PCOS असताना कॅलरी-डेफिसिट डायेट उलट का ठरू शकते? न्यूट्रिशनिस्टचा सल्ला – ‘डायेटिंग थांबवा, योग्य खा’
आजच्या धावपळीच्या जीवनशैलीत महिलांमध्ये Polycystic Ovary Syndrome (PCOS) चे प्रमाण झपाट्याने वाढताना दिसत आहे. हार्मोनल असंतुलन, अनियमित पाळी, वजन वाढ, चेहऱ्यावर किंवा शरीरावर केसांची वाढ, मुरूम, थकवा अशा अनेक लक्षणांमुळे महिलांना शारीरिक आणि मानसिक त्रास सहन करावा लागतो. विशेषतः वजन वाढ हे PCOS मधील सर्वात त्रासदायक लक्षणांपैकी एक असल्याने अनेक महिला लगेच कडक डायेटिंगचा मार्ग स्वीकारतात.
मात्र, तज्ज्ञांच्या मते अतिशय कमी कॅलरी घेणारे, स्वतःला उपाशी ठेवणारे किंवा अत्यंत निर्बंधात्मक डायेट हे PCOS साठी उपाय नसून उलट परिस्थिती अधिक बिघडवू शकतात. एका होलिस्टिक हेल्थ न्यूट्रिशनिस्टने अलीकडेच सोशल मीडियावर शेअर केलेल्या व्हिडिओमध्ये PCOS आणि डायेटिंग याबाबत महत्त्वपूर्ण माहिती दिली आहे. तिचा स्पष्ट सल्ला आहे – “जर डायेटिंग म्हणजे कमी खाणे असेल, तर कृपया ते थांबवा.”
PCOS आणि कॅलरी-डेफिसिट डायेट: नेमकं काय चुकतं?
अनेक महिलांना वाटते की वजन कमी करायचे असेल तर कॅलरी मोठ्या प्रमाणात कमी करणे हा सर्वात जलद मार्ग आहे. त्यामुळे काही जणी अत्यंत कमी कॅलरी असलेले डायेट, क्रॅश डायेट, इंटरमिटंट फास्टिंगचा अतिरेक किंवा पूर्णपणे काही खाद्यगट टाळणे असे उपाय करतात.
Related News
दारूच्या नशेत 36 वर्षीय मुलाने 65 वर्षीय आईचा प्राण घेतला – समाज हादरला
‘Thank You India’ म्हणत Emmanuel Macron यांचा व्हिडिओ व्हायरल : मॅक्रॉन यांचा भारत दौरा; ‘धुरंधर’ गाण्याने व्यक्त केला खास आभार संदेश
जळगाव : भारताच्या केळी साम्राज्याची खरी राजधानी
धक्कादायक खुलासा! Pawan Singh शोच्या नावावर 14 लाखांची मोठी फसवणूक
TRP रेस आठवडा 6: KSBKBT 2 ची जबरदस्त पुनरागमन, Anupamaa ला मोठा धक्का – टॉप 10 यादी जाहीर
‘The 50’ चा थरारक शेवट: शिव ठाकरे विजेता ठरला? अधिकृत घोषणा २२ मार्चला!
Bigg Boss Marathi 6 : तन्वी-प्रभूच्या मैत्रीत तणाव, राखीने घरात लावली काडी!
नागपुरात सोमवारी राहुल गिरींचे ‘शिव व्याख्यान’; छत्रपतींच्या शौर्याची गाथा साक्षात अनुभवता येणार
परंतु न्यूट्रिशनिस्टच्या मते, PCOS असताना असे केल्यास शरीरावर अतिरिक्त ताण येतो. अत्यल्प कॅलरी घेतल्यामुळे शरीरात ताणतणावाचे हार्मोन – कॉर्टिसोल – वाढू शकते. कॉर्टिसोल वाढल्यास इन्सुलिन रेसिस्टन्स वाढण्याची शक्यता असते, जी आधीच PCOS मध्ये एक मोठी समस्या असते. परिणामी, रक्तातील साखर नियंत्रित ठेवणे कठीण होते, गोड किंवा कार्बोहायड्रेटयुक्त पदार्थांची क्रेव्हिंग वाढते आणि शरीर चरबी साठवण्याकडे झुकते – विशेषतः पोटाच्या भागात.
तज्ज्ञांच्या मते, “जर तुम्ही PCOS असताना खूपच कमी कॅलरीचा आहार घेतला, तर तुमचे शरीर ‘फॅट स्टोरेज मोड’ मध्ये जाऊ शकते.” म्हणजेच, वजन कमी होण्याऐवजी उलट वाढू शकते.
PCOS हा फक्त वजनाचा प्रश्न नाही – तो हार्मोनल असंतुलनाचा मुद्दा आहे
न्यूट्रिशनिस्ट स्पष्टपणे सांगते की PCOS हा फक्त वजनवाढीचा किंवा लठ्ठपणाचा प्रश्न नाही. तो मूलत: हार्मोनल रेग्युलेशनचा विकार आहे. शरीरातील इन्सुलिन, इस्ट्रोजेन, प्रोजेस्टेरोन आणि अँड्रोजेन या हार्मोन्सचे संतुलन बिघडल्यामुळे PCOS ची लक्षणे दिसतात.
म्हणूनच, हा प्रश्न सोडवण्यासाठी केवळ वजन कमी करणे पुरेसे नाही. उलट, हार्मोन्स संतुलित ठेवण्यासाठी योग्य पोषण मिळणे अत्यावश्यक आहे. “PCOS खाणे कमी करून बरा होत नाही; तो योग्य खाण्याने सुधारतो,” असे ती ठामपणे सांगते.
मग ‘योग्य खाणे’ म्हणजे नेमके काय?
PCOS मध्ये आहाराचा मुख्य उद्देश हा रक्तातील साखर स्थिर ठेवणे, इन्सुलिन सेन्सिटिव्हिटी सुधारणे आणि हार्मोनल संतुलन राखणे हा असावा. यासाठी दिवसातील प्रत्येक जेवण संतुलित असणे गरजेचे आहे.
1. नाश्ता: दिवसाची योग्य सुरुवात
न्यूट्रिशनिस्टचा पहिला सल्ला आहे – सकाळच्या नाश्त्यात किमान 30 ग्रॅम प्रोटीन आणि भरपूर फायबर असावे.
प्रोटीन आणि फायबर यांचे संयोजन रक्तातील साखर अचानक वाढू देत नाही. त्यामुळे सकाळपासूनच साखरेचे चढ-उतार टाळता येतात. यामुळे दिवसभर क्रेव्हिंग कमी होतात आणि ऊर्जा स्थिर राहते.
उदाहरणार्थ:
मूग डाळ किंवा चणा डाळीचे चीला
अंडी आणि भाज्यांचा ऑम्लेट
ग्रीक योगर्टसोबत बिया आणि फळे
ओट्ससोबत नट्स आणि बिया
अशा प्रकारचा नाश्ता शरीराला आवश्यक पोषण देतो आणि भूक नियंत्रित ठेवतो.
2. प्रत्येक जेवणात प्रोटीन आणि फायबर आवश्यक
नाश्त्यानंतरही प्रत्येक जेवणात प्रोटीन आणि फायबरचा समावेश असणे गरजेचे आहे. यासोबत हेल्दी फॅट्सचा (जसे की बदाम, अक्रोड, बिया, ऑलिव्ह ऑइल) समावेश केल्यास जेवण अधिक संतुलित होते.
प्रोटीनचे स्रोत:
डाळी आणि कडधान्ये
पनीर
अंडी
मासे
कोंबडीचे मांस
फायबरचे स्रोत:
हिरव्या पालेभाज्या
सलाड
फळे
पूर्ण धान्ये
हेल्दी फॅट्स हार्मोनल संतुलनासाठी अत्यंत महत्त्वाचे असतात. ते तृप्ती वाढवतात आणि रक्तातील साखर स्थिर ठेवण्यास मदत करतात.
3. कार्बोहायड्रेट पूर्णपणे टाळू नका – योग्य निवड करा
अनेक महिलांना वाटते की PCOS मध्ये कार्बोहायड्रेट पूर्णपणे टाळावेत. मात्र, हे चुकीचे आहे. कार्बोहायड्रेट शरीरासाठी आवश्यक ऊर्जा देतात. मात्र, योग्य प्रकारची निवड करणे गरजेचे आहे.
रिफाइंड कार्बोहायड्रेट (पांढरा भात, मैद्याचे पदार्थ, साखरयुक्त स्नॅक्स) टाळून कॉम्प्लेक्स कार्बोहायड्रेट निवडणे योग्य ठरते.
उदाहरणार्थ:
क्विनोआ
ओट्स
ज्वारी, बाजरी, नाचणी
रताळे
ब्राऊन राईस
हे पदार्थ हळूहळू पचतात आणि रक्तातील साखर झपाट्याने वाढू देत नाहीत.
उपाशी राहणे का धोकादायक ठरू शकते?
अत्यंत कमी खाणे किंवा वारंवार उपाशी राहणे यामुळे शरीराला ‘ताण’ जाणवतो. या ताणामुळे कॉर्टिसोल वाढतो, ज्याचा परिणाम इन्सुलिनवर होतो. PCOS मध्ये आधीच इन्सुलिन रेसिस्टन्सची समस्या असल्याने ही परिस्थिती अधिक गंभीर होऊ शकते.
यामुळे:
पोटाभोवती चरबी वाढू शकते
गोड खाण्याची इच्छा वाढते
थकवा आणि मूड स्विंग्स होतात
मासिक पाळी अधिक अनियमित होऊ शकते
म्हणूनच, कमी खाण्यापेक्षा योग्य आणि संतुलित खाण्यावर भर देणे आवश्यक आहे.
जीवनशैलीत बदलही तितकेच महत्त्वाचे
आहाराबरोबरच नियमित व्यायाम, पुरेशी झोप आणि ताणतणाव कमी करणे हेही PCOS नियंत्रणात ठेवण्यासाठी आवश्यक आहे. हलका स्ट्रेंथ ट्रेनिंग, योग, चालणे किंवा सायकलिंग यांसारखे व्यायाम इन्सुलिन सेन्सिटिव्हिटी सुधारण्यास मदत करतात.
तसेच, दररोज 7-8 तासांची झोप आणि ताण कमी करण्यासाठी मेडिटेशन किंवा श्वसनाचे व्यायाम उपयुक्त ठरू शकतात.
कमी नाही, योग्य खा
PCOS असताना वजन कमी करण्याची घाई अनेकदा महिलांना कडक डायेटिंगकडे ढकलते. पण तज्ज्ञांच्या मते, हे दीर्घकाळासाठी फायदेशीर नसते. उलट, शरीराला आवश्यक पोषण न दिल्यास हार्मोनल असंतुलन वाढू शकते.
PCOS हा केवळ वजनाचा प्रश्न नसून तो हार्मोन्सचा प्रश्न आहे. त्यामुळे उपाशी राहण्याऐवजी संतुलित, प्रोटीन-समृद्ध, फायबरयुक्त आणि हेल्दी फॅट्स असलेला आहार घेणे हा अधिक परिणामकारक आणि सुरक्षित मार्ग आहे.
“डायेटिंग” म्हणजे कमी खाणे नव्हे, तर योग्य खाणे – हीच PCOS व्यवस्थापनाची खरी गुरुकिल्ली आहे.
