पावसाळ्यात सापांचा धोका का वाढतो?
पावसाळ्यात सापांच्या बिळांमध्ये पाणी साचते. त्यामुळे ते कोरड्या आणि सुरक्षित जागेच्या शोधात बाहेर पडतात. घरातील अंधारे कोपरे, लाकडांचे ढीग, धान्याची पोती, बाथरूम, स्टोअररूम किंवा अंगणातील झुडपे अशा ठिकाणी साप लपून बसू शकतात. अनेकदा माणसाला त्यांची उपस्थिती जाणवतही नाही. अशावेळी अचानक संपर्क आल्यास सर्पदंशाचा धोका निर्माण होतो.
तज्ज्ञांच्या मते, साप स्वतःहून माणसांवर हल्ला करत नाही. मात्र, त्याला धोका वाटल्यास किंवा स्वतःचा बचाव करण्यासाठी तो चावू शकतो. त्यामुळे साप दिसल्यास घाबरून जाऊन त्याला मारण्याचा किंवा पकडण्याचा प्रयत्न करू नये.
भारतात कोणते साप विषारी आहेत?
भारतात सापांच्या हजारो प्रजाती आढळतात, मात्र त्यापैकी मोजक्याच प्रजाती अत्यंत विषारी मानल्या जातात. नाग, मण्यार, घोणस आणि फुरसे हे ‘बिग फोर’ म्हणून ओळखले जाणारे साप माणसासाठी सर्वाधिक धोकादायक ठरतात. पावसाळ्यात बिळांमध्ये पाणी शिरल्याने हे साप अनेकदा मानवी वस्त्यांच्या जवळ येतात. त्यामुळे कोणताही साप दिसल्यास त्याच्यापासून सुरक्षित अंतर राखणे अत्यंत आवश्यक आहे. सापाला पकडण्याचा किंवा मारण्याचा प्रयत्न न करता तातडीने स्थानिक सर्पमित्र किंवा वन विभागाला माहिती द्यावी. योग्य खबरदारी आणि सतर्कता बाळगल्यास सर्पदंशाचा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी करता येऊ शकतो.
Related News
कतारच्या LNG प्लांटमध्ये भीषण स्फोट; काही भारतीयांसह 13 जणांचा मृत्यू, 66 जण जखमी
अमरावतीत बापानेच मुलगा आणि सुनेला कारने चिरडण्याचा केला प्रयत्न ; सीसीटीव्हीत कैद झालेल्या 7 धक्कादायक गोष्टी
मुख्यमंत्री विजय यांचा ऐतिहासिक निर्णय! मंदिर निधीतील 46 प्रकल्प रद्द, चाहत्यांकडून जोरदार स्वागत
संजय राऊतांचा संजय पाटील यांना थेट इशारा ; ‘15 कोटी, 5 कोटी आणि 35 कोटींचा हिशोब माझ्याकडे
नागपूरच्या प्रसिद्ध डॉक्टरांचा केबिनमध्ये गूढ मृत्यू ; 5 इंजेक्शन्समुळे ओव्हरडोस?
शेखर सुमन यांनी का सोडलं राजकारण? भाजपमध्ये प्रवेश अन् 24 तासांत राजीनामा!
सुसाईड नोटमध्ये घेतलं एका तरुणाचं नाव ; लग्नाच्या 2 दिवस आधी नवरीसह आई-वडिलांनी संपवलं आयुष्य
विठ्ठल मूर्तीवरील लेपन प्रक्रियेवर स्थगिती; 2 दिवसांच्या बंदच्या चर्चेला पूर्णविराम!
6 खासदारांनी ठाकरेंना दिला जय महाराष्ट्र; संजय जाधवांनी सांगितले खरे कारण
दिव्यांगांच्या रोजगारासाठी अकोल्यात विशेष कला दालन; 24-25 जूनला आयोजन
आदिवासी समाजाची 1 प्रभावी ट्रिक
ग्रामीण आणि जंगल परिसरात राहणारे अनेक आदिवासी कुटुंबे घरात मांजर पाळतात. त्यांच्या मते, मांजर हे सापांपासून संरक्षण करण्यासाठी उपयुक्त ठरते. मांजरीची दृष्टी अत्यंत तीक्ष्ण असते. ती अंधारातही सहज पाहू शकते. त्यामुळे घरात किंवा परिसरात एखादा साप लपून बसला असेल तर मांजर त्याची चाहूल घेते आणि त्याच्याकडे लक्ष वेधते.
ग्रामीण भागात आणि जंगल परिसरात राहणारे अनेक लोक घरात मांजर पाळण्याला प्राधान्य देतात. स्थानिक समजुतीनुसार, मांजरीची दृष्टी अतिशय तीक्ष्ण असल्यामुळे ती अंधारातही हालचाल सहज ओळखू शकते. त्यामुळे घरात किंवा आजूबाजूला साप आल्यास मांजर त्याची चाहूल घेते आणि त्याच्याकडे लक्ष वेधण्याचा प्रयत्न करते. यामुळे घरातील सदस्य अधिक सतर्क होतात आणि संभाव्य धोका टाळण्यास मदत मिळू शकते. अनेक आदिवासी आणि ग्रामीण कुटुंबांमध्ये ही पद्धत पिढ्यानपिढ्या वापरली जात असल्याचे सांगितले जाते. मात्र, तज्ज्ञांच्या मते केवळ मांजर पाळणे हा सापांपासून संरक्षणाचा हमखास उपाय मानता येत नाही. घराची स्वच्छता, झुडपे हटवणे आणि साप दिसल्यास सर्पमित्रांची मदत घेणे हेच सर्वात सुरक्षित पर्याय मानले जातात.
साप घरात शिरू नयेत यासाठी काय कराल?
पावसाळ्यात काही गोष्टींची काळजी घेतल्यास सापांचा धोका कमी करता येऊ शकतो.
- घराच्या परिसरातील गवत आणि झुडपे नियमित कापावीत.
- लाकूड, विटा किंवा कचऱ्याचे ढीग घराजवळ ठेवू नयेत.
- उंदीर आणि घुशींचा बंदोबस्त करावा, कारण त्यांच्यामागे साप येतात.
- घरातील भेगा, फटी आणि नाल्यांचे उघडे भाग बंद करावेत.
- रात्री बाहेर जाताना टॉर्चचा वापर करावा.
- शेतात किंवा अंगणात काम करताना पायात बूट घालावेत.
- मुलांना सापांपासून दूर राहण्याचे प्रशिक्षण द्यावे.
साप दिसल्यास काय करावे?
साप दिसल्यास घाबरून जाऊन कोणतेही धाडस करणे टाळावे. अनेकदा भीतीपोटी लोक सापाला मारण्याचा किंवा स्वतः पकडण्याचा प्रयत्न करतात, मात्र असे करणे अत्यंत धोकादायक ठरू शकते. साप विषारी आहे की नाही, हे सामान्य व्यक्तीला ओळखणे कठीण असते. त्यामुळे सापापासून सुरक्षित अंतर राखणे आणि घरातील इतर सदस्यांनाही सावध करणे महत्त्वाचे आहे. शक्य असल्यास सापावर लक्ष ठेवावे, पण त्याला कोणत्याही प्रकारे त्रास देऊ नये. तात्काळ स्थानिक सर्पमित्र, वन विभाग किंवा आपत्कालीन सेवेशी संपर्क साधावा. प्रशिक्षित सर्पमित्र योग्य साधनांच्या मदतीने सापाला सुरक्षितरीत्या पकडून त्याच्या नैसर्गिक अधिवासात सोडतात. त्यामुळे सापाचाही जीव वाचतो आणि माणसांनाही कोणताही धोका निर्माण होत नाही.
सर्पदंश झाल्यास काय करावे?
- रुग्णाला शांत ठेवावे.
- चावलेल्या भागाला हलवू नये.
- कोणतेही औषध, झाडपाल्याचे उपाय किंवा जखम कापण्याचा प्रयत्न करू नये.
- लगेच जवळच्या रुग्णालयात घेऊन जावे.
- शक्य असल्यास सापाचा फोटो सुरक्षित अंतरावरून घ्यावा, मात्र त्याला पकडण्याचा प्रयत्न करू नये.
पावसाळ्यात सापांचा वावर वाढत असल्याने नागरिकांनी अधिक सतर्क राहण्याची गरज आहे. योग्य खबरदारी घेतल्यास सर्पदंशाचा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी करता येऊ शकतो. ग्रामीण आणि आदिवासी भागातील अनेक कुटुंबे घरात मांजर पाळून सापांची चाहूल लवकर लागावी, यासाठी पारंपरिक पद्धतींचा अवलंब करतात. मात्र, केवळ अशा उपायांवर अवलंबून राहणे योग्य नाही. घर आणि परिसर स्वच्छ ठेवणे, झुडपे व कचरा हटवणे, भेगा बंद करणे आणि साप दिसल्यास तातडीने सर्पमित्र किंवा वन विभागाशी संपर्क साधणे अधिक महत्त्वाचे आहे. सतर्कता आणि वेळेवर तज्ज्ञांची मदत हेच सर्वात प्रभावी संरक्षण मानले जाते.
