युद्ध संपले तरी हॉर्मुझमध्ये तणाव कायम; तेलवाहू टँकरवर हल्ल्यानंतर जागतिक सुरक्षेची चिंता वाढली
अमेरिका आणि इराण यांच्यातील संघर्ष थांबल्यानंतर मध्य पूर्वेत शांततेचे वातावरण निर्माण होईल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात होती. युद्धबंदी झाल्यानंतर जागतिक बाजारपेठांनीही काहीसा दिलासा घेतला होता. मात्र, ही शांतता फार काळ टिकली नाही. जगातील सर्वात महत्त्वाच्या ऊर्जा वाहतूक मार्गांपैकी एक असलेल्या स्ट्रेट ऑफ हॉर्मुझ परिसरात पुन्हा एकदा गंभीर घटना घडल्याने आंतरराष्ट्रीय स्तरावर चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले आहे.
सोमवार, 6 जुलै रोजी ओमानच्या किनारपट्टीजवळून दक्षिणेकडे प्रवास करणाऱ्या एका व्यापारी तेलवाहू टँकरवर अज्ञात वस्तूने (प्रोजेक्टाईल) हल्ला करण्यात आला. या धडकेनंतर जहाजाला आग लागली. सुदैवाने या घटनेत कोणतीही जीवितहानी झाली नाही. तरीही हा हल्ला युद्धबंदीनंतरच्या सुरक्षाव्यवस्थेवर गंभीर प्रश्न उपस्थित करणारा मानला जात आहे.
Related News
पीओकेमध्ये जनतेचा संताप, आसिम मुनीरवर वाढला दबाव, पाकिस्तानसमोर 8 मोठी आव्हाने
फिजी-ऑस्ट्रेलिया संरक्षण करारामुळे चीनला मोठा धक्का ; मोदींच्या दौऱ्यापूर्वी भारतासाठी 7 मोठे फायदे!
भारताला ‘छोटा देश’ म्हणत नेतन्याहूंचे वादग्रस्त विधान; 1.4 अब्ज लोकांचा छोटा देश’ वक्तव्य चर्चेत
Bus Accident: 40 जणांचा भीषण मृत्यू; बंद पडलेल्या बसमधील प्रवाशांना मदत करताना घडली हृदयद्रावक दुर्घटना
14 वर्षीय जैनम जैन ची जबरदस्त Success Story! Burj Khalifa मध्ये ऑफिस, AI कंपनीने जगाला केले थक्क
इराणमध्ये डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या हत्येची उघड मागणी? व्हायरल व्हिडीओमुळे जगात खळबळ ; 5 मोठे खुलासे
6 मोठी कारणे देत अमेरिकेने अदाणींवरील खटला मागे घेण्याची मागणी; न्याय विभागाचा मोठा खुलासा, ट्रम्प धोरणाचाही उल्लेख
3 महिन्यांत कमी होऊ शकतात पेट्रोल-डिझेलचे दर; केंद्रीय मंत्र्यांचे मोठे संकेत
कच्च्या तेलाला पर्याय तयार; इराण-अमेरिका युद्धानंतर भारताचा मोठा निर्णय! 2030 पर्यंत 1 लाख कोटींची बचत शक्य
क्वेटाहून इस्लामाबादला जाणारी प्रवाशांनी भरलेली बस 500 फूट दरीत कोसळली; 40 जणांचा मृत्यू, 8 गंभीर जखमी
UKMTO ने दिली अधिकृत माहिती
ब्रिटिश सागरी सुरक्षा संस्था युनायटेड किंगडम मॅरीटाइम ट्रेड ऑपरेशन्स (UKMTO) ने या घटनेची अधिकृत माहिती दिली आहे. संस्थेने सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म ‘X’ वर सांगितले की, ओमानमधील लिमाह किनाऱ्यापासून सुमारे आठ नॉटिकल मैल अंतरावर दक्षिणेकडे जाणाऱ्या तेलवाहू जहाजाच्या डाव्या बाजूला अज्ञात वस्तूची धडक बसली. धडकेनंतर जहाजाच्या एका भागाला आग लागली. जहाजावरील कर्मचारी तातडीने सक्रिय झाल्याने आग नियंत्रणात आणण्यात यश आले.
जीवितहानी टळली, पर्यावरणीय नुकसान नाही
या घटनेत कोणत्याही कर्मचाऱ्याचा मृत्यू झालेला नाही. तसेच समुद्रात तेलगळती किंवा पर्यावरणाचे नुकसान झाल्याचे वृत्तही समोर आलेले नाही. सुरक्षा यंत्रणा घटनास्थळाचा तपास करत असून हल्ल्यामागे कोणाचा हात आहे, याचा शोध सुरू आहे. परिसरातून जाणाऱ्या सर्व व्यापारी जहाजांना विशेष सतर्कता बाळगण्याचे आणि कोणतीही संशयास्पद हालचाल दिसल्यास तातडीने UKMTO ला माहिती देण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.
हॉर्मुझ जलमार्गाचे महत्त्व काय?
स्ट्रेट ऑफ हॉर्मुझ हा जगातील सर्वाधिक महत्त्वाचा ऊर्जा वाहतूक मार्ग मानला जातो. आखाती देशांमधून निर्यात होणाऱ्या मोठ्या प्रमाणातील कच्च्या तेलाचा आणि नैसर्गिक वायूचा पुरवठा याच मार्गाने जगभर पोहोचतो. त्यामुळे या भागातील कोणतीही अस्थिरता जागतिक ऊर्जा बाजारावर थेट परिणाम करते.
या मार्गात निर्माण होणारा तणाव तेलाच्या किमती वाढवू शकतो, विमा खर्च वाढवू शकतो तसेच जागतिक पुरवठा साखळीवरही परिणाम करू शकतो. त्यामुळे या भागातील प्रत्येक घडामोडीवर जगभरातील सरकारे, तेल कंपन्या आणि व्यापारी बारकाईने लक्ष ठेवून असतात.
युद्धादरम्यान हॉर्मुझ ठरला होता केंद्रबिंदू
अमेरिका-इराण संघर्षादरम्यान हॉर्मुझ जलमार्ग हा दोन्ही देशांमधील संघर्षाचा प्रमुख केंद्रबिंदू ठरला होता. इराणने या मार्गावर निर्बंध लावत अनेक व्यापारी जहाजांच्या हालचालींवर परिणाम केला होता. त्यानंतर अमेरिका आणि तिच्या सहयोगी देशांनी या भागात सुरक्षा वाढवली होती. दोन्ही बाजूंनी लष्करी हालचाली वाढल्यामुळे जागतिक बाजारात तेलाच्या किमतींमध्ये मोठी वाढ झाली होती.
संघर्षामुळे अनेक जहाजांना पर्यायी मार्गांचा वापर करावा लागला. त्यामुळे वाहतूक खर्च आणि पुरवठ्याचा कालावधी वाढला होता. याचा परिणाम अनेक देशांच्या अर्थव्यवस्थांवरही झाला.
युद्धबंदीनंतर पुन्हा सुरू झाली होती वाहतूक
गेल्या महिन्यात अमेरिका आणि इराण यांच्यात युद्धबंदी झाल्यानंतर हॉर्मुझ जलमार्गातून व्यापारी जहाजांची वाहतूक पुन्हा सुरळीत करण्यासाठी सामंजस्य करार करण्यात आला होता. त्यानंतर अनेक व्यापारी जहाजांनी या मार्गाचा वापर पुन्हा सुरू केला. त्यामुळे जागतिक ऊर्जा बाजारात काही प्रमाणात स्थिरता निर्माण झाली होती.
मात्र, नव्या हल्ल्यानंतर पुन्हा एकदा या मार्गाच्या सुरक्षेबाबत प्रश्न उपस्थित झाले आहेत. भविष्यात अशा घटना वाढल्यास जागतिक व्यापारावर त्याचा परिणाम होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
इराणची आक्रमक भूमिका
या नव्या घटनेदरम्यान इराणनेही कठोर भूमिका कायम ठेवली आहे. हॉर्मुझ जलडमरूमध्यातील युद्धापूर्वीची व्यवस्था आता लागू राहणार नसल्याचे इराणने स्पष्ट केले आहे. या मार्गावर इराणचेच नियंत्रण राहील आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापारी जहाजांनी इराणने निश्चित केलेल्या सागरी कॉरिडॉरचाच वापर करावा, असा इशाराही देण्यात आला आहे.
इराणच्या या भूमिकेमुळे भविष्यात या भागातील तणाव आणखी वाढण्याची शक्यता तज्ज्ञांकडून व्यक्त केली जात आहे.
जागतिक बाजारावर काय परिणाम होऊ शकतो?
हॉर्मुझ जलमार्गातील कोणतीही अस्थिरता जागतिक अर्थव्यवस्थेसाठी महत्त्वाची ठरते. तेलाच्या पुरवठ्यात अडथळे निर्माण झाल्यास कच्च्या तेलाच्या किमती वाढू शकतात. त्याचा परिणाम पेट्रोल, डिझेल, एलपीजी तसेच इतर ऊर्जा उत्पादनांच्या किमतींवरही होऊ शकतो.
याशिवाय जहाजांच्या विमा प्रीमियममध्ये वाढ, मालवाहतुकीचा वाढलेला खर्च आणि पुरवठा साखळीतील विलंब यामुळे अनेक देशांच्या आयात-निर्यातीवर परिणाम होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे अमेरिका, युरोप, आशिया आणि आखाती देश या घडामोडींवर सतत लक्ष ठेवून आहेत.
तपास सुरू, जगाचे लक्ष हॉर्मुझकडे
सध्या सुरक्षा यंत्रणा हल्ल्यामागील कारणांचा आणि संबंधित घटकांचा शोध घेत आहेत. हा हल्ला अपघाती होता की जाणीवपूर्वक करण्यात आला, याबाबत अधिकृत माहिती अद्याप समोर आलेली नाही. मात्र, युद्धबंदीनंतर अवघ्या काही दिवसांत घडलेल्या या घटनेमुळे हॉर्मुझ जलमार्ग पुन्हा एकदा आंतरराष्ट्रीय चर्चेच्या केंद्रस्थानी आला आहे.
तज्ज्ञांचे मत आहे की, मध्य पूर्वेतील दीर्घकालीन स्थिरतेसाठी केवळ युद्धबंदी पुरेशी नसून व्यापारी सागरी मार्गांची सुरक्षितता, परस्पर विश्वास आणि प्रभावी राजनैतिक संवादही तितकाच महत्त्वाचा आहे. आगामी काळात या भागातील प्रत्येक हालचालीवर जागतिक समुदायाचे बारकाईने लक्ष राहणार असून, हॉर्मुझमधील सुरक्षा व्यवस्था अधिक मजबूत करण्यासाठी विविध देशांकडून नव्या उपाययोजनाही केल्या जाण्याची शक्यता आहे.
