धक्कादायक आकडे! भारतात दरवर्षी किती मांस खाल्लं जातं? पाकिस्तान किती पुढे?
दक्षिण आशियातील भारत आणि पाकिस्तान हे दोन देश अनेक बाबतीत एकमेकांशी तुलना केले जातात. क्रिकेटपासून अर्थव्यवस्थेपर्यंत आणि लोकसंख्येपासून संस्कृतीपर्यंत अनेक विषयांवर या दोन्ही देशांबाबत चर्चा होत असते. याच चर्चांमध्ये खाद्यसंस्कृती आणि मांसाहार हा देखील एक महत्त्वाचा विषय ठरतो. भारतात आणि पाकिस्तानात मोठ्या प्रमाणात मांसाहार केला जातो. मात्र, प्रति व्यक्ती मांस सेवनाच्या बाबतीत नेमकं कोण पुढे आहे, हा प्रश्न अनेकांना पडतो.
अलीकडील विविध सर्वेक्षणे, आंतरराष्ट्रीय अहवाल आणि उपलब्ध आकडेवारीनुसार भारतातील मांसाहार करणाऱ्यांची संख्या सातत्याने वाढत आहे. बदलती जीवनशैली, वाढते उत्पन्न, प्रथिनयुक्त आहाराबाबत वाढलेली जागरूकता आणि शहरीकरण यामुळे भारतीयांच्या ताटात मांसाहारी पदार्थांचे प्रमाण वाढताना दिसत आहे.
Related News
FSSAI ची कडक सूचना : अन्न पॅकिंगसाठी वर्तमानपत्रांना बंदी
कलर ब्लॉकिंगचा नवा ट्रेंड! कपड्यांपेक्षा अॅक्सेसरीजमधून करा स्टाइलचा धमाका
मानसशास्त्र सांगते! संभाषणातील ही 1 सवय लोकांना तुमच्यापासून दूर करते
भारताचा जन्मदर 1.9 वर; एलॉन मस्क यांचा धक्कादायक दावा, ‘शिक्षित भारतीयांनी मुलं जन्माला घालणं थांबवलं’
Shefali Shah यांचे वक्तव्य : “महिला अन्नाकडे भुकेसाठी नाही, तर भावनिक आधारासाठी वळतात”
World Food Safety Day 2026 : अन्नसुरक्षेबाबतचे 10 मोठे गैरसमज आणि त्यामागील सत्य
न्यूजपेपरमध्ये वडापाव विकला तर थेट जेल; 203 छाप्यांनंतर कठोर कारवाई
कॅन्सरचा धोका वाढवतो का कॉर्टिसॉल? जाणून घ्या 7 धोकादायक लक्षणं आणि प्रभावी उपाय
Emotional Eating चे 7 धक्कादायक सत्य! भूक नसतानाही महिला का खातात? शेफाली शाहचा भावनिक खुलासा
मोगऱ्यापासून हिबिस्कसपर्यंत; उन्हाळ्यात शरीराला थंडावा देणारी 6 फुलांची पेये
जून महिना बदलू शकतो तुमचे प्रेमजीवन? ‘June Theory’ची सोशल मीडियावर जोरदार चर्चा
झटपट भूक भागवणारे Burnt Garlic Noodles; चव आणि सुगंधाचा अनोखा संगम
भारतात मांसाहार करणाऱ्यांची संख्या वाढली
राष्ट्रीय कुटुंब आरोग्य सर्वेक्षण (NFHS) च्या आकडेवारीनुसार, 15 ते 49 वयोगटातील सुमारे 80 टक्के भारतीय काही ना काही स्वरूपात पशू-आधारित प्रथिनांचे सेवन करतात. यामध्ये अंडी, मासे, चिकन, मटण आणि इतर मांसाहारी पदार्थांचा समावेश होतो.
2006 मध्ये हा आकडा सुमारे 74 टक्के होता. मात्र गेल्या काही वर्षांत त्यात सातत्याने वाढ झाली असून 2021 पर्यंत तो 80 टक्क्यांपर्यंत पोहोचला आहे. यावरून भारतीय समाजातील खाद्यसंस्कृतीमध्ये बदल होत असल्याचे स्पष्ट दिसते.सर्वेक्षणातील आणखी एक महत्त्वाची बाब म्हणजे प्रत्येक दहा व्यक्तींमधील एक व्यक्ती दररोज मांसाहार करते. याशिवाय सुमारे 60 टक्के भारतीय आठवड्यातून किमान एकदा तरी मांसाहारी भोजन घेतात.
भारतीय एका दिवसात किती मांस खातात?
भारताची लोकसंख्या सध्या सुमारे 1.4 अब्ज आहे. त्यामुळे एकूण मांस वापराच्या बाबतीत भारत जगातील प्रमुख देशांमध्ये गणला जातो. मात्र लोकसंख्या मोठी असल्यामुळे प्रति व्यक्ती मांस सेवनाचे प्रमाण तुलनेने कमी दिसते.
उपलब्ध आकडेवारीनुसार भारतात एक व्यक्ती सरासरी वर्षाला सुमारे 4 ते 6 किलो मांसाचे सेवन करते. काही जुन्या आंतरराष्ट्रीय अहवालांमध्ये हा आकडा 3 किलो इतकाही नोंदवला गेला होता.जर वर्षातील 4 ते 6 किलो मांस सेवनाचा विचार केला तर दररोजचे प्रमाण अत्यंत कमी ठरते. याचा अर्थ भारतातील सरासरी नागरिक दररोज काही ग्रॅम मांसाचे सेवन करतो. त्यामुळे “एक भारतीय दररोज 8 किलो मांस खातो” असा दावा वस्तुस्थितीशी सुसंगत नाही. वार्षिक 3 किलो मांस सेवन असल्यास दिवसाला सुमारे 8 ग्रॅम एवढेच प्रमाण ठरते.
भारतात मांस सेवन कमी का?
भारतातील मांस सेवनाचे प्रमाण तुलनेने कमी असण्यामागे अनेक कारणे आहेत.सर्वात मोठे कारण म्हणजे देशातील मोठी शाकाहारी लोकसंख्या. अनेक धार्मिक परंपरा, सांस्कृतिक श्रद्धा आणि सामाजिक मूल्यांमुळे लाखो भारतीय पूर्णतः शाकाहारी जीवनशैली स्वीकारतात.
याशिवाय देशातील विविध भागांमध्ये खाद्यसंस्कृतीत मोठी विविधता आढळते. राजस्थान, गुजरात आणि काही उत्तर भारतीय भागांमध्ये शाकाहाराचे प्रमाण अधिक आहे. तर केरळ, पश्चिम बंगाल, गोवा, ईशान्य भारत आणि किनारी राज्यांमध्ये मांसाहार व मासे खाण्याचे प्रमाण जास्त आहे.
पाकिस्तानमध्ये मांसाहाराचे स्थान
पाकिस्तानमध्ये मांसाहार हा दैनंदिन आहाराचा अत्यंत महत्त्वाचा भाग मानला जातो. देशातील अनेक पारंपरिक पदार्थांमध्ये मटण, चिकन किंवा बीफचा वापर केला जातो.विविध सर्वेक्षणांनुसार पाकिस्तानातील सुमारे 38 टक्के लोक बीफला पसंती देतात. तर 34 टक्के लोक चिकन आणि 25 टक्के लोक मटणाला प्राधान्य देतात.पाकिस्तानी खाद्यसंस्कृतीत कबाब, बिर्याणी, निहारी, कराही आणि विविध मांसाहारी पदार्थांना विशेष महत्त्व आहे. त्यामुळे देशातील प्रति व्यक्ती मांस सेवनाचे प्रमाण भारतापेक्षा जास्त असल्याचे दिसून येते.
पाकिस्तानातील मांस सेवन किती?
पाकिस्तानातील विविध संशोधन अहवालांनुसार प्रति व्यक्ती वार्षिक मांस सेवन सुमारे 12 ते 25 किलो दरम्यान असल्याचे आढळते. काही अभ्यासांमध्ये हा आकडा 30 किलोपेक्षाही जास्त असल्याचा दावा करण्यात आला आहे.
सन 2000 मध्ये पाकिस्तानातील प्रति व्यक्ती मांस सेवन सुमारे 11.7 किलो होते. त्यानंतर वाढत्या उत्पन्नामुळे, पशुधन उद्योगाच्या विस्तारामुळे आणि मांसाहारी खाद्यसंस्कृतीमुळे या प्रमाणात वाढ झाली आहे.
भारत आणि पाकिस्तानमध्ये कोण पुढे?
एकूण मांस वापराचा विचार केल्यास भारताची लोकसंख्या खूप मोठी असल्यामुळे देशात वापरले जाणारे एकूण मांसाचे प्रमाण पाकिस्तानपेक्षा जास्त आहे.मात्र प्रति व्यक्ती मांस सेवनाच्या बाबतीत पाकिस्तान भारतापेक्षा स्पष्टपणे पुढे असल्याचे उपलब्ध आकडेवारीवरून दिसून येते.भारतात सरासरी 4 ते 6 किलो मांस सेवन केले जाते, तर पाकिस्तानात हे प्रमाण 12 ते 25 किलो किंवा त्याहून अधिक असल्याचे विविध अहवाल दर्शवतात.
बदलती भारतीय खाद्यसंस्कृती
गेल्या दशकात भारतात फास्ट फूड, रेस्टॉरंट संस्कृती, ऑनलाइन फूड डिलिव्हरी आणि वाढते शहरीकरण यामुळे मांसाहारी पदार्थांची मागणी वाढली आहे.चिकन हे भारतीयांमध्ये सर्वाधिक लोकप्रिय मांस मानले जाते. कारण ते तुलनेने स्वस्त, सहज उपलब्ध आणि प्रथिनांचा चांगला स्रोत मानले जाते. याशिवाय अंड्यांचे सेवनही मोठ्या प्रमाणात वाढले आहे.फिटनेस आणि बॉडीबिल्डिंगच्या वाढत्या ट्रेंडमुळे अनेक युवक प्रथिनयुक्त आहाराकडे वळत आहेत. त्यामुळे चिकन, अंडी आणि मासे यांच्या मागणीत सातत्याने वाढ होत आहे.
आरोग्याच्या दृष्टीने काय महत्त्वाचे?
तज्ज्ञांच्या मते, मांसाहार हा प्रथिने, लोह, व्हिटॅमिन बी-12 आणि इतर आवश्यक पोषकतत्त्वांचा चांगला स्रोत आहे. मात्र त्याचे प्रमाण संतुलित असणे आवश्यक आहे.अत्याधिक प्रक्रिया केलेले मांस किंवा जास्त प्रमाणातील लाल मांस आरोग्यासाठी धोकादायक ठरू शकते. त्यामुळे संतुलित आहार आणि नियमित व्यायाम यांना महत्त्व दिले पाहिजे.
भारत आणि पाकिस्तान या दोन्ही देशांमध्ये मांसाहार लोकप्रिय आहे. मात्र प्रति व्यक्ती मांस सेवनाच्या बाबतीत पाकिस्तान भारतापेक्षा पुढे असल्याचे विविध आकडेवारीतून स्पष्ट होते. भारतात मोठी शाकाहारी लोकसंख्या, धार्मिक परंपरा आणि खाद्यसंस्कृतीतील विविधता यामुळे मांस सेवनाचे प्रमाण तुलनेने कमी आहे.
तथापि, बदलती जीवनशैली, वाढती प्रथिनांची गरज आणि शहरीकरण यामुळे भारतातही मांसाहाराचे प्रमाण सातत्याने वाढत आहे. आगामी काळात भारतीयांच्या खाद्यसंस्कृतीत आणखी बदल दिसून येण्याची शक्यता तज्ज्ञ व्यक्त करत आहेत.
