चीनचा प्रकल्प विरुद्ध भारताचा SUMP : चीनने तिबेटमधील यारलुंग त्सांगपो नदीवर जगातील सर्वात मोठ्या जलविद्युत प्रकल्पाच्या उभारणीला वेग दिला आहे. अरुणाचल प्रदेशच्या सीमेपासून अवघ्या 50 किलोमीटर अंतरावर उभारण्यात येणारा हा मेडोग हायड्रोपॉवर प्रोजेक्ट तब्बल 60,000 मेगावॅट क्षमतेचा असून, त्याकडे केवळ ऊर्जा प्रकल्प म्हणून नव्हे तर सामरिक दृष्टिकोनातूनही पाहिले जात आहे. भारतासाठी संभाव्य धोका निर्माण करणाऱ्या या प्रकल्पाला अनेक तज्ज्ञांनी ‘वॉटर बॉम्ब’ असे संबोधले आहे.
चीनच्या या महत्त्वाकांक्षी योजनेला प्रत्युत्तर म्हणून भारतानेही अरुणाचल प्रदेशातील अपर सियांग आणि सियांग जिल्ह्यातील सियांग नदीवर सियांग अपर मल्टीपर्पज प्रोजेक्ट (SUMP) उभारण्याच्या हालचालींना गती दिली आहे. सरकारी कंपनी एनएचपीसीमार्फत या प्रकल्पाची तयारी सुरू असून, तो पूर्ण झाल्यानंतर भारतातील सर्वात मोठा जलविद्युत प्रकल्प ठरणार आहे.
60,000 मेगावॅट क्षमतेचा चीनचा मेडोग प्रकल्प
तिबेटमधील यारलुंग त्सांगपो नदीच्या खालच्या भागात चीन हा मेगा प्रकल्प उभारत आहे. या प्रकल्पाची एकूण क्षमता 60,000 मेगावॅट इतकी असून, तो जगातील सर्वात मोठ्या जलविद्युत प्रकल्पांपैकी एक ठरणार आहे. अरुणाचल प्रदेशच्या सीमेजवळ असल्यामुळे भारतासाठी या प्रकल्पाचे सामरिक महत्त्व वाढले आहे.
Related News
सिंधू जल करारावर पाकिस्तानचा डाव उलटला, UN मध्ये पाकिस्तानचा 1 मोठा फज्जा!
देशातील गॅस टंचाई संपली! इंधन दरांबाबत 5 मोठे अपडेट्स समोर
60 दिवसानंतर होर्मुझवर ‘सेवा शुल्क’! भारतावर होणार ₹8000 कोटींचा मोठा परिणाम
G7 परिषदेत पंतप्रधान मोदींचे 7 महत्त्वाचे मुद्दे; जागतिक एकतेसाठी केले ठोस आवाहन
Middle East Crisis : कतारच्या 1 धक्कादायक ऑफरला इराणचा नकार; जगभर इंधन संकट टळलं, महागाईचा मोठा धोका दूर
अमेरिकेला भारताचे स्पष्ट शब्दांत सुनावणे, 3 भारतीयांच्या मृत्यूनंतर वाढला तणाव
भारताच्या अण्वस्त्र धोरणात मध्ये मोठी झेप, 12 अण्वस्त्र तैनात असल्याचा दावा, पाकिस्तानमध्ये खळबळ
इराणसाठी 11 जूनची भीषण काळरात्र? ट्रम्प यांचा स्फोटक इशारा; 5 मोठ्या घडामोडींनी जगभरात खळबळ
3 महिन्यांत अमेरिकेची ऐतिहासिक झेप! 10.5 दशलक्ष बॅरल निर्यातीसह जगातील सर्वात मोठा तेल निर्यातदार बनला US
अफगाणिस्तानात पाकिस्तानचा 13 जणांचा हृदयद्रावक बळी; 11 निष्पाप मुलांचा मृत्यू, जगभरातून संताप
3 शक्तिशाली कारणांमुळे तेल संकट टळले; चीनच्या ऐतिहासिक रणनीतीने जगाला दिला मोठा दिलासा
यारलुंग त्सांगपो नदी भारतात प्रवेश केल्यानंतर सियांग नदी म्हणून ओळखली जाते आणि पुढे आसाममध्ये ती ब्रह्मपुत्र नदीला मिळते. त्यामुळे नदीच्या उगमाजवळ चीनने मोठ्या प्रमाणावर नियंत्रण मिळवल्यास त्याचा परिणाम भारतातील जलप्रवाहावर होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
भारताचा SUMP प्रकल्प काय आहे?
चीनच्या वाढत्या हालचालींच्या पार्श्वभूमीवर भारताने सियांग अपर मल्टीपर्पज प्रोजेक्ट (SUMP) पुढे नेण्याचा निर्णय घेतला आहे. या प्रकल्पाचा अंदाजित खर्च सुमारे 13 अब्ज डॉलर म्हणजेच जवळपास 1.5 लाख कोटी रुपये आहे. या प्रकल्पातून सुमारे 47 अब्ज युनिट वीज निर्मिती होण्याची अपेक्षा आहे.
एनएचपीसीच्या माध्यमातून या प्रकल्पाचा प्राथमिक अभ्यास आणि प्री-फिजिबिलिटी प्रक्रिया सुरू आहे. जमिनीवरील प्रत्यक्ष बांधकामाला अद्याप सुरुवात झाली नसली तरी केंद्र सरकारने या प्रकल्पाला सामरिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचे मानले आहे.
चीनच्या धरणामुळे भारताला काय धोका?
तज्ज्ञांच्या मते, नदीच्या वरच्या भागात इतक्या मोठ्या प्रमाणात धरण बांधल्यास पाण्याच्या नैसर्गिक प्रवाहावर परिणाम होऊ शकतो. पाण्याचा प्रवाह नियंत्रित करण्याची क्षमता वाढल्यास खालच्या भागात पूरस्थिती निर्माण होण्याचा धोका वाढू शकतो.
अरुणाचल प्रदेश आणि आसाममधील कोट्यवधी नागरिकांची शेती, मत्स्यव्यवसाय आणि दैनंदिन जीवन ब्रह्मपुत्र नदीवर अवलंबून आहे. पाण्याचा प्रवाह कमी किंवा जास्त झाल्यास पर्यावरणीय संतुलन बिघडण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. तसेच जैवविविधतेवरही त्याचा विपरीत परिणाम होण्याची शक्यता आहे.
भारताचा प्रकल्प फक्त वीज निर्मितीसाठी नाही
भारताचा SUMP प्रकल्प केवळ वीज निर्मितीसाठी मर्यादित नसून पूर नियंत्रण, जलसाठा व्यवस्थापन आणि सीमावर्ती भागातील सुरक्षेच्या दृष्टीनेही महत्त्वाचा मानला जात आहे.
केंद्र सरकारने संसदेत स्पष्ट केले आहे की, ब्रह्मपुत्र नदी खोऱ्यातील सर्व घडामोडींवर बारकाईने लक्ष ठेवण्यात येत आहे. चीनच्या जलविद्युत प्रकल्पांच्या हालचालींवर सतत निरीक्षण केले जात असून, ईशान्य भारतातील लोकांच्या उपजीविकेचे संरक्षण करण्यासाठी आवश्यक ती सर्व पावले उचलली जात आहेत.
ईशान्य भारतात पायाभूत सुविधांवर भर
भारताने ईशान्य भागात पूर व्यवस्थापन प्रणाली, नदी निरीक्षण नेटवर्क आणि आधुनिक पायाभूत सुविधांना अधिक बळकटी देण्यावर भर दिला आहे. भविष्यात उद्भवणाऱ्या नैसर्गिक संकटांना तोंड देण्यासाठी आणि सीमावर्ती भागात जलसुरक्षा मजबूत करण्यासाठी केंद्र सरकार विविध उपाययोजना राबवत आहे.
भू-राजकीय संघर्षाचे नवे रूप
चीनचा मेडोग प्रकल्प आणि भारताचा SUMP प्रकल्प हे केवळ वीज निर्मितीपुरते मर्यादित नसून दक्षिण आशियातील जलसुरक्षा आणि सामरिक संतुलनाशी थेट संबंधित मानले जात आहेत. ब्रह्मपुत्र नदीच्या उगमाजवळ चीनकडून सुरू असलेल्या हालचालींमुळे भारतानेही आपली रणनीती अधिक मजबूत केली आहे. विशेष म्हणजे, SUMP प्रकल्प हा केवळ जलविद्युत निर्मितीसाठी नसून पूर नियंत्रण, पाण्याचे व्यवस्थापन आणि ईशान्य भारताच्या सुरक्षेसाठी महत्त्वाचा मानला जातो. केंद्र सरकारकडून या भागातील सर्व घडामोडींवर बारकाईने लक्ष ठेवले जात आहे. भविष्यातील जलसंकट आणि संभाव्य पूरस्थिती लक्षात घेऊन SUMP प्रकल्प अधिक सक्षम करण्यासाठी विविध उपाययोजना केल्या जात आहेत. त्यामुळे ब्रह्मपुत्र नदी खोऱ्यातील बदलांकडे जगभरातील तज्ज्ञ आणि सामरिक विश्लेषकांचे लक्ष लागले आहे.
ऊर्जा, पाणी आणि सीमासुरक्षा या तिन्ही क्षेत्रांमध्ये भारत आणि चीन यांच्यातील स्पर्धा दिवसेंदिवस अधिक तीव्र होताना दिसत आहे. ब्रह्मपुत्र नदीवरील चीनचा मेडोग प्रकल्प आणि भारताचा SUMP प्रकल्प हे केवळ जलविद्युत निर्मितीपुरते मर्यादित नसून त्यामागे सामरिक आणि भू-राजकीय हितसंबंधही जोडलेले आहेत. जलस्रोतांवरील नियंत्रण, पूर व्यवस्थापन आणि सीमावर्ती भागातील सुरक्षेच्या दृष्टीने या प्रकल्पांना विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. त्यामुळे आगामी काळात या दोन्ही प्रकल्पांच्या प्रगतीचा प्रभाव केवळ भारत आणि चीनपुरता मर्यादित राहणार नसून संपूर्ण दक्षिण आशियातील जलराजकारण, पर्यावरण आणि प्रादेशिक स्थैर्यावरही पडण्याची शक्यता आहे.
read also : https://ajinkyabharat.com/moroccos-historic-victory-fastest-goal-in-70-seconds/
