मटण आणि दही एकत्र खाल्ल्याने विषबाधा होते का? विज्ञान, आयुर्वेद, फूड पॉइझनिंग, मॅरिनेशन, सुरक्षित मांस शिजवण्याचे नियम आणि तज्ज्ञांचे मत जाणून घ्या.
मटणानंतर दही खावे का? 7 वैज्ञानिक तथ्ये, आयुर्वेदाचा इशारा आणि सुरक्षित मॅरिनेशनचे नियम
अलीकडे नाशिकमध्ये घडलेल्या एका दुर्दैवी घटनेनंतर “मटण आणि दही एकत्र खाल्ल्याने विषबाधा होते का?” हा प्रश्न पुन्हा चर्चेत आला आहे. एका दाम्पत्याने मटणासोबत दही खाल्ल्यानंतर दोघांची प्रकृती बिघडल्याची घटना समोर आली. त्यानंतर सोशल मीडियावर मटण-दही हे विषारी मिश्रण असल्याचे अनेक दावे व्हायरल झाले.
मात्र उपलब्ध वैज्ञानिक संशोधनानुसार मटण आणि दही यांचे मिश्रण स्वतःमध्ये विषारी असल्याचे सिद्ध झालेले नाही. बहुतेक फूड पॉइझनिंगच्या घटना दूषित मांस, अयोग्य साठवण, अपुरी स्वच्छता किंवा मांस योग्य तापमानावर न शिजवल्यामुळे घडतात.
Related News
5 मोठे धक्कादायक खुलासे! वंदे भारतमध्ये कॉर्न फ्लेक्समध्ये दूध टाकताच फाटलं, IRCTCने दिले चौकशीचे आदेश
धक्कादायक! सीलबंद पाण्याच्या बाटलीत ॲसिड? 7 मोठे खुलासे, तरुणीची प्रकृती गंभीर
10 मोठे खुलासे : तुकाराम मुंढे यांचे धाडसी विधान, दबाव, धाडी आणि २५० कोटींच्या आरोपांवर रोखठोक उत्तर
नंदूरबारच्या शासकीय वसतिगृहात 50 विद्यार्थ्यांना अन्नातून विषबाधा; 3 विद्यार्थ्यांची प्रकृती चिंताजनक, धक्कादायक!
7 प्रभावी उपाय! पावसाळ्यात डोळे कोरडे का पडतात? स्क्रीन टाइमचा धोकादायक परिणाम, ‘ड्राय आय’पासून असा करा बचाव
बद्धकोष्ठतेवर रामबाण! फक्त 20 रुपयांत मिळणारी ही 3 पॉवरफुल फळे आतडी स्वच्छ ठेवून रोज सकाळी पोट साफ होण्यास करतात जबरदस्त मदत
दूधीचा ज्यूस बनवताना टाळा या 7 घातक चुका! डॉक्टर सरिता यांनी सांगितली योग्य रेसिपी आणि सुरक्षित टिप्स
7 कडक नियम! तुकाराम मुंढेंचा दूध भेसळ माफियांवर मोठा दणका; बड्या कंपन्यांची चौकशी सुरू
डम्पिंग ग्राऊंडवरील खराब भाज्यांची बाजारात विक्री ? नगरसेवकांनी अडवल्या 2गाड्या
73 वर्षांची K. Rustom Ice Cream संकटात! FDA ने परवाना रद्द केला; उंदीर, माशा आणि एक्सपायरी खाद्यपदार्थांचा धक्कादायक खुलासा
दुसरीकडे आयुर्वेदामध्ये मांस आणि दही यांचा “विरुद्ध आहार” म्हणून उल्लेख करण्यात आला आहे. त्यामुळे दोन्ही दृष्टिकोन समजून घेणे आवश्यक आहे.
आयुर्वेद काय सांगतो?
आयुर्वेदानुसार काही पदार्थ एकत्र खाल्ल्यास ते शरीराच्या पचनक्रियेला बाधा आणतात. यालाच “विरुद्ध आहार” म्हटले जाते.
मटण आणि दही याबाबत आयुर्वेदात पुढील मुद्दे सांगितले आहेत.
- पचनक्रिया मंदावू शकते.
- कफ आणि पित्त वाढू शकते.
- शरीरात “आम” तयार होऊ शकतो.
- वारंवार सेवन केल्यास काही आरोग्य समस्या निर्माण होऊ शकतात.
ही मते आयुर्वेदीय तत्त्वांवर आधारित आहेत.
विज्ञान काय सांगते?
आधुनिक वैद्यकीय विज्ञानानुसार मटण आणि दही एकत्र खाल्ल्यामुळे थेट विष तयार होते, असा कोणताही ठोस वैज्ञानिक पुरावा उपलब्ध नाही.
फूड पॉइझनिंगची प्रमुख कारणे अशी असतात.
- दूषित मांस
- फ्रिजबाहेर जास्त वेळ ठेवलेले मांस
- अर्धवट शिजवलेले मांस
- क्रॉस-कंटॅमिनेशन
- साल्मोनेला, ई. कोलाई, कॅम्पिलोबॅक्टरसारखे जीवाणू
म्हणूनच विषबाधेचे कारण मटण-दहीचे मिश्रण नसून अन्नातील जंतुसंसर्ग असण्याची शक्यता अधिक असते.
मटण मॅरिनेट करताना दही वापरणे सुरक्षित आहे का?
होय.
भारतीय, मध्यपूर्व आणि आशियाई पाककृतींमध्ये अनेक वर्षांपासून दह्याचा वापर मॅरिनेशनसाठी केला जातो.
यामागील कारणे
- मटण मऊ होते.
- मसाले आतपर्यंत मुरतात.
- चव वाढते.
- दह्यातील लॅक्टिक अॅसिड मांसातील तंतू मऊ करते.
मात्र सुरक्षिततेसाठी काही नियम अत्यंत महत्त्वाचे आहेत.
- नेहमी ताजे दही वापरा.
- मॅरिनेशन फ्रिजमध्येच करा.
- मॅरिनेट केलेले मटण बाहेर तासन्तास ठेवू नका.
- किमान ७५°C तापमानापर्यंत पूर्णपणे शिजवा.
- उरलेले कच्चे मॅरिनेड पुन्हा वापरू नका.
फूड पॉइझनिंगची लक्षणे
जर दूषित अन्न खाल्ले असेल तर पुढील लक्षणे दिसू शकतात.
- उलट्या
- जुलाब
- पोटदुखी
- ताप
- अशक्तपणा
- चक्कर
- निर्जलीकरण
अशी लक्षणे दिसल्यास त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.
कोणाला अधिक काळजी घ्यावी?
खालील व्यक्तींनी विशेष काळजी घ्यावी.
- गर्भवती महिला
- लहान मुले
- ज्येष्ठ नागरिक
- मधुमेहाचे रुग्ण
- कर्करोग उपचार सुरू असलेले रुग्ण
- प्रतिकारशक्ती कमी असलेले लोक
- किडनी किंवा लिव्हरचे रुग्ण
सुरक्षित मांस हाताळण्याचे नियम
आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते पुढील नियम पाळल्यास फूड पॉइझनिंगचा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी होतो.
- ताजे मांसच खरेदी करा.
- शिजवण्यापूर्वी योग्य तापमानात साठवा.
- कच्चे आणि शिजलेले अन्न वेगळे ठेवा.
- वेगळे चॉपिंग बोर्ड वापरा.
- हात साबणाने धुवा.
- पूर्णपणे शिजल्याची खात्री करा.
- शिजलेले अन्न जास्त वेळ बाहेर ठेवू नका.
मटण खाल्ल्यानंतर दही खावे का?
वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून पाहिले तर मटणानंतर दही खाणे सर्वांसाठी धोकादायक असल्याचे सिद्ध झालेले नाही.
मात्र,
- ज्यांना पचनाचे त्रास आहेत,
- अॅसिडिटीचा त्रास आहे,
- किंवा ज्यांना अशा पदार्थांमुळे अस्वस्थता जाणवते,
त्यांनी स्वतःच्या शरीराच्या प्रतिक्रियेनुसार निर्णय घ्यावा.
आयुर्वेदाचे पालन करणारे लोक मटण आणि दही एकत्र टाळणे पसंत करतात, तर आधुनिक विज्ञान दूषित अन्न, स्वच्छता आणि योग्य शिजवण्यावर अधिक भर देते.
नाशिकसारख्या दुर्दैवी घटनांमुळे अनेक समज-गैरसमज पसरतात. उपलब्ध वैज्ञानिक पुराव्यानुसार मटण आणि दही यांचे मिश्रण स्वतःमध्ये विषारी असल्याचे सिद्ध झालेले नाही. मात्र दूषित मांस, अयोग्य साठवण, अपुरी स्वच्छता आणि अर्धवट शिजवलेले मांस यामुळे गंभीर फूड पॉइझनिंग होऊ शकते.
त्यामुळे मांसाहार करताना योग्य स्वच्छता, सुरक्षित साठवण, पुरेसे शिजवणे आणि वैयक्तिक पचनशक्तीचा विचार करणे हीच सर्वोत्तम काळजी आहे.
