घर विकून शैक्षणिक कर्ज फेडणार आहात? आधी कराचा संपूर्ण हिशोब समजून घ्या — अन्यथा बसू शकतो मोठा फटका!
घर विकून मुलांच्या शिक्षणासाठी घेतलेले शैक्षणिक कर्ज फेडण्याचा विचार अनेक पालक करतात. वाढत्या शिक्षण खर्चामुळे अनेक कुटुंबे मोठ्या रकमेचे कर्ज घेतात, कधी थेट तर कधी घर गहाण ठेवून. मात्र अशा परिस्थितीत, “घर विकून कर्ज फेडले तर करसवलत मिळेल” ही एक मोठी गैरसमजूत असते. प्रत्यक्षात, आयकर कायद्यानुसार असा कोणताही थेट करसवलतीचा लाभ मिळत नाही. उलट, चुकीची योजना केल्यास तुम्हाला लाखोंचा कॅपिटल गेन टॅक्स भरावा लागू शकतो.
घर विकून कर्ज फेडल्यावर कर सवलत मिळते का?
स्पष्ट उत्तर – नाही.
जर तुम्ही घर विकून मिळालेल्या पैशांतून शैक्षणिक कर्जाची परतफेड केली, तरी त्यावर कोणतीही थेट करसूट दिली जात नाही.
आयकर कायद्यात भांडवली नफ्यावर (Capital Gain) सूट मिळण्यासाठी अतिशय मर्यादित पर्याय आहेत. घर विकून मिळालेली रक्कम तुमच्याकडून दुसऱ्या निवासी घरात गुंतवली गेली पाहिजे किंवा त्या रकमेपैकी काही भाग सरकारी अधिसूचित बाँडमध्ये (54EC Bonds) गुंतवण्यात आला पाहिजे.
याशिवाय इतर कोणत्याही कारणासाठी, जसे की कर्जाची परतफेड, पैसे वापरले तर करसूट दिली जात नाही.
Related News
भारत-अमेरिका व्यापार करार: तेल खरेदीत मोठा बदल, रशियावर परिणाम?
फेब्रुवारी-मार्च 2026 मध्ये होणार फाल्गुनचे ग्रहण: सूर्यग्रहण आणि चंद्रग्रहणाची संपूर्ण माहिती
शेतकर्यांसाठी मोठा दिलासा! RBI बदलणार KCC नियम, मिळणार अधिक कर्ज
“अजित पवारांच्या पार्थिवासमयी विलिनीकरणाची घाई कोणी केली?” – सुनील तटकरे यांचा सवाल
EMI किंवा Cheque Bounce झाला तर मोठा धोका! 2 वर्षे जेल आणि दुप्पट दंडाची तरतूद
Gold Price Update : 1 ग्रॅम सोन्याची अंगठी – फायदेशीर की तोट्याची ?
‘The Simpsons’ने एपस्टीन प्रकरणाची आधीच चाहूल दिली होती का? इंटरनेटवर नवे वादळ
Are You Suffering From Thyroid Problems ? हे 7 चमत्कारी व्यायाम बदलतील तुमचे आयुष्य
उदाहरणातून समजून घ्या संपूर्ण गणित
समजा, “ए” नावाच्या एका व्यक्तीने:
2003 मध्ये घर खरेदी केले: ₹20 लाख
सध्या घर विकण्याची किंमत: ₹1.50 कोटी
शैक्षणिक कर्ज: ₹1.50 कोटी
ते घर विकून मिळालेल्या पैशांतून संपूर्ण कर्ज फेडू इच्छितात.
यात काय होईल?
घर विकल्यावर मिळालेल्या नफ्याला दीर्घकालीन भांडवली नफा (LTCG) म्हणतात, कारण मालमत्ता 20 वर्षांहून अधिक काळ धरून ठेवली आहे.
दीर्घकालीन भांडवली नफ्याचे दोन पर्याय
1) इंडेक्सेशनसह कर (20%)
इंडेक्सेशन म्हणजे महागाईनुसार खरेदी खर्च वाढवून दाखवणे.
यासाठी सरकार कॉस्ट इन्फ्लेशन इंडेक्स (CII) जाहीर करते.
2003 साठी CII: 109
2025-26 साठी CII: 376
इंडेक्स्ड खर्च =
20 लाख × (376 / 109) ≈ 69 लाख रुपये
भांडवली नफा =
1.50 कोटी – 69 लाख = सुमारे 81 लाख
20% कर =
≈ 16,20,183 रुपये (उपकर व अधिभार वगळून)
2) इंडेक्सेशनशिवाय थेट कर (12.5%)
या पद्धतीत खरेदी खर्च महागाईनुसार वाढवला जात नाही.
थेट कर =
1.50 कोटी × 12.5% = सुमारे 16,25,000 रुपये
कारंण काय?
या दोन्ही गणनांनुसार कर जवळजवळ समान येतो. मात्र इंडेक्सेशन वापरल्यास येथे सुमारे 4,817 रुपयांची किरकोळ बचत दिसते. त्यामुळे या प्रकरणात इंडेक्सेशनसह 20% दराने कर भरणे थोडे अधिक फायदेशीर ठरते.
कर्ज फेडल्यामुळे कुठलीही सूट का मिळत नाही?
कारण आयकर कायद्यानुसार भांडवली नफ्यावर सूट “गुंतवणूक केल्यावर” मिळते, खर्च केल्यावर नाही.
कर्जापोटी रक्कम खर्च करणे म्हणजे गुंतवणूक नव्हे, म्हणून सूट दिली जात नाही.
एकमेव दिलासा — शैक्षणिक कर्जावरील व्याज वजावट
भारतीय आयकर कायद्याच्या कलम 80E अंतर्गत:
जर तुम्ही बँक किंवा मान्यताप्राप्त वित्तीय संस्थेकडून शैक्षणिक कर्ज घेतले असेल
आणि त्या कर्जावर व्याज भरत असाल
तर:
फक्त जुन्या कर प्रणालीत (Old Tax Regime) तुम्हाला रक्कम वजावट मिळते.
वजावटीचे नियम
फक्त व्याजावर सूट मिळते, मूळ रकमेवर नाही.
कालावधी:
पहिल्या व्याज पेमेंटपासून पुढील 8 मूल्यांकन वर्षांपर्यंत.कर्ज लवकर फेडले असले तरी, 8 वर्षांच्या कालावधीत भरलेल्या व्याजावर सूट मिळते.
नवीन कर प्रणालीत काय?
नवीन कर प्रणालीत (New Tax Regime) शैक्षणिक कर्जावरील कोणतीही सूट मिळत नाही.
त्यामुळे ज्या करदात्यांकडे मोठे शैक्षणिक कर्ज आहे, त्यांच्यासाठी जुन्या कर प्रणालीचा पर्याय अधिक फायदेशीर ठरू शकतो.
विक्रीवेळी TDS लागणार का?
होय.
जर तुम्ही मालमत्ता ₹50 लाखांहून जास्त किमतीला विकत असाल, तर:
खरेदीदाराला 1% TDS कापून सरकारकडे जमा करावा लागतो.
उदाहरण म्हणून,
₹1.50 कोटींच्या व्यवहारावर = ₹1.50 लाख TDS
हा TDS तुमच्या खात्यावर जमा होतो आणि तो:
पुढे तुमच्या भांडवली नफा करातून वजा करता येतो.
कोणती योजना फायदेशीर?
तज्ज्ञांचे मत:
इतका जुना व्यवहार असल्यास इंडेक्सेशनसह 20% कर मार्ग थोडासा फायदेशीर राहतो.
केवळ कर्ज फेडण्यासाठी घर विकायचे असल्यास, कर सवलतीची अपेक्षा ठेवू नका.
शैक्षणिक कर्जावरील व्याजासाठी जुनी कर प्रणाली निवडा.
मोठी रक्कम मिळत असल्याने TDS लक्षात ठेवा आणि रिटर्न दाखल करताना त्याची क्लेम करा.
अंतिम निष्कर्ष
घर विकून शैक्षणिक कर्ज फेडण्याचा निर्णय हा फक्त आर्थिक गरजेनुसार घेता येतो, कर सवलतीसाठी हा पर्याय फायदेशीर नाही.
कर नियम स्पष्टपणे सांगतात की:
कर्ज फेडीवर कोणतीही भांडवली नफा सूट नाही,
फक्त पुनर्निवेश केल्यावरच कर बचत शक्य आहे,
आणि शैक्षणिक कर्जावर मिळणारी व्याजसूट जुनी कर प्रणाली निवडल्यासच लागू होते.
म्हणून, घर विकण्यापूर्वी केवळ भावनिक किंवा गरजेच्या निर्णयाऐवजी, कराचा अचूक हिशोब समजून घेऊनच पाऊल टाका — अन्यथा लाखोंचा बोजा अनाठायी वाढू शकतो.
read also : https://ajinkyabharat.com/big-gesture-for-cool-bikers/
