जगभरातील राजकीय आणि आर्थिक समीकरणांना हादरा देणाऱ्या इराण-अमेरिका युद्ध ला आज एक महिना पूर्ण झाला आहे, आणि या युद्धाचे परिणाम आता अधिक तीव्रपणे जाणवू लागले आहेत. सुरुवातीला हे युद्ध मर्यादित राहील असा अंदाज Donald Trump यांनी व्यक्त केला होता, मात्र प्रत्यक्षात परिस्थिती पूर्णपणे वेगळी ठरली आहे. मध्यपूर्वेत तणाव शिगेला पोहोचला असून, त्याचा थेट परिणाम जागतिक ऊर्जा पुरवठ्यावर झाला आहे.
या संघर्षात इराण आणि अमेरिका यांच्यातील संघर्ष अधिकच तीव्र झाला आहे. इस्त्रायल ने अमेरिकेसोबत मिळून इराणवर मोठे हल्ले केल्याची माहिती समोर आली आहे. या हल्ल्यांमध्ये इराणच्या सर्वोच्च नेतृत्वाला लक्ष्य करण्यात आल्याने परिस्थिती अधिक चिघळली. त्यानंतर इराणने प्रत्युत्तरादाखल आखाती प्रदेशातील अमेरिकेच्या लष्करी तळांवर हल्ले केले, ज्यामुळे संपूर्ण मध्यपूर्वेत भीतीचे वातावरण निर्माण झाले.
या सगळ्या घडामोडींमध्ये सर्वात मोठा धक्का बसला तो होर्मुज खाडी बंद झाल्यामुळे. ही खाडी जागतिक तेल वाहतुकीसाठी अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते. जगातील सुमारे 20% कच्चे तेल याच मार्गाने वाहतूक होते. त्यामुळे खाडी बंद झाल्याने जागतिक स्तरावर एलपीजी गॅस आणि कच्च्या तेलाचा तुटवडा निर्माण झाला आहे. अनेक देशांमध्ये इंधन दरात मोठी वाढ झाली असून, अर्थव्यवस्थांवर त्याचा गंभीर परिणाम होत आहे.
Related News
दरम्यान, अमेरिकेला या युद्धात अपेक्षित पाठिंबा मिळाला नाही. अनेक देशांनी तटस्थ भूमिका घेतली, ज्यामुळे अमेरिका काही प्रमाणात एकटी पडल्याचे चित्र दिसले. वाढत्या दबावामुळे अमेरिकेने 6 एप्रिलपर्यंत युद्धबंदी जाहीर केली, पण इराणने ती मान्य केली नाही. उलट इराणने काही निवडक देशांसाठी होर्मुज खाडी मर्यादित स्वरूपात खुली करण्याचा निर्णय घेतला.
याच पार्श्वभूमीवर पाकिस्तान ने मोठी कूटनीतिक चाल खेळली आहे. पाकिस्तानने या संघर्षात मध्यस्थी करण्याचा प्रयत्न सुरू केला असून, युद्धबंदी चर्चेसाठी बैठक आपल्या देशात आयोजित करण्याची तयारी दर्शवली आहे. यामुळे पाकिस्तानची आंतरराष्ट्रीय पातळीवरील भूमिका अधिक महत्त्वाची बनत आहे.
याचवेळी पाकिस्तानला या युद्धातून मोठा फायदा मिळाल्याचे दिसून येत आहे. पाकिस्तान आणि इराण यांच्यात एक महत्त्वपूर्ण करार झाला असून, त्यानुसार पाकिस्तानच्या 20 जहाजांना होर्मुज खाडीमधून सुरक्षितपणे जाण्याची परवानगी देण्यात आली आहे. या निर्णयामुळे पाकिस्तानच्या ऊर्जा पुरवठ्याला मोठा दिलासा मिळाला आहे.
पाकिस्तानचे परराष्ट्र मंत्री Ishaq Dar यांनी या कराराची अधिकृत घोषणा केली. त्यांनी सोशल मीडियावर दिलेल्या माहितीनुसार, दररोज दोन जहाजांना खाडी पार करण्याची परवानगी दिली जाणार आहे. त्यांनी या निर्णयाबद्दल इराणचे आभार मानले असून, हा एक सकारात्मक आणि सहकार्याचा संकेत असल्याचे म्हटले आहे.
विशेष म्हणजे, पाकिस्तान सध्या गंभीर ऊर्जा संकटाचा सामना करत आहे. देशातील वीजटंचाई आणि इंधन तुटवडा यामुळे जनजीवन विस्कळीत झाले आहे. अशा परिस्थितीत इराणसोबतचा हा करार पाकिस्तानसाठी ‘लाइफलाइन’ ठरू शकतो.
तज्ज्ञांच्या मते, या घडामोडींमुळे जागतिक राजकारणात मोठे बदल होण्याची शक्यता आहे. पाकिस्तानने योग्य वेळी योग्य निर्णय घेतल्याने त्याची प्रतिमा मजबूत झाली आहे. तसेच, इराणने काही देशांसाठी खाडी खुली ठेवून आपली रणनीती अधिक लवचिक ठेवली आहे.
दरम्यान, 28 फेब्रुवारीपासून सुरू झालेल्या या युद्धात होर्मुज खाडीमधून जाणाऱ्या जहाजांची संख्या मोठ्या प्रमाणात घटली आहे. एका महिन्यात केवळ 150 जहाजांनी खाडी पार केली, जी सामान्य परिस्थितीच्या तुलनेत खूपच कमी आहे. त्यामुळे जागतिक ऊर्जा बाजारात अस्थिरता वाढली आहे.
एकूणच, इराण-अमेरिका युद्धाने केवळ दोन देशांपुरते मर्यादित न राहता संपूर्ण जगावर परिणाम केला आहे. ऊर्जा संकट, राजकीय तणाव आणि आर्थिक अनिश्चितता यामुळे परिस्थिती अधिकच गंभीर बनली आहे. अशा वेळी पाकिस्तानने केलेला हा करार जागतिक स्तरावर चर्चेचा विषय ठरला आहे.
read also : https://ajinkyabharat.com/new-zealand-bangladesh-6-match-series-begins-on-ya-day/
