International Tea Day : 5000 वर्षांपूर्वी चहाचा शोध नेमका कुठे आणि कसा लागला? भारतात कसा झाला ‘चहा’चा प्रवास
International Tea Day : भारतात एखाद्या व्यक्तीला “चहा घेणार का?” असा प्रश्न विचारला, तर संभाषण आपोआप रंगायला सुरुवात होते. सकाळची सुरुवात असो, ऑफिसमधील ब्रेक असो, मित्रमैत्रिणींसोबतच्या गप्पा असोत किंवा प्रवासातील थकवा – एक कप गरमागरम चहा प्रत्येक क्षण खास बनवतो. भारतात चहा हा केवळ पेय नाही, तर भावनांचा भाग आहे. अनेकांसाठी दिवसाची सुरुवात चहाशिवाय अपूर्ण वाटते.
मात्र, भारतात इतका लोकप्रिय असलेला चहा प्रत्यक्षात भारतात जन्माला आलेला नाही, हे अनेकांना माहीत नसते. चहाची कहाणी सुरू होते ती हजारो वर्षांपूर्वी प्राचीन चीनमधून. आज ‘International Tea Day ’च्या निमित्ताने जाणून घेऊया चहाचा 5000 वर्षांपूर्वीचा इतिहास, त्याचा भारतापर्यंतचा प्रवास आणि भारतीयांनी त्याला दिलेला अनोखा स्वाद.
International Tea Day : 5000 वर्षांपूर्वी चीनमध्ये लागला चहाचा शोध
Tea ची सुरुवात जवळपास पाच हजार वर्षांपूर्वी चीनच्या युनान (Yunnan) प्रांतातील डोंगराळ भागात झाल्याचे मानले जाते. यासंबंधी एक प्राचीन चिनी दंतकथा प्रसिद्ध आहे.
Related News
पुणे महापालिकेत 45 लाखांचा ‘मुन्नाभाई’ भरती घोटाळा; बनावट नियुक्तीपत्रांनी तरुणांची फसवणूक
महाराष्ट्राच्या राजकारणात नवा ट्विस्ट! कॉक्रोच जनता पार्टीचा मोठा प्लॅन
रुबिना खानचा धक्कादायक खुलासा! 90च्या दशकातील 5 बॉलिवूड स्टार्सच्या अॅटिट्यूडचे किस्से
चालकाचे नियंत्रण सुटताच ST बसचा भीषण अपघात; 7 महिन्यांच्या चिमुकल्यासह 3 जणांचा दुर्दैवी मृत्यू
‘कॉकरोच जनता पार्टी’ला मोठा धक्का! अवघ्या 4 दिवसांत व्हायरल झालेल्या पक्षाचं X अकाऊंट बंद
उन्हाळ्यात हलके आणि हेल्दी खायचे? 20 मिनिटांत तयार करा ‘या’ स्वादिष्ट खिचड्या
आयकर विभागाचा मोठा निर्णय! ITR-1 आणि ITR-4 Utility Live, असे भरा ऑनलाइन रिटर्न
पतीने कितीही मारलं तरी तक्रार नाही! अफगाण महिलांवर अमानुष अत्याचार
दाऊदचा आजार, अंडरवर्ल्डची दहशत आणि मुंबई… प्रदीप शर्मांच्या मुलाखतीतून मोठे खुलासे
या कथेनुसार, चीनचे सम्राट शेन नुंग (Shen Nong) एकदा झाडाखाली बसले होते. त्यांच्यासाठी पिण्याचे पाणी उकळत ठेवण्यात आले होते. त्याचवेळी झाडावरील काही पाने वाऱ्याने उडून उकळत्या पाण्यात पडली. पाण्याचा रंग आणि सुगंध बदललेला पाहून सम्राटांना उत्सुकता वाटली. त्यांनी ते पाणी चाखले आणि त्याची चव व शरीराला मिळालेली ताजेतवाने भावना पाहून ते आश्चर्यचकित झाले.
असे म्हटले जाते की, तोच क्षण जगातील पहिल्या चहाच्या कपाचा जन्म होता.
सुरुवातीला चहा होता औषध
आज आपण Tea कडे एक ताजेतवाने करणारे पेय म्हणून पाहतो, मात्र प्राचीन चीनमध्ये चहा औषध म्हणून वापरला जात होता. चहा शरीरातील ऊर्जा वाढवतो, पचन सुधारतो आणि मन अधिक एकाग्र बनवतो, असा विश्वास त्या काळातील लोकांचा होता.
हळूहळू चहा हा दैनंदिन जीवनाचा भाग बनू लागला. पुढे तो केवळ पेय राहिला नाही, तर एक सांस्कृतिक परंपरा आणि कलारूप बनला. चीनमध्ये चहा पिणे ही एक खास प्रक्रिया मानली जाऊ लागली.
विशेष म्हणजे, चिनी लोक चहा दूध किंवा साखर न घालता पिणे पसंत करतात. कारण त्यांना चहाच्या पानांचा नैसर्गिक स्वाद, सुगंध आणि सौम्य चव अनुभवायची असते.
जगभर चहाचा प्रवास कसा झाला?
चीनमधून व्यापाऱ्यांच्या माध्यमातून चहा हळूहळू इतर देशांमध्ये पोहोचला. 17व्या शतकात युरोपमध्ये, विशेषतः ब्रिटनमध्ये, चहा अतिशय लोकप्रिय झाला. ब्रिटिश लोकांना चहा इतका आवडू लागला की त्याची मागणी झपाट्याने वाढली.
मात्र, एक मोठी अडचण होती. चहाचा संपूर्ण व्यापार चीनच्या नियंत्रणाखाली होता आणि ब्रिटनला हा एकाधिकार मोडायचा होता. याच कारणामुळे भारतात चहाची लागवड करण्याचा प्रयत्न सुरू झाला.
भारतात चहाचा प्रवेश कसा झाला?
ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीने सुरुवातीला चीनमधून चहाच्या बिया आणून भारतात लागवड करण्याचा प्रयत्न केला. पण खरा बदल घडला तो आसाममध्ये नैसर्गिकरित्या वाढणाऱ्या वन्य चहाच्या झाडांचा शोध लागल्यानंतर.
आसाममधील चहाची पाने चिनी वनस्पतींपेक्षा मोठी आणि अधिक गडद चवीची होती. याच पानांपासून बनवलेला ब्लॅक टी अधिक मजबूत आणि सुगंधी ठरला. परिणामी, चहाचा व्यवसाय झपाट्याने वाढू लागला.
हळूहळू आसाम, दार्जिलिंग, निलगिरी आणि भारतातील अनेक भागांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर चहाचे मळे उभारण्यात आले.
मात्र, विशेष गोष्ट म्हणजे सुरुवातीला भारतात उत्पादित होणारा बहुतांश चहा हा निर्यातीसाठी वापरला जात होता. भारतीय लोक स्वतः फारसे चहा पित नव्हते.
भारतीयांच्या आयुष्यात चहा कधी आला?
20व्या शतकात मोठ्या प्रमाणावर चहाचे प्रचार अभियान राबवण्यात आले. रेल्वे स्टेशन, कारखाने, बाजारपेठा आणि सार्वजनिक ठिकाणी स्वस्त दरात चहा उपलब्ध करून देण्यात आला. त्यानंतर चहा भारतीयांच्या दैनंदिन आयुष्याचा भाग बनू लागला.
आज भारतातील जवळपास प्रत्येक घरात सकाळची सुरुवात चहाने होते. “कटिंग चहा”, “टपरीवरील चहा” किंवा “घरचा मसाला चहा” ही भारतीय संस्कृतीची ओळख बनली आहे.
भारताने चहाला दिला वेगळा अंदाज
चीनमध्ये चहा साध्या स्वरूपात प्यायला जातो. पण भारताने चहाला पूर्णपणे नवीन ओळख दिली.
भारतीयांनी चहामध्ये दूध, साखर, आले, वेलची, लवंग, दालचिनी आणि विविध मसाल्यांचा वापर सुरू केला. यामुळे ‘मसाला चहा’ नावाचा एक खास प्रकार जन्माला आला.
हा चहा अधिक मजबूत, गोड, मसालेदार आणि शरीराला उबदार वाटणारा ठरला. आज मसाला चहा हा केवळ भारतातच नव्हे, तर जगभर लोकप्रिय झाला आहे.
चिनी चहा विरुद्ध भारतीय चहा – काय आहे फरक?
चिनी चहा सौम्य, फुलांच्या सुगंधासारखा आणि हळूहळू आस्वाद घेण्यासाठी तयार केला जातो. तो प्रामुख्याने शांतता आणि आत्मचिंतनाशी जोडला जातो.
याउलट भारतीय चहा अधिक मजबूत, गडद आणि त्वरित ऊर्जा देणारा असतो. भारतात चहा म्हणजे गप्पा, मैत्री आणि नात्यांचे माध्यम आहे.
घरातील चर्चा, ऑफिसमधील ब्रेक, रेल्वे प्रवास किंवा रात्री उशिरापर्यंत चालणाऱ्या गप्पा – प्रत्येक ठिकाणी चहा उपस्थित असतो.
एक कप Tea मागे दडलेला हजारो वर्षांचा इतिहास
आज आपण सहजपणे Tea चा कप हातात घेतो, पण त्यामागे हजारो वर्षांचा इतिहास दडलेला आहे. प्राचीन चीनच्या पर्वतरांगांमध्ये सुरू झालेला हा प्रवास भारतात येऊन एका नव्या रूपात फुलला.
चहाचा जन्म चीनमध्ये झाला असला, तरी भारताने त्याला स्वतःचा आत्मा दिला. म्हणूनच पुढच्या वेळी तुम्ही गरमागरम चहाचा घोट घ्याल, तेव्हा लक्षात ठेवा – तुम्ही केवळ एक पेय पीत नाही, तर हजारो वर्षांची एक ऐतिहासिक परंपरा अनुभवत आहात.
