाटल्या नव्हत्या, तेव्हा भारतातील जंगलं, डोंगररांगा आणि किनारी भाग जगातील सर्वात सुगंधी मसाल्यांचे उत्पादन करत होते.
या मसाल्यांनी केवळ भारतीय खाद्यसंस्कृती समृद्ध केली नाही, तर भारताला जागतिक व्यापाराच्या नकाशावर विशेष स्थानही मिळवून दिले. प्राचीन व्यापारी समुद्रमार्गाने भारतात फक्त मसाल्यांसाठी येत असत. चला जाणून घेऊया भारतातील अशाच सहा देशी मसाल्यांविषयी, जे आजही जगभरच्या स्वयंपाकघरांवर अधिराज्य गाजवत आहेत.
Related News
अजितदादांनी दिलेला शब्द अधुराच? सयाजी शिंदेंची खंत; ‘40 आमदार, 4 लाख झाडं’ मोहिमेला मिळणार का नवा आधार?
241 मृत्यूंच्या जखमा अजून ताज्या; अहमदाबाद क्रॅश साइटवर हॉस्टेल उभारण्याच्या निर्णयावर संताप
NEET वादावर बोलणं विशाल ददलानीला महाग पडलं? ‘इंडियन आयडॉल 16’मधून बाहेर
उन्हाळ्यात गरम की थंड Coffee ? तज्ज्ञांनी दिला महत्त्वाचा सल्ला
झोपण्याच्या पद्धतीत दडलंय व्यक्तिमत्त्वाचं रहस्य! जाणून घ्या काय सांगतं मानसशास्त्र
तुम्ही कसे ऐकता? मानसशास्त्र सांगते तुमच्या व्यक्तिमत्त्वाचे गुपित
पुण्यात भीषण अपघात! जनगणनेच्या कामावर निघालेल्या शिक्षिकेचा जागीच मृत्यू; 5 धक्कादायक बाबी
पुणे पोर्शे कांडात नवा ट्विस्ट! जेलमधून बाहेर पडताच विशाल अग्रवाल कुटुंबाची 5 स्टार जंगी पार्टी
Nanded MLC Seat 2026 : अशोक चव्हाणांचा ‘मास्टरस्ट्रोक’? अमरनाथ राजुरकरांच्या उमेदवारीसाठी जोरदार लॉबिंग
१. काळी मिरी – ‘ब्लॅक गोल्ड’ म्हणून ओळखला जाणारा मसाला
काळी मिरी हा भारतीय इतिहासातील सर्वात प्रभावशाली मसाल्यांपैकी एक मानला जातो. केरळमधील मालाबार किनारपट्टीवर नैसर्गिकरीत्या उगवणारी काळी मिरी हजारो वर्षांपासून भारतात लागवड केली जाते. मिरची भारतात येण्यापूर्वी अन्नाला तिखटपणा देण्यासाठी काळ्या मिरीचा वापर केला जात होता.
इतिहासात काळी मिरी इतकी मौल्यवान मानली जात होती की तिला “ब्लॅक गोल्ड” म्हणजेच काळे सोने म्हटले जायचे. प्राचीन रोमन व्यापारी धोकादायक समुद्री मार्ग पार करून भारतात फक्त काळी मिरी खरेदी करण्यासाठी येत असत. युरोपमध्ये तर एकेकाळी काळी मिरी चलनाप्रमाणे वापरली जात होती.
काळी मिरी हिरव्या रंगाच्या छोट्या बेऱ्यांच्या स्वरूपात वेलींवर उगवते. वाळवल्यानंतर त्या काळ्या आणि सुरकुतलेल्या होतात. भारतीय स्वयंपाकात रस्सा, करी, मसाला मिश्रण, मॅरिनेड तसेच हर्बल पेयांमध्ये काळी मिरीचा वापर मोठ्या प्रमाणात केला जातो. आयुर्वेदातही पचन सुधारण्यासाठी आणि शरीराला पोषक तत्त्वे चांगल्या प्रकारे शोषून घेण्यासाठी काळी मिरी महत्त्वाची मानली जाते.
२. हळद – आरोग्य आणि परंपरेचे प्रतीक
भारतीय घराघरांत वापरली जाणारी हळद ही फक्त मसाला नाही, तर ती आरोग्य, शुद्धता आणि परंपरेचे प्रतीक आहे. सुमारे ४,००० वर्षांपासून भारतात लागवड होणारी हळद ही आल्याच्या कुळातील वनस्पती आहे.
हळदीची मुळे काढल्यानंतर ती उकळून, वाळवून आणि दळून तिची पिवळसर पावडर तयार केली जाते. तिचा सुगंध उबदार आणि मातीसारखा असून त्यात किंचित कडवटपणा असतो.
भारतीय स्वयंपाकात करी, डाळी, भात, लोणची आणि भाज्यांमध्ये हळदीचा वापर अपरिहार्य आहे. मात्र तिचे महत्त्व फक्त स्वयंपाकापुरते मर्यादित नाही. हळदीतील दाहशामक गुणधर्मांमुळे ‘हळदीचे दूध’ अनेक पिढ्यांसाठी आजारपणात घरगुती औषध ठरले आहे. त्वचेसाठीही हळदीचा लेप शतकानुशतके वापरला जात आहे.
३. वेलची – सुगंधाने मन जिंकणारा शाही मसाला
भारतातील सर्वात मोहक मसाल्यांपैकी एक म्हणजे वेलची. पश्चिम घाट परिसरात नैसर्गिकरीत्या उगवणारी ही छोटी हिरवी शेंग सुगंधाने इतकी समृद्ध आहे की एकच वेलची संपूर्ण पदार्थाचा स्वाद बदलू शकते.
प्राचीन भारतात वेलचीला अत्यंत मौल्यवान मसाला मानले जात असे. अनेक राजघराण्यांमध्ये तिचा वापर होत असे आणि व्यापारी मार्गांद्वारे ती इतर देशांत पाठवली जात होती.
वेलचीची चव किंचित गोड, फुलांसारखी सुगंधी आणि थोडीशी थंडावा देणारी असते. भारतीय स्वयंपाकात खीर, गुलाबजाम, मसाला चहा, सणासुदीचे गोड पदार्थ तसेच बिर्याणीमध्ये वेलचीचा मोठ्या प्रमाणात वापर केला जातो. एकेकाळी राजे-महाराजे जेवणानंतर तोंडाला सुगंध यावा म्हणून वेलची चघळत असत.
४. आले – औषधी गुणांनी समृद्ध मसाला
भारतीय स्वयंपाकघरातील आणखी एक अत्यंत महत्त्वाचा मसाला म्हणजे आले. असे मानले जाते की भारतीय उपखंडातील उष्णकटिबंधीय जंगलांमध्ये त्याची उत्पत्ती झाली. हजारो वर्षांपासून आले अन्न आणि औषध या दोन्ही स्वरूपात वापरले जात आहे.
ताज्या आल्याला तीव्र सुगंध आणि उबदार तिखटपणा असतो, तर सुकलेल्या आल्याची चव अधिक गहिरी आणि किंचित गोडसर होते.
भारतीय पाककृतींमध्ये आले जवळपास प्रत्येक पदार्थात वापरले जाते. चहा, करी, लोणची, मॅरिनेड, घरगुती काढे आणि औषधी पेयांमध्ये त्याचा समावेश असतो. आयुर्वेदानुसार आले पचन सुधारते, सर्दी-खोकल्यावर मदत करते, रक्ताभिसरण सुधारते आणि मळमळ कमी करण्यासाठी उपयुक्त ठरते.
५. मोहरी – छोट्या दाण्यांमधील मोठा स्वाद
मोहरीचे दाणे आकाराने लहान असले तरी त्यांच्या चवीचा प्रभाव खूप मोठा असतो. भारतीय उपखंडात मूळ असलेल्या मोहरीच्या काळ्या आणि तपकिरी बिया गरम तेलात टाकल्यावर तडतडतात आणि एक वेगळाच सुगंध निर्माण करतात.
दक्षिण भारतीय फोडणी, बंगाली फिश करी, चटण्या, लोणची आणि भाज्यांमध्ये मोहरीचा वापर मोठ्या प्रमाणात केला जातो. भारतातील सर्वात जुन्या पिकांपैकी एक म्हणून मोहरीची लागवड केली जात होती. मसाल्याबरोबरच मोहरीच्या तेलासाठीही तिचे महत्त्व मोठे आहे.
६. दालचिनी – गोड सुगंधाचा शाही वारसा
दालचिनी हा भारतातील आणखी एक पारंपरिक मसाला आहे. दक्षिण भारतातील काही भागांमध्ये ती नैसर्गिकरीत्या उगवते. सौम्य, सुगंधी आणि किंचित गोडसर चवीमुळे भारतीय दालचिनी इतर प्रकारांपेक्षा वेगळी मानली जाते.
बिर्याणी, करी, मसाले, सणासुदीचे गोड पदार्थ आणि चहामध्ये दालचिनीचा मोठ्या प्रमाणात वापर केला जातो. इतिहासात दालचिनीला अतिशय मौल्यवान मसाला मानले जात असे आणि ती राजघराण्यांच्या स्वयंपाकघरात विशेष प्रसंगीच वापरली जायची.
भारताची मसाल्यांची परंपरा अजूनही कायम
भारताची ओळख केवळ विविधतेने भरलेल्या संस्कृतीमुळे नाही, तर मसाल्यांच्या समृद्ध वारशामुळेही आहे. काळी मिरी, हळद, वेलची, आले, मोहरी आणि दालचिनी हे मसाले आजही भारतीय स्वयंपाकघरांपासून जगभरातील रेस्टॉरंट्सपर्यंत आपली छाप सोडत आहेत. हजारो वर्षांचा इतिहास, औषधी गुणधर्म आणि अप्रतिम स्वाद यामुळे हे मसाले आजही भारताच्या खाद्य वारशाचे खरे प्रतिनिधित्व करतात.
Read Also : https://ajinkyabharat.com/gujarati-fajeto-made-from-uraleya-ambya-summer-fun-and-delicious-food/
