Emotional Eating म्हणजे काय? भूक नसतानाही महिला का खातात? शेफाली शाहने सांगितलं भावनिक सत्य
मुंबई : आपल्या दैनंदिन आयुष्यात अनेकदा असे प्रसंग घडतात जेव्हा मनावरचा ताण, दुःख, अपमान किंवा भावनिक वेदना इतक्या वाढतात की त्याचा परिणाम आपल्या वर्तनावर दिसून येतो. काही लोक अशा परिस्थितीत शांत बसतात, काही जण रडून मोकळे होतात, तर काही लोक अन्नाचा आधार घेतात. विशेषतः महिलांमध्ये ही प्रवृत्ती अधिक प्रमाणात आढळून येते. भूक नसतानाही फक्त मन शांत करण्यासाठी किंवा भावनिक रिक्तता भरून काढण्यासाठी खाण्याच्या सवयीला ‘Emotional Eating’ अर्थात ‘भावनिक खाणे’ असे म्हटले जाते.
अलीकडेच प्रसिद्ध अभिनेत्री शेफाली शाह हिने सोशल मीडियावर Emotional Eating विषयी केलेल्या भाष्यामुळे हा विषय पुन्हा एकदा चर्चेत आला आहे. तिने ‘दिल धडकने दो’ चित्रपटातील एका महत्त्वपूर्ण प्रसंगाचा संदर्भ देत महिलांच्या भावनिक संघर्षाकडे लक्ष वेधले आहे.
Related News
NEET आंदोलनाचा स्फोटक टप्पा! 5 मोठ्या घडामोडींनी अभिजीत दीपकेंच्या आंदोलनाने देशाचे लक्ष वेधले
22 वर्षीय तरुणीचा दुर्दैवी अंत! प्रियकराशी फोनवर वाद, पुलावरून उडी मारत संपवलं आयुष्य
2 लाखांहून अधिक व्ह्यूज! अशोक सराफ यांचा ‘लाल कलरची बांगडी’वरील भन्नाट डान्स व्हिडीओ ठरला सुपरहिट
कॅन्सरचा धोका वाढवतो का कॉर्टिसॉल? जाणून घ्या 7 धोकादायक लक्षणं आणि प्रभावी उपाय
2 बैलांच्या भयंकर झुंजीत तरुणींची स्कूटी घुसली; पुढे जे घडलं ते पाहून बसणार जबरदस्त धक्का!
250 वर्षांचा ऐतिहासिक वटवृक्ष कोसळला! बीडच्या लिंबागणेश गावाचा 1 प्रेरणादायी निर्धार, फांद्यांपासून उभे राहणार नवे ‘वडाचे गाव’
Anaya Bangar: ‘मला पुरुष आवडतात’; अनायाने सांगितल्या जोडीदाराकडून 7 खास अपेक्षा, वक्तव्याची जोरदार चर्चा
5 धक्कादायक खुलासे! मराठी अभिनेत्री मयुरी कापडणेचा सिनेसेटवरील मानसिक छळाचा वेदनादायी अनुभव
मोगऱ्यापासून हिबिस्कसपर्यंत; उन्हाळ्यात शरीराला थंडावा देणारी 6 फुलांची पेये
ऊसतोडणी कामगारांच्या 4 मुलींची मुंबई पोलीस दलात भरती, गावात आनंदोत्सव
जून महिना बदलू शकतो तुमचे प्रेमजीवन? ‘June Theory’ची सोशल मीडियावर जोरदार चर्चा
झटपट भूक भागवणारे Burnt Garlic Noodles; चव आणि सुगंधाचा अनोखा संगम
Emotional Eating म्हणजे नेमकं काय?
जेव्हा एखादी व्यक्ती शारीरिक भूक लागल्यामुळे नव्हे, तर भावनिक कारणांमुळे अन्न खाते, तेव्हा त्या प्रक्रियेला Emotional Eating असे म्हणतात. राग, दुःख, चिंता, एकटेपणा, नैराश्य, अपमान, तणाव किंवा असुरक्षिततेच्या भावना व्यक्तीला अन्नाकडे आकर्षित करतात.
सामान्य भूक हळूहळू वाढते आणि कोणतेही पौष्टिक अन्न चालते. मात्र Emotional Eating मध्ये अचानक काही विशिष्ट पदार्थ खाण्याची तीव्र इच्छा निर्माण होते. विशेषतः चॉकलेट, केक, आईस्क्रीम, चिप्स, फास्ट फूड किंवा साखरयुक्त पदार्थ खाण्याकडे कल वाढतो.
शेफाली शाहने काय सांगितलं?
शेफाली शाहने ‘दिल धडकने दो’ चित्रपटातील नीलम मेहरा या पात्राचा उल्लेख करत Emotional Eating मागील भावनिक वास्तव मांडले. चित्रपटातील एका दृश्यात नीलम मेहरा पतीसोबत झालेल्या वादानंतर चॉकलेट केक खाताना दिसते. हा केवळ एक चित्रपटातील प्रसंग नसून जगभरातील लाखो महिलांच्या मानसिक स्थितीचे प्रतीक असल्याचे शेफाली शाहने नमूद केले.
तिच्या मते, अनेक वेळा महिलांना अन्नाची भूक नसते. त्यांना हवी असते ती सुरक्षिततेची भावना, स्वीकार आणि भावनिक आधार. अशा वेळी अन्न त्यांच्यासाठी एक शांत मित्रासारखे काम करते.
महिला Emotional Eating कडे का वळतात?
1. भावनिक ताण
घरातील जबाबदाऱ्या, नोकरी, मुलांचे संगोपन आणि सामाजिक अपेक्षा यांचा महिलांवर मोठा ताण असतो. हा ताण कमी करण्यासाठी अनेक महिला अन्नाचा आधार घेतात.
2. अपमान आणि नकारात्मक अनुभव
जेव्हा एखाद्या महिलेचा अपमान होतो किंवा तिच्या भावनांचा आदर केला जात नाही, तेव्हा ती मानसिकदृष्ट्या खचते. अशा परिस्थितीत खाणे हे तात्पुरते समाधान वाटू शकते.
3. एकटेपणा
अनेक महिलांना स्वतःच्या भावना व्यक्त करण्यासाठी योग्य व्यक्ती मिळत नाही. अशा वेळी अन्न त्यांच्यासाठी भावनिक साथीदारासारखे बनते.
4. नैराश्य आणि चिंता
मानसिक आरोग्याशी संबंधित समस्या असलेल्या व्यक्तींमध्ये Emotional Eating चे प्रमाण अधिक आढळते. चिंता आणि नैराश्यामुळे मेंदू आनंद देणाऱ्या गोष्टींचा शोध घेतो आणि अन्न त्यापैकी एक असते.
5. बालपणातील सवयी
अनेक कुटुंबांमध्ये लहानपणी मुलांना चांगले वागल्यावर चॉकलेट किंवा मिठाई दिली जाते. त्यामुळे अन्न आणि आनंद यांच्यातील संबंध लहानपणापासून तयार होतो.
Emotional Eating ची लक्षणे
- भूक नसतानाही खाणे
- तणावात असताना जास्त खाणे
- अचानक गोड किंवा जंक फूड खाण्याची इच्छा होणे
- खाल्ल्यानंतर अपराधीपणाची भावना निर्माण होणे
- भावना नियंत्रित करण्यासाठी अन्नाचा वापर करणे
- रात्री उशिरा वारंवार खाणे
Emotional Eating चे गंभीर परिणाम
वजन वाढणे
सतत जास्त प्रमाणात आणि अयोग्य पदार्थ खाल्ल्यामुळे वजन वाढते.
मधुमेहाचा धोका
साखरयुक्त पदार्थांचे सेवन वाढल्यास टाइप-2 मधुमेहाचा धोका वाढू शकतो.
हृदयविकार
अस्वास्थ्यकर आहारामुळे कोलेस्टेरॉल वाढून हृदयविकाराचा धोका वाढतो.
आत्मविश्वास कमी होणे
वजन वाढल्यानंतर अनेक महिला स्वतःबद्दल नकारात्मक विचार करू लागतात.
मानसिक आरोग्यावर परिणाम
खाण्यामुळे काही काळासाठी आराम मिळतो, पण मूळ समस्या कायम राहते. त्यामुळे मानसिक ताण अधिक वाढू शकतो.
अन्न सुरक्षिततेची भावना का देते?
मानसशास्त्रज्ञांच्या मते, अन्न खाल्ल्यानंतर मेंदूमध्ये डोपामाइन आणि सेरोटोनिनसारखे रसायन स्रवतात. ही रसायने आनंद आणि समाधानाची भावना निर्माण करतात. त्यामुळे व्यक्तीला काही काळासाठी भावनिक वेदना कमी झाल्यासारखे वाटते.
म्हणूनच अनेक महिलांना तणावाच्या क्षणी चॉकलेट, केक किंवा इतर आवडीचे पदार्थ खाण्याची इच्छा होते.
Emotional Eating आणि समाज
समाजात महिलांच्या शरीरावरून, वजनावरून किंवा दिसण्यावरून अनेकदा टीका केली जाते. एकीकडे महिलांवर सुंदर दिसण्याचा दबाव असतो, तर दुसरीकडे त्यांच्या भावनिक संघर्षांकडे दुर्लक्ष केले जाते.
शेफाली शाहने याच मुद्द्याकडे लक्ष वेधत म्हटले की, महिलांना डाएट चार्ट देण्यापेक्षा त्यांचे मन समजून घेण्याची गरज आहे.
Emotional Eating वर मात कशी करावी?
भावना ओळखा
खरोखर भूक लागली आहे की आपण भावनिक कारणांमुळे खात आहोत, हे ओळखण्याचा प्रयत्न करा.
भावना लिहून ठेवा
डायरी लिहिणे किंवा भावना व्यक्त करणे फायदेशीर ठरू शकते.
व्यायाम करा
नियमित व्यायामामुळे ताण कमी होतो आणि मूड सुधारतो.
मित्र-परिवाराशी बोला
विश्वासू व्यक्तीशी संवाद साधल्यास मानसिक भार कमी होतो.
पुरेशी झोप घ्या
झोपेअभावी Emotional Eating ची शक्यता वाढते.
तज्ज्ञांचा सल्ला घ्या
समस्या गंभीर वाटत असल्यास मानसोपचार तज्ज्ञ किंवा समुपदेशकांची मदत घ्यावी.
प्रत्येक घरात असू शकते एक ‘नीलम मेहरा’
शेफाली शाहने केलेले निरीक्षण हे अनेक महिलांच्या वास्तवाशी जोडलेले आहे. आपल्या आजूबाजूला अशा अनेक महिला असू शकतात ज्या भावनिक वेदना सहन करत आहेत, पण त्या उघडपणे व्यक्त करू शकत नाहीत.अशा वेळी त्यांना टीका करण्याऐवजी त्यांचे म्हणणे ऐकून घेणे, त्यांना समजून घेणे आणि भावनिक आधार देणे अधिक महत्त्वाचे आहे.
Emotional Eating ही केवळ खाण्याची सवय नसून ती भावनिक आरोग्याशी संबंधित एक गंभीर बाब आहे. महिलांच्या आयुष्यातील ताण, संघर्ष, अपमान, एकटेपणा आणि मानसिक दबाव यांचा परिणाम अनेकदा त्यांच्या खाण्याच्या सवयींवर होतो. त्यामुळे वजन वाढल्याबद्दल किंवा जास्त खाल्ल्याबद्दल महिलांवर टीका करण्याऐवजी त्यांच्या भावनांना समजून घेणे आवश्यक आहे.
शेफाली शाहच्या या वक्तव्याने एक महत्त्वाचा संदेश दिला आहे—प्रत्येक जास्त खाणाऱ्या व्यक्तीमागे केवळ भूक नसते, तर अनेकदा न बोललेली वेदना, एकटेपणा आणि भावनिक संघर्ष दडलेला असतो. त्यामुळे समाजाने अशा व्यक्तींना न्याय करण्याऐवजी त्यांना आधार देण्याची गरज आहे.
