Thyroid Health : थायरॉईड विकार नियंत्रणात ठेवण्यासाठी उपयुक्त ७ प्रभावी व्यायाम
आजच्या धकाधकीच्या जीवनशैलीत Thyroid चे आजार झपाट्याने वाढत आहेत. स्त्रिया असोत किंवा पुरुष, लहान मुलांपासून वृद्धांपर्यंत अनेकांना हायपोथायरॉईडीझम (थायरॉईड कमी कार्यरत होणे) किंवा हायपरथायरॉईडीझम (थायरॉईड जास्त कार्यरत होणे) या समस्यांना सामोरे जावे लागत आहे. सततचा थकवा, वजन वाढ किंवा घट, चिडचिड, नैराश्य, स्नायू कमकुवत होणे, झोपेच्या तक्रारी आणि हृदयाचे विकार अशी अनेक लक्षणे थायरॉईड असंतुलनामुळे दिसून येतात.
औषधोपचार आणि डॉक्टरांचा सल्ला अत्यावश्यक असला तरी, योग्य जीवनशैली आणि नियमित व्यायाम हे थायरॉईड नियंत्रणात ठेवण्यासाठी महत्त्वाचे घटक ठरतात. ‘क्युरियस’ (Cureus) या वैद्यकीय जर्नलमध्ये प्रकाशित झालेल्या अभ्यासानुसार, थायरॉईड विकारांचा संबंध हृदयविकार, चयापचयाशी संबंधित समस्या, स्नायू व हाडांचे आजार तसेच मानसिक आरोग्याशी आहे. मात्र, नियमित शारीरिक हालचाली केल्यास चयापचय सुधारतो, ऊर्जा वाढते, तणाव कमी होतो आणि एकूण आरोग्य सुधारण्यास मदत होते.
Thyroid विकार नियंत्रणात ठेवण्यासाठी उपयुक्त ७ व्यायाम
१. चालणे (Walking)
चालणे हा सर्वात सोपा, सुरक्षित आणि प्रभावी व्यायाम आहे. कोणत्याही विशेष साधनांशिवाय, कुठेही आणि कोणत्याही वयोगटातील व्यक्ती चालण्याचा व्यायाम करू शकते. २०२३ मधील एका अभ्यासानुसार, दररोज ३० मिनिटे जलद चालल्यास चयापचय सुधारतो, रक्ताभिसरण वाढते आणि थकवा कमी होतो.
हायपोथायरॉईडीझम असलेल्या रुग्णांसाठी चालणे वजन नियंत्रणात ठेवण्यास मदत करते, तर हायपरथायरॉईडीझममध्ये चालण्याची शांत गती मन शांत ठेवते आणि चिंता कमी करते.
Related News
उन्हाळ्यात ‘या’ पदार्थांमुळे वाढते डिहायड्रेशनचा धोका; आहारात बदल करणे गरजेचे
सकाळी उठल्यावर मल्टीविटामिन घेतल्याने काय होतात फायदे? दररोज घेणे योग्य की हानिकारक? जाणून घ्या सविस्तर
सारा अर्जुनच्या नावाचा खोटा पोस्ट व्हायरल; राज अर्जुन म्हणतात – मुलगी कधीच असं म्हणणार नाही
गॅस टंचाईचा उद्योगांना मोठा फटका; संभाजीनगरातील पाच उद्योग बंद पडण्याच्या मार्गावर
Petrol–Diesel दरांवर केंद्राचा मोठा निर्णय, युद्धामुळे वाढ होणार नाही!
घरगुती गॅस सिलिंडर बुकिंगमध्ये बदल – कालावधी आता 25 दिवस, सर्वसामान्यांसाठी मोठा फटका
इराणविरोधात तुर्कीने थेट कारवाई, उत्तर सायप्रसमध्ये एफ-१६ विमाने तैनात
इराणमधील महिलांचा पहिला मुलांचा जन्म 27 वर्षांच्या सरासरी वयात
इराण-इस्रायल युद्ध : रशियाला फायदा, चीनला अब्जावधी डॉलर्सचा तोटा
जागतिक तेल दर १२० डॉलर! भारतातील महागाई वाढण्याची भीती
आरटीई कायद्यातील 1 किलोमीटरची अट न्यायालयाने स्थगित केली
२. योगासन
योग हा शरीर आणि मन दोन्हींसाठी अत्यंत फायदेशीर आहे. प्राणायाम, ध्यान आणि विशिष्ट योगासनांच्या मदतीने Thyroid ग्रंथीवर सकारात्मक परिणाम होतो.
सर्वांगासन (Sarvangasana) आणि मत्स्यासन (Matsyasana) ही आसने मानेतील रक्तप्रवाह सुधारून Thyroid ग्रंथीचे कार्य संतुलित ठेवण्यास मदत करतात. तसेच योगामुळे तणाव कमी होतो, जो थायरॉईड असंतुलनाचे प्रमुख कारण मानले जाते. सुरुवातीला सौम्य योगासने आणि श्वसनावर लक्ष केंद्रित करणे अधिक फायदेशीर ठरते.
३. स्नायू बळकट करणारे व्यायाम (Strength Training)
थायरॉईड विकारांमध्ये स्नायू कमकुवत होणे आणि सांधेदुखी ही सामान्य लक्षणे आहेत. स्ट्रेंथ ट्रेनिंगमुळे स्नायू मजबूत होतात, हाडांची घनता वाढते आणि चयापचय सुधारतो.
स्क्वॅट्स, लंजेस, हलके वजन उचलणे किंवा बॉडीवेट एक्सरसाईजेस हे व्यायाम उपयुक्त ठरतात. मात्र, सुरुवातीला हलक्या तीव्रतेने व्यायाम करावा आणि तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनाखाली हळूहळू तीव्रता वाढवावी.
४. पोहणे (Swimming)
पोहणे हा संपूर्ण शरीराचा व्यायाम असून सांध्यांवर फारसा ताण येत नाही. यामुळे हृदय, फुफ्फुसे आणि स्नायू सुदृढ होतात.
हायपरथायरॉईडीझम असलेल्या रुग्णांना उष्णता सहन न होण्याची समस्या असते. अशा वेळी पाण्याचा थंडावा पोहण्यादरम्यान दिलासा देतो. नियमित पोहणे ऊर्जा संतुलन राखण्यास मदत करते. मात्र, योग्य वेळापत्रकासाठी तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
५. पिलाटेस (Pilates)
पिलाटेस हा व्यायामप्रकार कोअर स्ट्रेंथ, लवचिकता आणि संतुलन यावर भर देतो. थायरॉईड रुग्णांमध्ये जाणवणारा थकवा, स्नायूंचा ताठरपणा आणि पोस्चरच्या समस्या पिलाटेसमुळे कमी होऊ शकतात.
नवशिक्यांनी सुरुवातीला सोप्या हालचालींपासून सुरुवात करावी आणि नंतर हळूहळू प्रगत पातळीवर जावे.
६. सायकलिंग (Cycling)
सायकल चालवणे हा उत्तम कार्डिओ व्यायाम आहे. बाहेर मोकळ्या हवेत किंवा जिममध्ये स्थिर सायकलवर सायकलिंग करता येते.
हायपोथायरॉईडीझममध्ये वजन नियंत्रणासाठी सायकलिंग उपयुक्त ठरते, तर हायपरथायरॉईडीझममध्ये मध्यम गतीने सायकल चालवल्यास ऊर्जा संतुलित राहते. अति व्यायाम टाळून शरीराच्या क्षमतेनुसार सायकलिंग करणे महत्त्वाचे आहे.
७. श्वसन व्यायाम (Breathing Exercises / प्राणायाम)
प्राणायाम हा Thyroid विकारांवर अत्यंत प्रभावी उपाय मानला जातो. तणाव हे थायरॉईड असंतुलनाचे मोठे कारण असल्याने, श्वसन व्यायामामुळे मन शांत होते आणि हार्मोन्सचे संतुलन सुधारते.
दररोज सकाळी १०–१५ मिनिटे अनुलोम-विलोम, भ्रामरी किंवा कपालभाती (डॉक्टरांच्या सल्ल्याने) केल्यास सकारात्मक परिणाम दिसून येतात.
महत्त्वाच्या सूचना
सातत्य ठेवा: अधूनमधून जास्त व्यायाम करण्यापेक्षा रोज थोडा व्यायाम फायदेशीर ठरतो.
शरीराचे ऐका: थायरॉईड रुग्णांमध्ये ऊर्जा पातळी बदलत असते, त्यामुळे थकवा जाणवल्यास विश्रांती घ्या.
औषधोपचार सुरू ठेवा: व्यायाम हा उपचारांचा पर्याय नाही, तर पूरक उपाय आहे.
तणाव कमी करा: मानसिक शांतता राखणारे व्यायाम अधिक फायदेशीर ठरतात.
Thyroid आरोग्य राखण्यासाठी समतोल आहार, योग्य औषधोपचार आणि नियमित व्यायाम यांचा समन्वय आवश्यक आहे. चालणे, योग, स्नायू बळकट करणारे व्यायाम, पोहणे, पिलाटेस, सायकलिंग आणि प्राणायाम हे सातही व्यायाम शरीर आणि मन दोन्हीसाठी उपयुक्त ठरतात. योग्य मार्गदर्शनाखाली हे व्यायाम आपल्या दिनचर्येत समाविष्ट केल्यास थायरॉईडचे संतुलन राखणे, ऊर्जा वाढवणे आणि जीवनमान सुधारणे नक्कीच शक्य आहे.
