बळीराजाच्या कष्टाची क्रूर चेष्टा! 12 क्विंटल कांदा विकला, पण हातात दमडीही नाही; उलट भरावा लागला 1 रुपया
छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील पैठण कृषी उत्पन्न बाजार समितीत घडलेली एक घटना सध्या संपूर्ण महाराष्ट्राला हादरवून सोडत आहे. कांद्याचे कोसळलेले दर आणि त्यातून होणारे शेतकऱ्यांचे प्रचंड नुकसान पुन्हा एकदा समोर आले आहे. पैठण तालुक्यातील वरुडी गावातील शेतकरी प्रकाश गलधर यांनी 12 क्विंटल कांदा मोठ्या आशेने बाजार समितीत विक्रीसाठी आणला होता. मात्र लिलावानंतर त्यांच्या हातात एक रुपयाही उरला नाही. उलट बाजार समितीचे शुल्क भरताना त्यांना स्वतःच्या खिशातून 1 रुपया भरावा लागला.
ही घटना केवळ एका शेतकऱ्याची वेदना नसून महाराष्ट्रातील हजारो कांदा उत्पादक शेतकऱ्यांच्या असहाय परिस्थितीचे प्रतीक बनली आहे. शेतकऱ्याने वर्षभर कष्ट करून पिकवलेला कांदा आज अक्षरशः मातीमोल भावाने विकला जात आहे. उत्पादन खर्च, वाहतूक, मजुरी आणि बाजार समिती शुल्क वजा केल्यानंतर हातात काहीच राहत नसल्याने बळीराजा पूर्णपणे हतबल झाला आहे.
प्रकाश गलधर यांनी अत्यंत मेहनतीने कांद्याचे पीक घेतले होते. बी-बियाणे, रासायनिक खते, कीटकनाशके, पाणीपुरवठा आणि मजुरी यासाठी मोठा खर्च करण्यात आला. कुटुंबातील सर्व सदस्यांनी दिवस-रात्र मेहनत घेतली. त्यांच्या पत्नीनेही शेतात खांद्याला खांदा लावून काम केले. मुलांच्या शिक्षणाची फी भरावी, घरखर्च भागावा आणि थोडाफार नफा मिळावा, या अपेक्षेने हे पीक घेतले गेले होते. मात्र बाजारातील पडलेल्या दरांमुळे त्यांच्या सर्व आशांवर पाणी फिरले.
Related News
सध्या कांद्याचे दर इतके घसरले आहेत की उत्पादन खर्चही निघत नाही. अनेक ठिकाणी कांद्याला प्रती क्विंटल अत्यल्प भाव मिळत आहे. काही बाजार समित्यांमध्ये तर वाहतूक खर्च आणि हमाली वजा केल्यानंतर शेतकऱ्यांच्या हातात काहीच राहत नाही. पैठण बाजार समितीत घडलेली घटना ही त्याच परिस्थितीचे जिवंत उदाहरण ठरली आहे.
वरुडी गावात मोठ्या प्रमाणावर कांदा उत्पादन घेतले जाते. गावातील जवळपास 200 ते 300 शेतकरी कांदा शेती करतात. दरवर्षी सुमारे 30 हजार क्विंटल कांद्याचे उत्पादन या भागातून बाजारात येते. मात्र यंदा बाजारातील दर कोसळल्यामुळे संपूर्ण गाव आर्थिक संकटात सापडले आहे. शेतकऱ्यांना उत्पादन खर्च तर सोडाच, पण वाहतूक खर्चही वसूल होत नसल्याने अनेक जण चिंतेत आहेत.
कांदा उत्पादनासाठी एका एकराला 70 ते 80 हजार रुपयांपर्यंत खर्च येतो. हवामानातील बदल, वाढती मजुरी, खतांचे वाढलेले दर आणि सिंचन खर्च यामुळे शेती आधीच तोट्यात जात आहे. त्यात बाजारात योग्य दर न मिळाल्याने शेतकरी आर्थिकदृष्ट्या पूर्णपणे कोलमडून पडत आहेत. अनेक शेतकरी कर्जबाजारी झाले असून भविष्यात शेती करावी की नाही, असा प्रश्न त्यांच्या मनात निर्माण झाला आहे.
राज्यातील अनेक बाजार समित्यांमध्ये कांद्याचे भाव घसरल्यामुळे शेतकरी संतप्त झाले आहेत. सरकारने तातडीने हस्तक्षेप करून कांद्याला हमीभाव द्यावा, अशी मागणी जोर धरू लागली आहे. कांदा निर्यात धोरण, साठवण सुविधा आणि बाजार व्यवस्थापन यावर सरकारने ठोस पावले उचलली नाहीत, तर शेतकऱ्यांचे नुकसान आणखी वाढू शकते, असे तज्ज्ञांचे मत आहे.
शेतकऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, सरकारकडून शेती फायदेशीर करण्याच्या घोषणा केल्या जातात. मात्र प्रत्यक्षात बाजारातील परिस्थिती अत्यंत भीषण आहे. एका बाजूला वाढता उत्पादन खर्च आणि दुसऱ्या बाजूला कोसळलेले बाजारभाव यामुळे शेतकरी दुहेरी संकटात सापडला आहे. अनेक वेळा शेतीमाल रस्त्यावर फेकून देण्याची वेळ शेतकऱ्यांवर येते. तरीही प्रशासन आणि सरकारकडून ठोस उपाययोजना दिसून येत नसल्याची नाराजी व्यक्त होत आहे.
प्रकाश गलधर यांच्या घटनेने सोशल मीडियावरही संतापाची लाट उसळली आहे. “12 क्विंटल कांदा विकूनही शेतकऱ्याच्या हातात काहीच नाही” ही बाब अनेकांना अस्वस्थ करणारी ठरली आहे. शेती आणि शेतकऱ्यांबद्दल फक्त भाषणांमध्ये सहानुभूती व्यक्त करून उपयोग नाही, तर प्रत्यक्ष धोरणात्मक निर्णय घेण्याची गरज असल्याची भावना सर्वसामान्यांमधून व्यक्त होत आहे.
आज महाराष्ट्रातील कांदा उत्पादक शेतकरी मोठ्या संकटातून जात आहे. जर शेतकऱ्याला त्याच्या कष्टाचा योग्य मोबदला मिळत नसेल, तर शेती टिकणार कशी आणि बळीराजा जगणार कसा, हा प्रश्न आता अधिक तीव्रतेने उपस्थित होत आहे.
