भारतातील पहिलं रेल्वे स्टेशन कोणतं? 3 वेळा बदललं नाव; इतिहास जाणून तुम्हीही व्हाल थक्क!
भारतातील पहिले रेल्वे स्टेशन आज ज्या नावाने ओळखले जाते, ते सुरुवातीपासून असे नव्हते. या ऐतिहासिक स्थानकाच्या नावात आतापर्यंत तब्बल तीन वेळा बदल करण्यात आला आहे. त्यामुळे या स्थानकाचा इतिहास अधिकच रंजक ठरतो.
भारतातील पहिलं रेल्वे स्टेशन कोणतं?
भारतातील पहिलं रेल्वे स्टेशन म्हणजे बोरी बंदर. हे स्थानक मुंबईमध्ये उभारण्यात आले होते. याच स्थानकावरून भारतीय रेल्वेच्या प्रवासी सेवेची अधिकृत सुरुवात झाली. 16 एप्रिल 1853 हा दिवस भारतीय रेल्वेच्या इतिहासातील सुवर्णक्षण मानला जातो. याच दिवशी बोरी बंदर येथून पहिली प्रवासी रेल्वे ठाण्याकडे रवाना झाली होती.
या पहिल्या रेल्वेने सुमारे 34 किलोमीटरचा प्रवास केला. या ऐतिहासिक प्रवासामुळे भारतात आधुनिक वाहतूक व्यवस्थेचे नवे पर्व सुरू झाले.
Related News
डोंबिवलीत पावसामुळे भीषण परिस्थिती; रवींद्र चव्हाणांचे प्रशासनाला युद्धपातळीवर कामाचे आदेश ,50 नागरिकांचे स्थलांतर
इराणमध्ये डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या हत्येची उघड मागणी? व्हायरल व्हिडीओमुळे जगात खळबळ ; 5 मोठे खुलासे
रत्नागिरी विमानतळासाठी ऐतिहासिक MOU, कोकणच्या पर्यटनाला मिळणार नवी झेप ; 5 मोठे फायदे!
मुंबई लोकलमध्ये झुरळाचा धक्कादायक कहर! 1 छोट्या किड्याने महिलांची उडवली तारांबळ, Viral VIDEO पाहून हसू आवरणार नाही
प्रकृती अस्वस्थ असतानाही एकनाथ शिंदेंचे कडक आवाहन, पावसात प्रशासनाला अलर्ट; रुग्णालयातूनही 3 मोठे निर्णय!
50 विद्यार्थ्यांनी भरलेली स्कूल बस पलटी; 15 विद्यार्थी जखमी, 1 ची प्रकृती गंभीर, मोठा अनर्थ टळला
FIFA Marathi Post 2026: 8 भन्नाट मराठी पोस्ट, रोनाल्डो-मेस्सीसह जगभरात व्हायरल
2 महिन्यांत मुंबई-पुणे मिसिंग लिंकवर खड्डे ; कोट्यवधींच्या प्रकल्पावर पुन्हा टीका
निफाडच्या मुखेड परिसरात 2 बिबट्यांचा मुक्तसंचार, ग्रामस्थांना सतर्कतेचा इशारा
साकीनाका मॅनहोल दुर्घटना: कंत्राटदाराचा शोध सुरू, 3 मजूर ताब्यात; निष्काळजीपणाचा गंभीर आरोप
अंबरनाथ पालिकेच्या सभेत मोठा वाद! उपनगराध्यक्षांचे ‘भ्रष्टाचार’वर धक्कादायक विधान; 5 मोठे मुद्दे
पुण्यात मध्यरात्री गोळीबाराचा थरार! जमिनीच्या वादातून शिंदे गटाच्या जिल्हाप्रमुखासह 2 जण ताब्यात
पहिल्या रेल्वे प्रवासाची ऐतिहासिक नोंद
16 एप्रिल 1853 रोजी बोरी बंदर ते ठाणे दरम्यान धावलेली पहिली प्रवासी रेल्वे भारतीय रेल्वेच्या इतिहासातील मैलाचा दगड ठरली. या रेल्वेमध्ये अनेक मान्यवर प्रवासी उपस्थित होते. रेल्वेच्या आगमनामुळे व्यापार, उद्योग, प्रशासन आणि लोकांच्या दैनंदिन जीवनात मोठा बदल घडून आला.
यानंतर देशभर रेल्वे मार्गांचे जाळे झपाट्याने विस्तारत गेले. आज भारतीय रेल्वे हजारो स्थानके आणि लाखो किलोमीटरच्या रेल्वे मार्गांद्वारे देशाला जोडण्याचे काम करत आहे.
बोरी बंदर ते व्हिक्टोरिया टर्मिनस
सुरुवातीला या स्थानकाला बोरी बंदर या नावाने ओळखले जात होते. पुढे ब्रिटिश राजवटीत या ठिकाणी भव्य आणि आकर्षक वास्तू उभारण्यात आली. ही वास्तू त्या काळातील ब्रिटिश स्थापत्यशैलीचे उत्कृष्ट उदाहरण मानली जाते.
यानंतर या स्थानकाचे नामकरण व्हिक्टोरिया टर्मिनस (Victoria Terminus) असे करण्यात आले. ब्रिटनच्या महाराणी व्हिक्टोरिया यांच्या सन्मानार्थ हे नाव देण्यात आले होते. अनेक दशकांपर्यंत हे स्थानक याच नावाने जगभर प्रसिद्ध होते.
स्वातंत्र्यानंतर बदललं नाव
भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर अनेक ऐतिहासिक वास्तू आणि सार्वजनिक ठिकाणांच्या नावांमध्ये बदल करण्यात आले. भारतीय अस्मिता आणि इतिहासाला अधिक महत्त्व देण्याच्या उद्देशाने व्हिक्टोरिया टर्मिनसचे नामकरण छत्रपती शिवाजी टर्मिनस (CST) असे करण्यात आले.
यानंतर पुढे पुन्हा एकदा बदल करून या स्थानकाचे अधिकृत नाव छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस (CSMT) असे ठेवण्यात आले. आज हे स्थानक देशातच नव्हे तर जगभर याच नावाने प्रसिद्ध आहे.
तीन नावांचा प्रवास
या ऐतिहासिक स्थानकाच्या नावातील बदल पुढीलप्रमाणे झाले आहेत.
- बोरी बंदर
- व्हिक्टोरिया टर्मिनस (Victoria Terminus)
- छत्रपती शिवाजी टर्मिनस (CST)
- छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस (CSMT)
सुरुवातीच्या नावापासून आजच्या नावापर्यंतचा हा प्रवास भारताच्या इतिहासातील सामाजिक, सांस्कृतिक आणि राजकीय बदलांचेही प्रतिबिंब मानला जातो.
जागतिक वारसा स्थळाचा मान
आजचे छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस हे केवळ रेल्वे स्टेशन नाही, तर ऐतिहासिक आणि स्थापत्यदृष्ट्याही अत्यंत महत्त्वाचे ठिकाण आहे. येथील दगडी बांधकाम, घुमट, कोरीवकाम, रंगीत काचा आणि गॉथिक स्थापत्यशैली पर्यटकांना आकर्षित करते.
या वास्तूला युनेस्कोच्या जागतिक वारसा स्थळाचा दर्जाही मिळाला आहे. त्यामुळे दरवर्षी देश-विदेशातील हजारो पर्यटक या ऐतिहासिक वास्तूला भेट देतात.
भारतीय रेल्वेचा आजचा प्रवास
1853 मध्ये सुरू झालेला भारतीय रेल्वेचा प्रवास आज अत्यंत वेगाने पुढे जात आहे. देशात वंदे भारत एक्स्प्रेस, अमृत भारत, सेमी हायस्पीड रेल्वे, आधुनिक स्थानकांचा विकास आणि मुंबई-अहमदाबाद बुलेट ट्रेनसारखे महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प सुरू आहेत.
डिजिटल तिकीट बुकिंग, अत्याधुनिक सिग्नल प्रणाली, स्वच्छ स्थानके आणि प्रवाशांसाठी सुधारित सुविधा यामुळे भारतीय रेल्वे अधिक आधुनिक होत आहे. भविष्यात रेल्वेची गती आणि सेवा दोन्ही अधिक सक्षम होण्याची अपेक्षा आहे.
आजही कायम आहे ऐतिहासिक महत्त्व
मुंबईतील छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस हे आजही देशातील सर्वाधिक वर्दळीच्या रेल्वे स्थानकांपैकी एक आहे. मध्य रेल्वेचे प्रमुख मुख्यालय असलेल्या या स्थानकातून दररोज लाखो प्रवासी प्रवास करतात.
इतिहास, वास्तुकला आणि आधुनिक रेल्वे व्यवस्थेचा संगम असलेले हे स्थानक भारतीय रेल्वेच्या गौरवशाली परंपरेचे प्रतीक मानले जाते.
भारतीय रेल्वे स्टेशनचा इतिहास समजून घ्यायचा असेल, तर त्याची सुरुवात झालेल्या बोरी बंदर अर्थात आजच्या **छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस (CSMT)**चा इतिहास जाणून घेणे आवश्यक ठरते. बोरी बंदर, व्हिक्टोरिया टर्मिनस आणि छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस असा तीन नावांचा प्रवास या स्थानकाने अनुभवला आहे. 16 एप्रिल 1853 रोजी येथून धावलेल्या पहिल्या प्रवासी रेल्वेने भारताच्या वाहतूक व्यवस्थेत क्रांती घडवून आणली. आजही हे स्थानक भारतीय रेल्वेच्या समृद्ध इतिहासाचे, आधुनिक प्रगतीचे आणि देशाच्या सांस्कृतिक वारशाचे अभिमानास्पद प्रतीक म्हणून ओळखले जाते.
