500 मिमी विक्रमी पावसानंतरही जलमुक्त! BMC च्या ‘हिंदमाता मॉडेल‘ने घडवला चमत्कार; जाणून घ्या फ्लड मिटिगेशन प्रकल्पाची 7 मोठी वैशिष्ट्ये
गेल्या चार-पाच दिवसांपासून मुंबई आणि उपनगरांमध्ये मुसळधार पावसाने अक्षरशः धुमाकूळ घातला आहे. अनेक भागांत पाणी साचल्याने वाहतूक विस्कळीत झाली, झाडे कोसळली, काही ठिकाणी वाहने पाण्यात अडकली, तर अनेक नागरिकांना मोठ्या गैरसोयीचा सामना करावा लागला. मात्र या सर्व परिस्थितीत एक गोष्ट सर्वांचे लक्ष वेधून घेत आहे. दरवर्षी मुसळधार पावसात सर्वाधिक जलमय होणारा दादरमधील हिंदमाता परिसर यंदा तब्बल 500 मिमीहून अधिक विक्रमी पाऊस पडूनही जलमुक्त राहिला आहे.
यामागे कारण ठरला आहे मुंबई महानगरपालिकेचा महत्त्वाकांक्षी ‘फ्लड मिटिगेशन प्रकल्प’, ज्याला आता ‘हिंदमाता मॉडेल’ म्हणून ओळख मिळत आहे. या प्रकल्पामुळे पावसाचे पाणी रस्त्यावर साचण्यापूर्वीच भूमिगत टाक्यांमध्ये वळवले जाते आणि नंतर शक्तिशाली पंपांच्या सहाय्याने बाहेर सोडले जाते. त्यामुळे वाहतूक सुरळीत राहते आणि नागरिकांना मोठा दिलासा मिळतो.
Related News
5 धक्कादायक खुलासे! तळेगावात रस्ता फुटला नाही, पाईपलाईन टेस्टिंगमध्ये उघड झाला विकासकामांचा मोठा घोटाळा
उल्हास नदी धोक्याच्या पातळीच्या वर, दहिवली पूल जलमय; अनेक गावांचा संपर्क तुटला , 5 मोठे परिणाम!
Aamir Khan 3rd Marriage: आमिर खानचं तिसरं लग्न अखेर पार; गौरी स्प्रॅटसोबतच्या विवाहाच्या 10 खास गोष्टी
7 मोठ्या मागण्या! ‘सिया पॉइंट’मुळे लोहगडाची बदनामी; गिर्यारोहण महासंघाची मुख्यमंत्र्यांकडे थेट धडक, कठोर कारवाईची मागणी
इराणमध्ये डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या हत्येची उघड मागणी? व्हायरल व्हिडीओमुळे जगात खळबळ ; 5 मोठे खुलासे
7 Powerful कारणं ! MPSC विद्यार्थ्यांच्या संघर्षावर आधारित ‘आऊट ऑफ सिलॅबस’ चित्रपट का पाहावा?
61 व्या वर्षी आमिर खानचं तिसरं लग्न; भर पावसात राज ठाकरेंची दमदार उपस्थिती
सुषमा अंधारे, बाबाजी काळे शिंदेंच्या शिवसेनेत जाणार? सचिन अहिरांचा मोठा खुलासा, ठाकरे गटात खळबळ ! 2 मोठे संकेत!
धक्कादायक खुलासा! नागपुरातील एकाच कुटुंबातील 5 जण रहस्यमयरीत्या बेपत्ता; मोबाईलचे शेवटचे लोकेशन पुण्यात, कर्जाचा धागाही तपासात
रायगड पावसाचा कहर: अंबा नदीने धोक्याची पातळी ओलांडली, 16 तालुक्यांमध्ये रेड अलर्ट; पुढील 3 तास अतिमुसळधार पावसाचा इशारा
₹22 च्या रॅपिडो राईडमुळे मोठा भंडाफोड! नागपूर RTO ची 1 गुप्त कारवाई, Rapido च्या 3 संस्थापकांवर गुन्हा
हिंदमाता परिसरात दरवर्षी पूरसदृश परिस्थिती का निर्माण होत होती?
हिंदमाता हा मुंबईतील अत्यंत सखल भाग मानला जातो. भरतीच्या वेळी मुसळधार पाऊस झाला की येथील पाणी समुद्रात जलद गतीने वाहून जाऊ शकत नाही. परिणामी काही तासांतच रस्ते, दुकाने आणि घरे पाण्याखाली जात. अनेकदा वाहनांची लांबलचक रांग लागत असे. व्यापाऱ्यांचे लाखो रुपयांचे नुकसान होत असे, तर शाळा, कार्यालये आणि सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्थेवर मोठा परिणाम होत असे.मुंबईकरांसाठी पावसाळा म्हणजे हिंदमाता, सायन, दादर आणि अंधेरी सबवे पाण्याखाली जाणे हे जणू नित्याचे चित्र बनले होते.
काय आहे BMC चा फ्लड मिटिगेशन प्रकल्प?
हिंदमाता परिसरातील पूरस्थिती कायमस्वरूपी रोखण्यासाठी मुंबई महानगरपालिकेने अत्याधुनिक तंत्रज्ञानावर आधारित फ्लड मिटिगेशन प्रकल्प उभारला आहे.या प्रकल्पामध्ये केवळ नालेसफाईवर भर न देता, पावसाचे पाणी वैज्ञानिक पद्धतीने साठवणे आणि नंतर नियंत्रित पद्धतीने बाहेर सोडणे या संकल्पनेवर काम करण्यात आले आहे.हा प्रकल्प आधुनिक शहरी जलव्यवस्थापनाचा उत्कृष्ट नमुना मानला जात आहे.
जमिनीखाली उभारल्या दोन महाकाय टाक्या
या संपूर्ण योजनेचा सर्वात महत्त्वाचा भाग म्हणजे जमिनीखाली उभारण्यात आलेल्या दोन विशाल भूमिगत जलसाठा टाक्या.या टाक्यांची एकत्रित क्षमता तब्बल 6.4 कोटी लिटर इतकी आहे.मुसळधार पाऊस सुरू होताच रस्त्यावर साचणारे पाणी विशेष पाइपलाइनद्वारे थेट या टाक्यांमध्ये जमा केले जाते.यामुळे पाणी रस्त्यावर थांबत नाही आणि वाहतुकीवर परिणाम होत नाही.
15 शक्तिशाली पंप करतात पाण्याचा निचरा
भूमिगत टाक्यांमध्ये जमा झालेले पाणी कायमचे साठवून ठेवले जात नाही.या प्रकल्पामध्ये बसविण्यात आलेले 15 उच्च क्षमतेचे पंप दर तासाला जवळपास 3,000 घनमीटर पाणी बाहेर काढण्याची क्षमता ठेवतात.पाऊस कमी झाल्यानंतर किंवा भरती ओसरल्यानंतर हे पंप सुरू होतात आणि साठवलेले पाणी समुद्राकडे किंवा मोठ्या आउटफॉलमध्ये सोडले जाते.यामुळे शहरातील जलनिकासी प्रणालीवर ताण कमी होतो.
स्मार्ट पद्धतीने काम करणारी संपूर्ण प्रणाली
या प्रकल्पाचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे त्याची स्मार्ट कार्यपद्धती.पावसाचा वेग वाढताच रस्त्यांवरील पाणी थेट भूमिगत पाइपलाइनमधून स्टोरेज टाक्यांकडे वळवले जाते.रस्त्यावर पाणी साचण्याची वेळच येत नाही.त्यानंतर हवामान, भरती आणि पावसाची तीव्रता लक्षात घेऊन योग्य वेळी पंपाद्वारे पाण्याचा निचरा केला जातो.ही संपूर्ण प्रणाली शहरी पूर नियंत्रणासाठी अत्यंत प्रभावी ठरत आहे.
105 हेक्टर परिसराचे व्यवस्थापन
हिंदमाता फ्लड मिटिगेशन प्रकल्प जवळपास 105 हेक्टर परिसरातील पावसाच्या पाण्याचे व्यवस्थापन करतो.यामध्ये रस्ते, बाजारपेठा, निवासी भाग आणि व्यापारी क्षेत्रांचा समावेश आहे.पूर्वी जिथे काही तासांतच मोठ्या प्रमाणात पाणी साचत असे, त्या भागात आता परिस्थिती पूर्णपणे बदलली आहे.यामुळे स्थानिक व्यापारी, नागरिक आणि वाहनचालकांनीही समाधान व्यक्त केले आहे.
केवळ नालेसफाई नव्हे, कायमस्वरूपी इंजिनिअरिंग सोल्यूशन
अनेक वर्षे मुंबईमध्ये पावसाळ्यापूर्वी नालेसफाईवर मोठ्या प्रमाणावर खर्च केला जात होतामात्र केवळ नालेसफाई करून पूरस्थिती पूर्णपणे टाळणे शक्य होत नव्हते.त्यामुळे आता भूमिगत स्टोरेज, मायक्रो टनेलिंग आणि आधुनिक पंपिंग स्टेशन यांसारख्या कायमस्वरूपी उपाययोजनांकडे महापालिकेने मोर्चा वळवला आहे.हिंदमाता मॉडेल हे त्याचे यशस्वी उदाहरण ठरले आहे.
इतर सखल भागांमध्येही होणार विस्तार?
हिंदमाता प्रकल्पाच्या यशानंतर आता मुंबईतील इतर पूरग्रस्त भागांमध्येही अशाच प्रकारचे प्रकल्प राबवण्याची मागणी वाढू लागली आहे.
यामध्ये विशेषतः—
- किंग्ज सर्कल
- सायन
- अंधेरी सबवे
- दादर
- कुर्ला
या भागांचा समावेश आहे.या ठिकाणीही भूमिगत जलसाठा टाक्या आणि मायक्रो टनेलिंग तंत्रज्ञानाचा वापर करून पूरस्थितीवर कायमस्वरूपी नियंत्रण मिळवण्याचा विचार सुरू असल्याचे सांगितले जात आहे.
हवामान बदलाच्या पार्श्वभूमीवर महत्त्व वाढले
गेल्या काही वर्षांत हवामान बदलामुळे अल्पावधीत अतिवृष्टी होण्याचे प्रमाण वाढले आहे.मुंबईसारख्या किनारी शहरांमध्ये मुसळधार पाऊस आणि समुद्रातील भरती एकाच वेळी आल्यास पूरस्थिती निर्माण होण्याचा धोका अधिक वाढतो.अशा परिस्थितीत केवळ पारंपरिक जलनिस्सारण व्यवस्था पुरेशी ठरत नाही.त्यामुळे फ्लड मिटिगेशनसारखे आधुनिक अभियांत्रिकी प्रकल्प भविष्यातील शहर नियोजनासाठी अत्यंत आवश्यक मानले जात आहेत.
मुंबईसाठी ठरू शकते नवे मॉडेल
हिंदमाता परिसरात यंदा 500 मिमीपेक्षा अधिक पाऊस होऊनही मोठ्या प्रमाणावर पाणी साचले नाही, ही बाब या प्रकल्पाच्या यशाची साक्ष देते.शहरातील पूरस्थितीवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी केवळ तात्पुरत्या उपायांपेक्षा वैज्ञानिक आणि तांत्रिक दृष्टिकोन स्वीकारल्यास मोठा बदल घडू शकतो, हे हिंदमाता मॉडेलने दाखवून दिले आहे.यामुळे भविष्यात मुंबईतील इतर सखल भागांमध्येही अशाच प्रकारचे प्रकल्प उभारल्यास पावसाळ्यातील नागरिकांच्या अडचणी मोठ्या प्रमाणात कमी होण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
read also : https://ajinkyabharat.com/7-powerful-reasons-for-mpsc-students-struggle-based-on-out-of-syllabus-film/
