‘मुगल-ए-आजम’ने रचला सिनेसृष्टीतील सुवर्ण इतिहास
मुंबई : आजच्या काळात एखादा बिग बजेट चित्रपट तयार होण्यासाठी दोन-तीन वर्षांचा कालावधी लागला, तरी तो बराच मोठा मानला जातो. मात्र, हिंदी चित्रपटसृष्टीच्या इतिहासात असा एक दिग्दर्शक होऊन गेला, ज्याने आपल्या ड्रीम प्रोजेक्टसाठी तब्बल 14 वर्षे संघर्ष केला. या प्रदीर्घ प्रवासानंतर पडद्यावर आलेला चित्रपट केवळ यशस्वी ठरला नाही, तर भारतीय सिनेमाच्या इतिहासातील एक अजरामर आणि भव्य कलाकृती बनला. हा चित्रपट म्हणजे ‘मुगल-ए-आजम’, तर त्यामागील दिग्दर्शक होते के. आसिफ.
के. आसिफ यांचे दिग्दर्शकीय करिअर फार मोठे नव्हते. त्यांनी मोजकेच चित्रपट दिग्दर्शित केले; मात्र त्यांच्या नावासोबत आजही सर्वाधिक अभिमानाने घेतला जाणारा चित्रपट म्हणजे ‘मुगल-ए-आजम’. या एका चित्रपटाने त्यांच्या कारकिर्दीला अमरत्व मिळवून दिले.
Related News
मोशी कचरा डेपो दुर्घटनेनंतर गायकवाड कुटुंबावर दु:खाचा डोंगर; पतीनंतर पत्नीनेही उचललं टोकाचं पाऊल
सारा तेंडुलकरचा ग्लॅमरस ‘g7x era’ फोटोशूट; 5 कारणांनी शुभमन गिलसोबत पुन्हा जोडले नाव
‘तो तर धूर्त कोल्हा…’ कंगना रणौतने नसीरुद्दीन शाह यांना सुनावले; सोशल मीडियावर वाद पेटला
राहुल गांधींचा अमित शाहांवर जोरदार हल्लाबोल “लेक्चर नको, आधी राजीनामा द्या!”; जंतरमंतर गोळीबारावर थेट सवाल
गाईला मिळाला तब्बल 2 लाख 21 हजारांचा विक्रमी भाव! डीजेच्या तालावर मिरवणूक काढत शेतकऱ्याचा भावनिक निरोप
‘हर घर तिरंगा’साठी मोदींचं मोठं आवाहन; 3 खास संदेश देत म्हणाले, ‘हर मन में तिरंगा’!
डिफेंडर गाडीवरील आरोपांवर मनोज जरांगेंचा जोरदार पलटवार; म्हणाले, “पाटील माझ्या गाडीत बसा आणि फिरा!”
तुकाराम मुंढेंचा मेडिकल स्टोअर्सला कडक इशारा! 5 गोळ्यांसाठी 10 ची सक्ती केली तर परवाना रद्द?
3 मुद्द्यांवर कपिल सिब्बलांचा जोरदार युक्तिवाद; निवडणूक आयोगाच्या निर्णयावर सवाल
रेवती सुळे यांच्या रिसेप्शनमध्ये मोठी चर्चा; राहुल गांधी स्वतः भेटले स्मृती शिंदेंना
माधुरी दीक्षितचे 3 खास फोटो सोशल मीडियावर तुफान व्हायरल; कॅप्शनने वेधलं सर्वांचं लक्ष
अनिशा माजगावकरांना पुन्हा मनसेत घेताना राज ठाकरेंची मोठी खंत; म्हणाले, ‘जे झालं ते चुकीचंच’ 3 मोठे मुद्दे!
1946 मध्ये सुरू झाला स्वप्नातील सिनेमाचा प्रवास
‘मुगल-ए-आजम’च्या निर्मितीचा प्रवास 1940 च्या दशकात सुरू झाला. 1946 मध्ये के. आसिफ यांनी या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पावर काम सुरू केले. त्या काळात भारतीय चित्रपटसृष्टी आजच्या तुलनेत तांत्रिकदृष्ट्या आणि आर्थिकदृष्ट्या खूप वेगळी होती. अशा परिस्थितीत मुघलकालीन इतिहासावर आधारित भव्य चित्रपट बनवणे हेच एक मोठे आव्हान होते.
सुरुवातीला शिराज अली हकीम हे या चित्रपटाचे निर्माते होते. मात्र, भारताच्या फाळणीनंतर परिस्थिती बदलली. शिराज अली हकीम पाकिस्तानात गेल्यामुळे चित्रपटाचे काम थांबले आणि के. आसिफ यांच्या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पाला मोठा धक्का बसला.
मात्र, आसिफ यांनी आपले स्वप्न सोडले नाही. त्यानंतर उद्योगपती शापूरजी पालोनजी या प्रकल्पाशी जोडले गेले आणि चित्रपटाच्या निर्मितीला पुन्हा सुरुवात झाली. अनेक अडथळे, बदल आणि विलंब पार करत अखेर हा सिनेमा पूर्णत्वाला गेला.
तब्बल 14 वर्षांनंतर पडद्यावर आला ‘मुगल-ए-आजम’
के. आसिफ यांनी सुरू केलेल्या या प्रवासाला तब्बल 14 वर्षे लागली. अखेर 5 ऑगस्ट 1960 रोजी ‘मुगल-ए-आजम’ प्रदर्शित झाला.
चित्रपट प्रदर्शित झाल्यानंतर त्याच्या भव्यतेने आणि कलात्मकतेने प्रेक्षकांना अक्षरशः मंत्रमुग्ध केले. पृथ्वीराज कपूर, दिलीप कुमार आणि मधुबाला यांच्या अभिनयाने चित्रपटाला वेगळी उंची मिळाली. अकबर, सलीम आणि अनारकली यांची कथा प्रेक्षकांच्या मनात कायमची घर करून राहिली.
विशेष म्हणजे, आज ‘मुगल-ए-आजम’ म्हटले की पृथ्वीराज कपूर, दिलीप कुमार आणि मधुबाला यांचीच नावे डोळ्यासमोर येतात. मात्र, सुरुवातीच्या काळात या चित्रपटासाठी वेगळी स्टारकास्ट निश्चित करण्यात आली होती. चंद्रमोहन, डी.के. सप्रू आणि नरगिस यांची निवड सुरुवातीला करण्यात आली होती. पुढे विविध कारणांमुळे कलाकारांमध्ये बदल झाले आणि अखेरीस ऐतिहासिक भूमिका साकारण्यासाठी पृथ्वीराज कपूर, दिलीप कुमार आणि मधुबाला यांची निवड झाली.
प्रत्येक दृश्यात दिसली परफेक्शनची झलक
के. आसिफ आपल्या कामातील बारकावे आणि परफेक्शनसाठी ओळखले जात होते. ‘मुगल-ए-आजम’च्या प्रत्येक फ्रेममध्ये त्यांची मेहनत आणि भव्यतेची दृष्टी दिसून येते.
चित्रपटातील शीश महलचा सेट आजही हिंदी सिनेमाच्या इतिहासातील सर्वाधिक चर्चिलेल्या सेटपैकी एक मानला जातो. त्या काळातील मर्यादित तंत्रज्ञान असूनही इतका भव्य सेट उभारणे हे स्वतःमध्ये एक मोठे आव्हान होते.
चित्रपटातील युद्धाची दृश्येही मोठ्या प्रमाणावर चित्रित करण्यात आली. त्यासाठी भारतीय सैन्यातील जवानांसह मोठ्या संख्येने घोडे आणि उंटांचा वापर करण्यात आला होता. यावरूनच के. आसिफ यांच्या सिनेमाच्या भव्यतेमागील कल्पना किती मोठी होती, याचा अंदाज येतो.
‘प्यार किया तो डरना क्या’साठी लाखोंचा खर्च
‘मुगल-ए-आजम’मधील सर्वाधिक लोकप्रिय गाण्यांपैकी एक म्हणजे ‘प्यार किया तो डरना क्या’. या गाण्याचे चित्रीकरणही तितकेच भव्य करण्यात आले.
या गाण्याच्या चित्रीकरणावर त्या काळात तब्बल 10 लाख रुपये खर्च झाल्याचे सांगितले जाते. आजच्या काळात ही रक्कम मोठी वाटत असली, तरी 1960 च्या आसपास 10 लाख रुपये ही प्रचंड मोठी गुंतवणूक होती. एवढ्या रकमेत त्या काळात एक संपूर्ण चित्रपट तयार होऊ शकत होता, अशी या खर्चाची कल्पना देणारी तुलना केली जाते.
गाण्याची भव्यता, मधुबालांचा अभिनय, आरशांनी सजलेला शीश महल आणि संगीताचा प्रभाव यामुळे हे गाणे आजही भारतीय सिनेमातील आयकॉनिक गाण्यांमध्ये गणले जाते.
65 वर्षांनंतरही कायम आहे जादू
1960 मध्ये प्रदर्शित झालेल्या ‘मुगल-ए-आजम’ला आता 65 वर्षे पूर्ण झाली आहेत. काळ बदलला, सिनेमाचे तंत्रज्ञान बदलले, प्रेक्षकांच्या आवडी बदलल्या; मात्र या चित्रपटाची लोकप्रियता आणि भव्यतेची चर्चा आजही कायम आहे.
चित्रपटातील संवाद, संगीत, अभिनय, दिग्दर्शन आणि कलादिग्दर्शन यांचा प्रभाव अनेक दशकांनंतरही कायम आहे. विशेषतः के. आसिफ यांनी एका ऐतिहासिक कथेला ज्या पद्धतीने पडद्यावर साकारले, त्यामुळे ‘मुगल-ए-आजम’ हा केवळ एक चित्रपट न राहता भारतीय सिनेमाच्या इतिहासातील एक महत्त्वाचा टप्पा ठरला.
तीन चित्रपटांची कारकीर्द, पण इतिहासात अमर नाव
के. आसिफ यांच्या दिग्दर्शकीय कारकिर्दीत मोजकेच चित्रपट आले. मात्र, चित्रपटांची संख्या कमी असली तरी त्यांचा प्रभाव मोठा होता. ‘मुगल-ए-आजम’साठी तब्बल 14 वर्षे झटून त्यांनी आपल्या स्वप्नाला वास्तवाचे रूप दिले.
एखाद्या दिग्दर्शकाच्या कारकिर्दीचे मूल्यमापन केवळ त्याने किती चित्रपट केले यावर होत नाही, तर त्याने निर्माण केलेल्या कलाकृतीचा काळावर किती प्रभाव पडला यावरही होते. या अर्थाने के. आसिफ यांचे नाव भारतीय सिनेमाच्या इतिहासात अत्यंत मानाने घेतले जाते.
आजच्या वेगवान युगात काही वर्षांत चित्रपट पूर्ण करण्याची स्पर्धा सुरू असताना, एका स्वप्नातील सिनेमासाठी 14 वर्षे सातत्याने मेहनत करण्याची के. आसिफ यांची जिद्द प्रेरणादायी ठरते. अखेर त्यांच्या त्या अथक प्रयत्नांना यश मिळाले आणि ‘मुगल-ए-आजम’ भारतीय सिनेसृष्टीतील सर्वाधिक संस्मरणीय आणि भव्य चित्रपटांपैकी एक म्हणून इतिहासात अमर झाला.
read also : https://ajinkyabharat.com/solar-eclipse-due-to-cricket-sudden-attraction-in-the-hundred-match/
