स्ट्रेट ऑफ हॉर्मुजनंतर आता बाब-अल-मंडेब जलमार्गही धोक्यात; जागतिक व्यापार आणि तेलपुरवठ्यावर संकटाचे सावट
लाल समुद्रातील वाढत्या तणावामुळे जहाजांना बदलावा लागत आहे मार्ग; हूती हल्ल्यांमुळे जागतिक पुरवठा साखळीवर परिणाम होण्याची भीती
स्ट्रेट ऑफ हॉर्मुजनंतर बाब-अल-मंडेब जलमार्गही धोक्यात : मध्य पूर्वेतील वाढत्या संघर्षाचा परिणाम आता केवळ युद्धग्रस्त देशांपुरता मर्यादित राहिलेला नाही. जगातील सर्वात महत्त्वाच्या समुद्री व्यापार मार्गांपैकी एक असलेला बाब-अल-मंडेब (Bab el-Mandeb Strait) हा जलमार्गही धोक्याच्या छायेत आला आहे. स्ट्रेट ऑफ हॉर्मुजमधील अस्थिरतेनंतर आता लाल समुद्राला अदनच्या आखाताशी जोडणाऱ्या या अरुंद पण अत्यंत महत्त्वाच्या जलमार्गावरही धोका निर्माण झाला असून, त्याचा थेट परिणाम जागतिक व्यापार, तेलपुरवठा आणि मालवाहतुकीवर होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
इराण समर्थित हूती बंडखोरांकडून जहाजांवर वाढत्या हल्ल्यांमुळे अनेक आंतरराष्ट्रीय शिपिंग कंपन्या सावध झाल्या आहेत. काही जहाजांनी मार्ग बदलण्याचा निर्णय घेतला असून, काही जहाजांना प्रवासादरम्यानच यू-टर्न घ्यावा लागत असल्याचे आंतरराष्ट्रीय शिपिंग डेटामधून समोर आले आहे.
बाब-अल-मंडेब जलमार्गाचे महत्त्व काय?
बाब-अल-मंडेब हा जलमार्ग लाल समुद्र आणि अदनचा आखात यांना जोडतो. पुढे हा मार्ग सुएझ कालव्याद्वारे भूमध्य समुद्राशी जोडला जातो. आशिया, युरोप आणि आफ्रिका यांच्यातील व्यापारासाठी हा मार्ग अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो.
Related News
अभिजीत दिपके यांच्या घरी मंत्री संजय शिरसाटांची एन्ट्री; म्हणाले- “अगोदरच यायचं होतं पण…”
लाडकी बहिण योजनेबाबत मोठी बातमी! ई-केवायसीसाठी मिळणार 6 महिन्यांची मुदत
दररोज हजारो कंटेनर जहाजे, तेलवाहू टँकर्स आणि मालवाहू जहाजे या मार्गाचा वापर करतात. त्यामुळे या भागात निर्माण होणारा कोणताही तणाव जागतिक पुरवठा साखळीवर तात्काळ परिणाम करू शकतो.
स्ट्रेट ऑफ हॉर्मुजनंतर दुसरे मोठे संकट
मागील काही महिन्यांपासून स्ट्रेट ऑफ हॉर्मुजमध्येही तणाव कायम आहे. जगातील मोठ्या प्रमाणातील कच्च्या तेलाची वाहतूक या मार्गावरून होत असल्याने तेथील अस्थिरतेमुळे तेल बाजारावर आधीच दबाव निर्माण झाला आहे.
या पार्श्वभूमीवर सौदी अरेबियाने पर्यायी व्यवस्था म्हणून मोठ्या प्रमाणात कच्चे तेल जमिनीवरील पाइपलाइनद्वारे फारस खाडीपर्यंत पोहोचवण्यास सुरुवात केली आहे. त्यानंतर हे तेल बाब-अल-मंडेब मार्गे आंतरराष्ट्रीय बाजारात पाठवले जात आहे.
मात्र आता याच मार्गावरही हूती बंडखोरांच्या कारवायांमुळे नवीन संकट उभे राहिले आहे.
हूती हल्ल्यांमुळे जहाज कंपन्या सतर्क
गेल्या काही दिवसांत हूती बंडखोरांनी अनेक व्यापारी जहाजांना लक्ष्य केल्याचे वृत्त समोर आले आहे. विशेषतः तेलवाहू जहाजांवर झालेल्या हल्ल्यांमुळे आंतरराष्ट्रीय शिपिंग कंपन्यांनी अतिरिक्त सुरक्षा उपाययोजना सुरू केल्या आहेत.
काही जहाजांनी या मार्गावरून जाणे टाळले असून, काही जहाजांना समुद्रातच दिशा बदलावी लागली. त्यामुळे प्रवासाचा कालावधी वाढत असून इंधन खर्च आणि वाहतूक खर्चातही वाढ होत आहे.
43 जहाजांनी केला मार्ग पार
समुद्री वाहतुकीवर लक्ष ठेवणाऱ्या Kpler या संस्थेच्या माहितीनुसार, एका दिवसात 43 जहाजांनी बाब-अल-मंडेब जलमार्ग पार केला, तर त्याआधीच्या दिवशी 35 जहाजांनी या मार्गाचा वापर केला होता.
मात्र त्याचवेळी दहापेक्षा अधिक जहाजांनी हा मार्ग टाळल्याची किंवा मधूनच परतीचा निर्णय घेतल्याची नोंद करण्यात आली आहे. त्यामुळे परिस्थिती अजूनही पूर्णपणे सुरक्षित नसल्याचे स्पष्ट होत आहे.
तेलवाहू जहाजांवर वाढले हल्ले
गेल्या आठवड्यात हूती बंडखोरांनी किमान तीन तेलवाहू टँकर्सना लक्ष्य केल्याची माहिती समोर आली आहे. शुक्रवारी लाल समुद्रात सौदी अरेबियाशी संबंधित एका जहाजावरही हल्ला झाला.
या हल्ल्यात जहाजाचे किरकोळ नुकसान झाले असले तरी ते पुढे प्रवास करत राहिले. मात्र अशा घटना वारंवार घडल्यास विमा खर्च, सुरक्षा खर्च आणि वाहतुकीचा कालावधी मोठ्या प्रमाणात वाढू शकतो.
जागतिक व्यापारावर काय परिणाम होऊ शकतो?
बाब-अल-मंडेब हा मार्ग बंद झाला किंवा वारंवार अडथळे निर्माण झाले, तर आशिया आणि युरोपमधील व्यापार मोठ्या प्रमाणात प्रभावित होऊ शकतो.
यामुळे—
- कच्च्या तेलाचा पुरवठा मंदावू शकतो.
- इंधनाच्या किमती वाढण्याची शक्यता निर्माण होऊ शकते.
- कंटेनर वाहतुकीचा खर्च वाढू शकतो.
- अनेक वस्तूंच्या वितरणात विलंब होऊ शकतो.
- जागतिक पुरवठा साखळीवर दबाव वाढू शकतो.
विशेषतः ऊर्जा, वाहन उद्योग, इलेक्ट्रॉनिक्स आणि औद्योगिक उत्पादन क्षेत्रावर त्याचा परिणाम दिसू शकतो.
भारतावरही होऊ शकतो परिणाम
भारत हा मोठ्या प्रमाणात कच्चे तेल आयात करणारा देश आहे. मध्य पूर्वेतून येणाऱ्या तेलाच्या वाहतुकीवर या जलमार्गांचा मोठा प्रभाव आहे. त्यामुळे या भागातील तणाव वाढल्यास भारतातही इंधनाच्या किमती, वाहतूक खर्च आणि आयातीवर परिणाम होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
तसेच भारताचा युरोप आणि आफ्रिकेसोबतचा व्यापारही या समुद्री मार्गांवर अवलंबून असल्याने निर्यात-आयात प्रक्रियेत विलंब होऊ शकतो.
तणाव कमी करण्याचे प्रयत्न
आंतरराष्ट्रीय स्तरावर अनेक देश लाल समुद्रातील सुरक्षेला प्राधान्य देत आहेत. व्यापारी जहाजांना संरक्षण देण्यासाठी नौदलाची गस्त वाढवण्यात आली असून विविध देश परिस्थितीवर बारकाईने लक्ष ठेवून आहेत.
तथापि, हूती बंडखोरांच्या कारवाया सुरू राहिल्यास आणि मध्य पूर्वेतील संघर्ष अधिक तीव्र झाल्यास बाब-अल-मंडेब जलमार्गावरील धोका आणखी वाढू शकतो.
स्ट्रेट ऑफ हॉर्मुजमधील तणावानंतर आता बाब-अल-मंडेब जलमार्गही जागतिक व्यापारासाठी चिंतेचा विषय बनला आहे. तेलवाहू जहाजांवरील हल्ले, बदललेले समुद्री मार्ग आणि वाढता सुरक्षा धोका यामुळे आंतरराष्ट्रीय व्यापार व्यवस्थेवर दबाव वाढत आहे. हा जलमार्ग सुरक्षित राहणे केवळ मध्य पूर्वेसाठीच नव्हे, तर संपूर्ण जगाच्या ऊर्जा पुरवठा आणि अर्थव्यवस्थेसाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे. त्यामुळे पुढील काही दिवसांतील घडामोडींवर जगभरातील सरकारे, व्यापारी कंपन्या आणि गुंतवणूकदारांचे लक्ष लागले आहे.
