मोदींचं एक आवाहन अन् सराफा बाजारात मोठी खळबळ; व्यापारी, कारागीर आणि तज्ज्ञांच्या प्रतिक्रिया चर्चेत

देशाचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी देशातील नागरिकांना “वर्षभर सोने खरेदी टाळा, परदेश पर्यटन कमी करा आणि पेट्रोल-डिझेलचा काटकसरीने वापर करा” असे केलेले आवाहन आता देशभरात चर्चेचा विषय ठरत आहे. आखाती देशांमध्ये सुरू असलेल्या युद्धजन्य परिस्थितीमुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेवर दबाव वाढत असताना भारतातही त्याचे परिणाम दिसू लागले आहेत. विशेषतः सोन्याच्या बाजारपेठेवर या आवाहनाचा थेट परिणाम झाल्याचे दिसून येत आहे.

पुणे जिल्ह्यातील राजगुरुनगरसह अनेक भागांमध्ये सराफा बाजारात ग्राहकांची संख्या अचानक कमी झाल्याचे चित्र पाहायला मिळत आहे. लग्नसराई आणि यात्रांचा हंगाम सुरू असूनही दागिन्यांच्या दुकानांमध्ये अपेक्षित गर्दी नसल्याने व्यापाऱ्यांची चिंता वाढली आहे.

सराफ व्यावसायिकांमध्ये चिंतेचे वातावरण

आधीच वाढलेले सोन्याचे दर, जागतिक आर्थिक अस्थिरता आणि ग्राहकांची कमी झालेली खरेदी यामुळे व्यापारी अडचणीत आले आहेत. त्यात पंतप्रधानांच्या आवाहनानंतर सामान्य नागरिकांनी सोन्याची खरेदी पुढे ढकलण्यास सुरुवात केल्याचा दावा काही व्यापाऱ्यांनी केला आहे.

व्यावसायिकांचे म्हणणे आहे की, नोटबंदी आणि लॉकडाऊननंतर सराफ व्यवसाय सावरत असतानाच आता पुन्हा एकदा मोठे आर्थिक संकट समोर उभे ठाकले आहे. अनेक दुकानदारांवर बँकांचे कर्ज असून कामगारांचे पगार देण्याचाही प्रश्न निर्माण झाला आहे.

“सोने आणि संस्कृती यांचे नाते कायम”

दरम्यान, पुण्यातील सराफ असोसिएशनचे उपाध्यक्ष अभय गाडगीळ यांनी मात्र परिस्थिती फार गंभीर नसल्याचे सांगितले आहे. त्यांच्या मते, भारतात सोने हे केवळ गुंतवणूक नसून संस्कृतीचा भाग आहे. लग्नसमारंभ, सण-उत्सव आणि पारंपरिक कार्यक्रमांमध्ये सोन्याला विशेष महत्त्व असल्याने ग्राहक पूर्णपणे खरेदी थांबवतील असे वाटत नाही.

सोन्याचे दर सध्या स्थिर असल्याने व्यापारावर फार मोठा परिणाम होणार नसल्याचा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला आहे.

“3 कोटी कारागिरांचे काय?” – संघटनांचा सवाल

ऑल इंडिया ज्वेलर्स असोसिएशनचे प्रवक्ते कुमार जैन यांनी पंतप्रधानांच्या आवाहनाचे स्वागत करतानाच मोठा प्रश्न उपस्थित केला आहे. देशभरात जवळपास 3 कोटी कारागीर ज्वेलरी उद्योगावर अवलंबून आहेत. जर लोकांनी दीर्घकाळ सोन्याची खरेदी टाळली तर या कारागिरांच्या रोजगारावर गंभीर परिणाम होऊ शकतो.

त्यांनी स्पष्ट केले की, गुंतवणुकीसाठी सोन्याची खरेदी काही काळ टाळली जाऊ शकते, मात्र लग्नसराईसारख्या आवश्यक कारणांसाठी खरेदी सुरू राहणे गरजेचे आहे. “देशभक्त आम्हीही आहोत, पण कुणाची रोजीरोटी बंद होता कामा नये,” अशी भूमिका त्यांनी मांडली.

अर्थतज्ज्ञांकडून गंभीर इशारा

बँकिंग क्षेत्रातील अभ्यासक देविदास तुळजापूरकर यांनी या संपूर्ण परिस्थितीकडे आर्थिक संकटाच्या दृष्टीने पाहण्याची गरज असल्याचे सांगितले आहे. त्यांच्या मते, पेट्रोल, डिझेल, खतं, विदेशी चलन साठा आणि सोन्याची आयात या सर्व बाबींवर जागतिक परिस्थितीचा दबाव वाढत आहे.

ते म्हणाले की, सरकारने काही कठोर आर्थिक निर्णय यापूर्वीच घेणे अपेक्षित होते. मात्र विविध निवडणुकांच्या पार्श्वभूमीवर काही निर्णय पुढे ढकलले गेले असावेत. येणारा काळ भारतीय अर्थव्यवस्थेसाठी अत्यंत आव्हानात्मक ठरू शकतो आणि सामान्य नागरिकांना महागाईचा मोठा फटका बसू शकतो, अशी भीती त्यांनी व्यक्त केली.

आखाती युद्धामुळे भारतावर दबाव

आंतरराष्ट्रीय विषयांचे अभ्यासक शैलेंद्र देवळाणकर यांनी मोदींच्या आवाहनाचे समर्थन केले आहे. त्यांच्या मते, पश्चिम आशियामधील संघर्ष अजूनही पूर्णपणे शांत झालेला नाही. विशेषतः ‘स्ट्रेट ऑफ हॉर्मुझ’ या महत्त्वाच्या सामुद्रधुनीमधून जहाजांची वाहतूक मर्यादित प्रमाणात सुरू असल्याने तेलाच्या पुरवठ्यावर परिणाम होत आहे.

ते म्हणाले की, भारत मोठ्या प्रमाणावर तेल आणि सोने आयात करतो. केवळ जानेवारी महिन्यात भारताने तब्बल 12 बिलियन डॉलरचे सोने आयात केले होते. भविष्यात तेलाचे दर आणखी वाढल्यास डॉलरमध्ये आयात करणे भारतासाठी अधिक महागडे ठरू शकते.

यामुळेच सध्या देशाने डॉलरची बचत करणे आवश्यक असून नागरिकांनी अनावश्यक खर्च टाळावा, असे मत त्यांनी मांडले.

जळगावातील व्यापाऱ्यांचा मोदींना पाठिंबा

जळगाव जिल्ह्यातील सराफ व्यावसायिकांनी मात्र मोदींच्या आवाहनाला उघड पाठिंबा दिला आहे. जिल्हा सराफ असोसिएशनचे सचिव स्वरूप लुंकड यांनी “देश प्रथम” ही भावना महत्त्वाची असल्याचे सांगितले.

त्यांच्या मते, देश संकटात असताना प्रत्येक नागरिकाने सैनिकाप्रमाणे जबाबदारी पार पाडली पाहिजे. काही प्रमाणात व्यापारावर परिणाम होत असला तरी देशहिताला प्राधान्य देणे गरजेचे असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.

सराफ व्यावसायिक आकाश भंगाळे यांनीदेखील मोदी सरकारच्या या भूमिकेमुळे भारतीय अर्थव्यवस्था आणि रुपया अधिक मजबूत होण्यास मदत होईल, असा विश्वास व्यक्त केला.

सामान्य नागरिकांमध्ये संभ्रम

दरम्यान, सामान्य ग्राहकांमध्ये मात्र संभ्रमाचे वातावरण आहे. अनेकांनी सोन्याची खरेदी पुढे ढकलण्याचा निर्णय घेतला असून काही ग्राहक फक्त आवश्यकतेपुरतीच खरेदी करत आहेत.

विशेषतः लग्नसराईसाठी दागिने घेणाऱ्या कुटुंबांमध्ये “आता खरेदी करावी की थांबावे?” असा प्रश्न निर्माण झाला आहे.

पुढचा काळ महत्त्वाचा

मोदींच्या आवाहनामुळे देशात आर्थिक शिस्तीबाबत मोठी चर्चा सुरू झाली आहे. एका बाजूला देशहित आणि आर्थिक स्थैर्याचा मुद्दा आहे, तर दुसऱ्या बाजूला लाखो व्यापारी आणि कोट्यवधी कारागिरांच्या रोजगाराचा प्रश्न आहे.

आगामी काही महिन्यांत आखाती देशांमधील परिस्थिती, आंतरराष्ट्रीय तेलाचे दर आणि भारतीय बाजारातील ग्राहकांचा प्रतिसाद यावर पुढील चित्र अवलंबून असणार आहे. मात्र सध्या तरी मोदींच्या एका आवाहनाने देशातील सराफा बाजारात मोठी खळबळ उडाल्याचे स्पष्ट दिसत आहे.