भारताचे एक छोटेसे पाऊल आणि पाकिस्तान थेट भिकेला अहवाल समोर येताच पाकमध्ये खळबळ, 80% शेती धोक्यात
पहलगाम हल्ल्यानंतर भारताने पाकिस्तानविरोधात घेतलेला कठोर निर्णय आता भू-राजकारणात नवा टप्पा ठरतोय. जम्मू-काश्मीरमधील शांत पर्यटनस्थळ असलेल्या पहलगामवर झालेल्या दहशतवादी हल्ल्याने भारताला पुन्हा एकदा पाकिस्तानच्या समर्थनात चालणाऱ्या दहशतवादाची जाणीव करून दिली. हल्ल्यानंतर भारताने फक्त सीमारेषेवर प्रत्युत्तर दिलं नाही, तर थेट पाकिस्तानच्या अस्तित्वाला धोका निर्माण करणारी रणनीती आखली. दशकांपासून चालू असलेला सिंधू जल करार स्थगित करून भारताने ‘पाण्याचा प्रवाह, भवितव्याचा बदल’ ही रणनीती राबवायला सुरुवात केली. पाकिस्तानची 80% शेती सिंधू खोऱ्यावर अवलंबून असताना भारताने पाणी व्यवस्थापनात बदल करण्याचा निर्णय घेतला तर त्याचा परिणाम पाकच्या अर्थव्यवस्थेपासून अन्नउत्पादनापर्यंत होणार हे निश्चित आहे. त्यामुळे पहलगाम हल्ला फक्त सुरक्षा नव्हे, तर जलनीती आणि भू-राजकीय समीकरणांचे युद्ध उघडणारा ठरला आहे.
१९६० च्या Indus Waters Treaty (IWT) नुसार भारत–पाकिस्तान यांच्यात जलवाटपावर एक मॉक समझौता करण्यात आला होता. पहलगाम ९० टक्क्याहून अधिक भाग पाकिस्तानच्या भागातील सिंधू खोऱ्यातील येत्या पाण्यावर अवलंबून होता. पबंामध्ये आलेल्या पहलगाम हल्ल्यानंतर भारतानं हा करार “अस्थायी प्रभावाने” स्थगित करण्याचा निर्णय घेतला आहे. या पावलंमुळे पाकिस्तानच्या शेती, जलसंधारण व आर्थिक संरचनेवर धोक्याची घंटा वाजली आहे.
घटना आणि पार्श्वभूमी
एप्रिल 2025 मध्ये जम्मू-काश्मीरमधील पहलगाम येथे झालेल्या दहशतवादी हल्ल्यानंतर भारताने कराराबाबत कडक भूमिका घेतली.
Related News
12 Jul18 ते 25 जुलैत पावसाची दुसरी फेरी? पहलगाममध्ये ढगफुटीचा थरार, उत्तराखंडमध्ये भूस्खलन; मान्सूनबाबत IMDचा मोठा इशारा
जम्मू-काश्मीरमधील पहलगाममध्ये ढगफुटी, उत्तराखंडमध्ये भूस्खलन, तर देशाच्या सुमारे 70 टक्के भागातून मान्सूनचे ढग कमी झाल्याची माहिती. 18 ते 25 जुलै... 12 Jul5 आखाती देशांवर इराणचा भीषण क्षेपणास्त्र हल्ला; अमेरिकेच्या प्रत्युत्तराने युद्धाचा महाभडका
5 आखाती देशांवर इराणचा भीषण हल्ला; होर्मुज खाडी बंद, अमेरिकेच्या कारवाईने जग संकटात मध्य पूर्वेत पुन्हा एकदा युद्धाचे ढग गडद झाले असून इराण आणि अमेरिका य... 08 Julट्रम्पांचा धक्कादायक यू-टर्न! युद्धविराम संपला; 5 मोठे परिणाम, जगभर चिंता वाढली
US-Iran War: ट्रम्पांचा धक्कादायक यू-टर्न! युद्धविराम संपला; 5 मोठे परिणाम, जगभर चिंता वाढली ट्रम्पांचा धक्कादायक यू-टर्न : अमेरिका आणि इराण यांच्यातील तणाव पुन्हा एकदा धोकादायक ट... 07 Julपाकिस्तानवर भीषण हल्ला; बलुचिस्तान पुन्हा हादरला , 9 पोलिसांचा मृत्यू, 15 दहशतवादी ठार!
पाकिस्तान हादरला! बलुचिस्तानमध्ये भीषण दहशतवादी हल्ला; 9 पोलिसांचा मृत्यू, 5 जवानांचे अपहरण, 15 दहशतवादी ठार असल्याचा दावा दहशतवादाला आश्रय देणारा देश म्हणून अनेकदा आंतरराष्ट्रीय ... 07 Jul7 धक्कादायक त्रुटी! परळी वैजनाथ मंदिराच्या सुरक्षेवर राष्ट्रीय पथकाचा मोठा अहवाल
बीडच्या परळी वैजनाथ ज्योतिर्लिंग मंदिराची राष्ट्रीय सुरक्षा पथकाने सखोल पाहणी केली. सुरक्षेतील अनेक गंभीर त्रुटी समोर आल्या असून मेटल डिटेक... 07 Julसतलज Controversy Explained: 10 मोठी कारणं; केंद्र सरकारने ‘सतलज’ OTT वरून का हटवला?
दिलजीत दोसांझच्या 'सतलज' चित्रपटाला भारतात OTT वरून हटवण्यामागील कारण काय? जसवंत सिंह खालरा यांची खरी कहाणी, सेन्सॉर बोर्डाचा वाद, IT Rules 2021 आणि केंद्... 07 Jul5 मुस्लिम देशांमध्ये भारताची मोठी कूटनीतिक चाल, मोदी-जयशंकरांच्या दौऱ्याचे 2 मोठे फायदे
5 मुस्लिम देश, 2 मोठी उद्दिष्ट्ये; मोदी-जयशंकरांच्या दौऱ्यामागे भारताची दमदार रणनीती भारतीय परराष्ट्र धोरणात गेल्या काही वर्षांत मोठे बदल पाहायला मिळत आहेत. पूर्वी काही निवडक देशा... 07 Julयुद्ध संपले तरी हॉर्मुझमध्ये तेलवाहू टँकरवर हल्ला, जागतिक तणाव पुन्हा वाढला
युद्ध संपले तरी हॉर्मुझमध्ये तणाव कायम; तेलवाहू टँकरवर हल्ल्यानंतर जागतिक सुरक्षेची चिंता वाढली अमेरिका आणि इराण यांच्यातील संघर्ष थांबल्यानंतर मध्य पूर्वेत शांततेचे वातावरण निर्म... 06 Julफिजी-ऑस्ट्रेलिया संरक्षण करारामुळे चीनला मोठा धक्का ; मोदींच्या दौऱ्यापूर्वी भारतासाठी 7 मोठे फायदे!
फिजी-ऑस्ट्रेलिया संरक्षण करारामुळे चीनला मोठा धक्का पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आजपासून 11 जुलैपर्यंत सहा दिवसांच्या महत्त्वाच्या परदेश दौऱ्यावर रवाना होत आहेत. या दौऱ्यात ते इंडोनेशिय... 06 Julभारताला ‘छोटा देश’ म्हणत नेतन्याहूंचे वादग्रस्त विधान; 1.4 अब्ज लोकांचा छोटा देश’ वक्तव्य चर्चेत
7 धक्कादायक मुद्दे! बेंजामिन नेतन्याहूंचे भारताबद्दल वादग्रस्त विधान; 'छोटा देश' म्हणत अमेरिकेलाही सुनावले इराण, अमेरिका आणि इस्त्रायल यांच्यातील तणावाच्या पार्श्वभूमीवर इस्त्रायल... 04 Jul3 मोठी कारणे; दहशतवाद थांबेपर्यंत सिंधू जल करारावर भारताची कठोर भूमिका
पाकिस्तानकडून सुरू असलेल्या सीमापार दहशतवादाच्या पार्श्वभूमीवर भारताने सिंधू जल करारावरील स्थगिती कायम ठेवली आहे. पाकिस्तानच्या आरोपांना भारताने सडेतो...भारताला त्या घटनेमध्ये पाकिस्तानच्याद्वारे समर्थित दहशतवाद्यांची पाठीशी असल्याचा आरोप केला.
तत्पूर्वी भारताने IWT ची अंमलबजावणी “ताब्यातीत” ठेवण्याचा निर्णय जाहीर केला.
या अंतर्गत, भारताने पाकिस्तानकडे चालू असलेला पाण्याचा प्रवाह नियंत्रणात घेण्याचं संकेत दिले आहेत.
अहवालाचा दावाः ८०% शेती धोक्याखाली
आंतरराष्ट्रीय विश्लेषणानुसार, पाकिस्तानमधील सुमारे ८० टक्के शेती सिंधू, झेलम, चिनाब हे पश्चिमेकडील नद्या वाहणाऱ्या पाण्यावर अवलंबून आहे.
भारताने करार स्थगित केल्यानंतर आणि प्रवाह बदलण्याबाबत इशारे दिल्यानंतर पाकिस्तानमध्ये वास्तवातच खळबळ पसरली.
पाकिस्तानी शेतकरी व पर्यावरणविद् यांचं म्हणणं आहे की परिस्थिती “जलसंकट” वेळबद्ध असू शकते: पाणी कमी होणं → शेती कमी → आर्थिक व सामाजिक विवंचना वाढणे.
भारताचा धोरणात्मक बदल
भारत सरकारने म्हटलं आहे की, “पाणी व रक्त एकत्र वाहू शकत नाहीत,” असे वक्तव्य गृहमंत्र्यांनी दिले.
भारताला आता त्या ठीकाणच्या पाण्याचा प्रवाह तांत्रिकदृष्ट्या बदलण्याची क्षमता विकसित करायची आहे, अशीही माहिती आहे.
भारत आधी पाण्याचा वाद सामाजिक-राजकीय नियंत्रणाखाली ठेवू शकला नाही, पण आता तो जलसंसाधन / सुरक्षा धोरणाचा भाग बनला आहे.
पाकिस्तानमधील घडामोडी व प्रतिक्रिया
पाकिस्तानी अर्थव्यवस्था व शेती अत्यंत जलसंकटाच्या स्थितीत आहे. ९० टक्क्याहून अधिक लोक सिंधू खोऱ्यात आहेत.
पाकिस्तानमध्ये कृषी परिदृश्य आणि जलस्रोतांची क्षमता दुर्मिळ आहे; संचय क्षमता कमी असल्यामुळे अचानक पाण्याच्या बदलांचा मोठा परिणाम होऊ शकतो.
पाकिस्तानची विरोधी पक्ष व नेते भारताच्या निर्णयावर तीव्र प्रतिक्रिया देत आहेत: “हे करार मोडणे युद्धासमान आहे,” अशी भूमिका त्यांनी घेतली आहे.
आंतरराष्ट्रीय व कायदेशीर संदर्भ
IWT अंतर्गत काँरारातील तरतुदी आहेत ज्या unilateral व्यवहाराला मर्यादा घालतात.
भारतकडे आतापर्यंत ती मोठ्या प्रमाणावर पुनर्संरचना किंवा जलप्रवाह न थांबवता नियंत्रणात घेण्याचा तंत्र आहेच नसल्याची तज्ञांकडून पर्दाफाश झाली आहे.
वातावरणीय बदल, ग्लेशिअर विवर्तन, चक्रीवादळांचा वाढता धोका देखील संघर्षात एका नव्या परिमाणासह येत आहे.
भवितव्य व धोके
जर भारतने प्रवाह बदलला तर पाकिस्तानच्या शेती, बिजली, घरगुती पाण्याचे स्रोत यावर थेट परिणाम होऊ शकतो.
पाणी असुरक्षिततेमुळे सामाजिक अशांतता वाढण्याचा आणि द्विपक्षीय संबंध खूणभोवती वळण्याचा धोका आहे.
भारताने हे टॅप पूर्ण उघडलेले नसले तरी संकेत स्पष्ट आहेत – पाणी आता राजकीय व सामरिक माध्यम ठरत आहे.
पहलगाम हल्ल्यानंतर भारताने घेतलेल्या कठोर भूमिकेमुळे हे स्पष्ट झाले की आधुनिक भू-राजकारणात पाणी हे केवळ संसाधन नसून राष्ट्रीय सुरक्षेचे सामरिक शस्त्र आहे. सिंधू नदीवरील नियंत्रण, करार स्थगिती आणि प्रवाह बदलाची प्रक्रिया सुरू झाल्याने पाकिस्तानसमोर अन्नसुरक्षेपासून आर्थिक संकटापर्यंत अनेक आव्हाने उभी ठाकली आहेत. पाकिस्तानची ८०% शेती सिंधू खोऱ्यावर अवलंबून असल्याने हा निर्णय त्यांच्या कृषी व्यवस्थेच्या कणाावर थेट आघात करणारा आहे. पहलगाम दक्षिण आशियातील पाणी राजकारण आता निर्णायक टप्प्यावर पोहोचले असून पुढील काळात जलनियम, सीमासुरक्षा, दहशतवाद नियंत्रण, आणि भू-राजकीय आघाड्यांमध्ये मोठे बदल दिसू शकतात. भारताने या घडामोडीत स्वतःची सामरिक ताकद दाखवली आहे, तर पाकिस्तानवर भवितव्य सुरक्षित करण्याचा दबाव वाढला आहे. त्यामुळे येणारा काळ हा केवळ सीमाभागाच्या राजकारणाचा नाही, तर जलसंधारण, कृषी भविष्य आणि प्रादेशिक स्थैर्याचा असेल.
