भारतीय चित्रपटसृष्टीच्या इतिहासात ज्यांचं नाव सौंदर्य, प्रतिभा आणि करुण शोकांतिकेसाठी कायम स्मरणात राहील, त्या म्हणजे Madhubala. रुपेरी पडद्यावर त्यांच्या मोहक हास्याने आणि प्रभावी अभिनयाने लाखो प्रेक्षकांना भुरळ घातली; मात्र पडद्यामागचं त्यांचं आयुष्य वेदना, संघर्ष आणि अपार धैर्याने भरलेलं होतं. वयाच्या अवघ्या ३६व्या वर्षी त्यांनी जगाचा निरोप घेतला, पण आजही त्या भारतीय सिनेसृष्टीतील सर्वात संस्मरणीय अभिनेत्रींपैकी एक मानल्या जातात.
१४ फेब्रुवारी १९३३ रोजी Delhi येथे जन्मलेल्या मधुबालांचे मूळ नाव मुमताज जहां बेगम देहलवी होते. लहानपणापासूनच त्यांच्या आयुष्यात आर्थिक संकटं होती. कुटुंब मोठं असल्याने घर चालवण्यासाठी त्यांना बालकलाकार म्हणून काम करावं लागलं. अभिनयाची नैसर्गिक देणगी आणि कॅमेऱ्यासमोर सहज वावरण्याची क्षमता यामुळे त्या लवकरच दिग्दर्शकांच्या नजरेत भरल्या. जसजसं वय वाढलं, तसतशी त्यांची लोकप्रियता आकाशाला भिडली.
मात्र, या चमकदार यशामागे एक मोठं गुपित दडलं होतं—मधुबाला जन्मतःच गंभीर हृदयविकाराने ग्रस्त होत्या. त्या काळात वैद्यकीय विज्ञान इतकं प्रगत नव्हतं की या आजारावर प्रभावी उपचार करता येतील. डॉक्टरांनी त्यांना जास्त श्रम, ताणतणाव आणि दीर्घकाळ शूटिंग टाळण्याचा सल्ला दिला होता. कारण अशा परिस्थितीमुळे त्यांच्या जीवाला धोका निर्माण होऊ शकत होता. पण कुटुंबाची जबाबदारी आणि अभिनयाची प्रचंड आवड यामुळे त्यांनी कधीही मागे हटण्याचा विचार केला नाही. उलट, त्यांनी आपलं आजारपण जगापासून लपवून ठेवलं आणि नेहमीच हसतमुखाने काम केलं.
Related News
व्हॅलेंटाईन डे निमित्त Aamir Khan Productions कडून खास भेट: ‘एक दिन’चा पोस्टर रिलीज, जुनैद खान आणि Sai Pallavi एकत्र झळकले
हेमा मालिनीचा 37 वर्षांपूर्वीचा चित्रपट ‘हम में शहंशाह कौन’ अखेर प्रदर्शित
14 वर्षांनंतर धमाकेदार पुनरागमन: रणवीर सिंगचा ‘ Band Baaja Baaraat ’ 16 जानेवारीला पुन्हा प्रदर्शित
त्यांच्या कारकिर्दीतील सर्वात महत्त्वाचा टप्पा ठरला तो म्हणजे Mughal-e-Azam हा भव्य ऐतिहासिक चित्रपट. या चित्रपटाने त्यांना अमरत्व दिलं, पण त्याच वेळी त्यांच्या आरोग्यावर प्रचंड ताण आणला. चित्रपटातील अनेक दृश्यांसाठी त्यांना जड लोखंडी साखळ्या घालून तासनतास शूटिंग करावं लागायचं. ‘शीशमहल’च्या थंड जमिनीवर दीर्घकाळ उभं राहणं आणि कठोर प्रकाशझोतात काम करणं त्यांच्या कमकुवत हृदयासाठी धोकादायक ठरत होतं.
शूटिंगदरम्यान अनेकदा त्यांना श्वास घेण्यास त्रास होत असे. काही प्रसंगी तर त्यांना रक्ताच्या उलट्याही झाल्या, अशी माहिती नंतर समोर आली. तरीही, “चित्रपट पूर्ण झाला पाहिजे,” या जिद्दीने त्यांनी काम सुरूच ठेवलं. सहकलाकार आणि तांत्रिक कर्मचाऱ्यांनाही त्यांच्या प्रकृतीची खरी गंभीरता अनेकदा कळली नाही. व्यावसायिक निष्ठेचं हे उदाहरण आजही सिनेसृष्टीत आदराने सांगितलं जातं.
चित्रपट प्रदर्शित झाल्यानंतर त्यांच्या प्रकृतीत झपाट्याने बिघाड होऊ लागला. डॉक्टरांनी त्यांना पूर्ण विश्रांतीचा सल्ला दिला आणि हळूहळू त्यांची गौरवशाली कारकीर्द थांबली. आयुष्याच्या शेवटच्या टप्प्यात त्यांना शारीरिक वेदनांसोबतच मानसिक एकटेपणाचाही सामना करावा लागला.
मधुबालांनी प्रसिद्ध गायक-अभिनेता Kishore Kumar यांच्याशी विवाह केला होता. मात्र लग्नानंतरही त्यांचं आयुष्य सामान्य नव्हतं. डॉक्टरांनी त्यांना अत्यंत काळजी घेण्याचा सल्ला दिला होता. हळूहळू त्यांचं जग ऑक्सिजन सिलेंडर, औषधं आणि डॉक्टरांच्या भेटींपुरतंच मर्यादित झालं. बाहेरील जगापासून दूर राहणं, काम थांबणं आणि प्रकृती खालावत जाणं—या सगळ्यामुळे त्या अधिकच एकाकी झाल्या.
जेव्हा डॉक्टरांनी त्यांना आयुष्य फारसं शिल्लक नसल्याचं सांगितलं, तेव्हा ही बातमी त्यांच्या चाहत्यांसाठीही धक्कादायक ठरली. तरीही त्यांनी परिस्थितीला धैर्याने सामोरं जाण्याचा प्रयत्न केला. त्यांच्या चेहऱ्यावरचं स्मित कधीच पूर्णपणे नाहीसं झालं नाही, असं जवळच्या लोकांनी सांगितलं आहे.
अखेर २३ फेब्रुवारी १९६९ रोजी, अवघ्या ३६व्या वर्षी मधुबालांनी अखेरचा श्वास घेतला. त्यांच्या निधनाने संपूर्ण चित्रपटसृष्टी शोकसागरात बुडाली. एक तेजस्वी तारा अचानक निखळल्याची भावना सर्वांना झाली.
आज त्यांच्या निधनाला अनेक दशकं उलटून गेली असली, तरी मधुबालांची जादू अजूनही कायम आहे. त्यांच्या चित्रपटांकडे केवळ मनोरंजन म्हणून नव्हे, तर अभिनयाच्या उत्कृष्टतेचं उदाहरण म्हणून पाहिलं जातं. सौंदर्य, प्रतिभा, कष्ट आणि अदम्य जिद्दीचं प्रतीक असलेल्या मधुबाला यांनी दाखवून दिलं की, खरा कलाकार परिस्थिती कितीही कठीण असली तरी आपल्या कलेसाठी झगडत राहतो.
त्यांचं आयुष्य जरी अल्प ठरलं, तरी त्यांनी निर्माण केलेली छाप अमर आहे. म्हणूनच, रुपेरी पडद्यावर झळकलेली ही “अनारकली” आजही चाहत्यांच्या हृदयात तितक्याच प्रेमाने जिवंत आहे.
