महामार्गांवर स्ट्रीट लाईट्स का नाहीत : भारतातील राष्ट्रीय महामार्गांवरून रात्रीच्या वेळी प्रवास करणाऱ्या लाखो वाहनचालकांना अनेकदा एक समान प्रश्न पडतो—“इतका टोल टॅक्स भरूनही संपूर्ण महामार्ग प्रकाशमय का नसतो?” काही ठिकाणी चमकदार स्ट्रीट लाईट्स दिसतात, तर काही किलोमीटर अंतर पूर्ण अंधारात असते. यामुळे अनेक प्रवाशांमध्ये संभ्रम निर्माण होतो. मात्र या प्रश्नावर आता National Highways Authority of India (NHAI) ने स्पष्ट आणि तांत्रिक स्पष्टीकरण दिले आहे.
महामार्गांवरील प्रकाशव्यवस्थेचा गैरसमज
सामान्य नागरिकांमध्ये असा समज आहे की शहरातील रस्त्यांप्रमाणे राष्ट्रीय महामार्गांवरही सलग स्ट्रीट लाईट्स असणे आवश्यक आहे. मात्र प्रत्यक्षात हा समज चुकीचा आहे. Indian Roads Congress (IRC) यांच्या तांत्रिक मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार राष्ट्रीय महामार्गांवर सर्वत्र प्रकाश व्यवस्था करणे बंधनकारक नाही. महामार्गांची रचना, वाहतुकीचा वेग, खर्च आणि ऊर्जा बचत या सर्व बाबी विचारात घेऊनच प्रकाशयोजना ठरवली जाते. त्यामुळे केवळ टोल प्लाझा, इंटरचेंज, फ्लायओव्हर, अपघातप्रवण क्षेत्र आणि नागरी भागांमध्येच स्ट्रीट लाईट्स बसवले जातात. उर्वरित मार्गांवर रिफ्लेक्टिव साईन, रोड मार्किंग्स आणि कॅट्स आय यांसारख्या सुरक्षितता उपायांद्वारे वाहनचालकांना मार्गदर्शन केले जाते.
NHAI च्या म्हणण्यानुसार, संपूर्ण महामार्गावर सलग प्रकाश व्यवस्था करणे हे केवळ कायदेशीरदृष्ट्या अनिवार्य नाही, तर आर्थिक आणि पर्यावरणीय दृष्ट्याही अव्यवहार्य आहे.
Related News
Thane Water Cut : 20% पाणीकपात लागू! ‘एल निनो’चा मोठा फटका; 24 तास पाणी बंद, जाणून घ्या 7 महत्त्वाच्या गोष्टी
कळंबोलीत थरारक हिट अँड रन! भरधाव कारने 4 जणांना चिरडले, डॉक्टर ताब्यात
6 धक्कादायक व्हिडिओनंतर ट्रक चालकाची आत्महत्या! मर्सिडीजमधील प्रवाशांवर गंभीर आरोप, आईची माफी मागत सोडला अखेरचा श्वास
7 वैज्ञानिक तथ्ये! जांभळाचा सुकाळ म्हणजे दुष्काळाची धोकादायक चाहूल? स्ट्रेस फ्रुटिंगमागचं खरं विज्ञान जाणून घ्या
“भाजपवर शर्मिला ठाकरेंचा घणाघाती हल्ला! ‘दुसऱ्यांची मुलं चोरण्यापेक्षा स्वतःची तयार करा’;पक्षफोडीवर 7 सडेतोड प्रश्न”
इंद्रायणी नदीत 10 हजारांहून अधिक मासे मृत्यूमुखी; धक्कादायक प्रकारामुळे वारकऱ्यांमध्ये भीती, प्रशासनासमोर मोठे आव्हान
7 अद्भुत प्राणी देतात पाऊस येण्याचा अचूक इशारा! विज्ञानाचा धक्कादायक खुलासा, 90% लोकांना माहितीच नाही
“भीषण अपघातात 21 वर्षीय प्रतीक्षाचा दुर्दैवी अंत: कॉलेज मेसेजमुळे घडला मोठा घातक प्रवास, 5 धक्कादायक तपशील समोर”
NHAI ने उघड केला टोल फ्री नियमांचा मोठा गैरसमज – ‘20 KM’ मर्यादेचे 5 महत्त्वाचे सत्य
रीलस्टार प्रेम भाटी काळाच्या पडद्याआड; रात्री 3 वाजता घडली हृदयद्रावक घटना
1 क्षणाच्या निष्काळजीपणाने ज्येष्ठ शिवसैनिकाचा रवींद्र पाटील यांचा मृत्यू; वसईतील भीषण अपघाताने खळबळ
18 लाखांची Polar Bear Safari! 27% घटलेल्या ध्रुवीय अस्वलांना पाहण्यासाठी जगभरातून गर्दी
स्ट्रीट लाईट्स कुठे असणे बंधनकारक आहे?
नियमांनुसार, महामार्गांवर केवळ उच्च-जोखीम (High Risk) क्षेत्रांमध्येच प्रकाश व्यवस्था आवश्यक आहे. यामध्ये खालील भागांचा समावेश होतो:
- टोल प्लाझा आणि आसपासचा परिसर
- मोठे इंटरचेंज आणि जंक्शन
- फ्लायओव्हर आणि भुयारी मार्ग
- पादचारी वर्दळ असलेले नागरी भाग
- बस थांबे आणि ट्रक ले-बाय
- अपघातप्रवण क्षेत्र
या ठिकाणी वाहनांची हालचाल, वेग आणि वर्दळ जास्त असल्यामुळे प्रकाश व्यवस्था सुरक्षा दृष्ट्या अत्यावश्यक मानली जाते.
संपूर्ण महामार्गावर लाईट्स का बसवत नाहीत? (मुख्य कारणे)
1. प्रचंड खर्चाचा भार
हजारो किलोमीटर लांबीच्या राष्ट्रीय महामार्गांवर सतत दिवे बसवणे म्हणजे प्रचंड आर्थिक खर्च. केवळ बसवणेच नाही, तर त्यांची देखभाल, दुरुस्ती आणि वीज खर्चही मोठा असतो.
2. वीज वापर आणि ऊर्जा संकट
सलग स्ट्रीट लाईट्समुळे प्रचंड प्रमाणात वीज खर्च होते. भारतासारख्या देशात ऊर्जा बचत हा महत्त्वाचा मुद्दा आहे.
3. पर्यावरणीय परिणाम
अतिरिक्त प्रकाशामुळे कार्बन फूटप्रिंट वाढते. यामुळे पर्यावरणावर नकारात्मक परिणाम होतो.
4. वन्यजीवांवर परिणाम
महामार्ग अनेकदा जंगल आणि ग्रामीण भागातून जातात. सततचा प्रकाश वन्यजीवांच्या नैसर्गिक अधिवासात अडथळा निर्माण करतो.
5. व्यावहारिक अडचणी
सतत लाईट्स असणे म्हणजे देखभाल आणि दुरुस्तीची मोठी यंत्रणा सतत कार्यरत ठेवावी लागते, जी व्यवहार्य नाही.
6. तांत्रिक मार्गदर्शक तत्त्वे
IRC च्या मानकांनुसार फक्त गरजेच्या ठिकाणीच प्रकाश व्यवस्था ठेवणे योग्य मानले जाते.
7. आधुनिक सुरक्षा तंत्रज्ञान
आजच्या महामार्गांवर केवळ लाईट्सवर अवलंबून न राहता इतर सुरक्षितता उपाय वापरले जातात.
अंधारातही प्रवास सुरक्षित कसा राहतो?
महामार्ग पूर्ण अंधारात असले तरी प्रवास सुरक्षित ठेवण्यासाठी आधुनिक तंत्रज्ञानाचा मोठा वापर केला जातो:
1. रिफ्लेक्टिव साइन बोर्ड
रस्त्याच्या कडेला असलेले चमकदार फलक वाहनाच्या लाईट्समध्ये चमकतात आणि दिशा दाखवतात.
2. रोड मार्किंग्स
रस्त्यावर रंगवलेल्या पांढऱ्या आणि पिवळ्या पट्ट्या रात्री स्पष्ट दिसतात.
3. कॅट्स आय रिफ्लेक्टर्स
रस्त्याच्या मधोमध बसवलेले छोटे रिफ्लेक्टर वाहनांच्या हेडलाईटमध्ये चमकून मार्ग दाखवतात.
4. स्मार्ट रोड डिझाईन
नवीन एक्सप्रेसवे आधुनिक अभियांत्रिकी मानकांनुसार तयार केले जातात, ज्यामुळे अपघाताचा धोका कमी होतो.
नागरिकांचा प्रश्न आणि प्रशासनाचे उत्तर
वाहनचालकांकडून अनेकदा असा प्रश्न उपस्थित केला जातो की, टोल टॅक्स भरल्यानंतरही अपेक्षित सुविधा का मिळत नाहीत? मात्र National Highways Authority of India (NHAI) यावर स्पष्ट करते की टोलमधून मिळणारा निधी केवळ स्ट्रीट लाईट्स किंवा एका सुविधेसाठी वापरला जात नाही. हा निधी संपूर्ण महामार्गांच्या देखभाल, नियमित दुरुस्ती, रस्त्यांची सुरक्षा, आपत्कालीन सेवा, आणि नवीन महामार्ग प्रकल्पांच्या विकासासाठी वापरला जातो. तसेच, अपघात कमी करण्यासाठी आधुनिक तंत्रज्ञान, साइन बोर्ड्स आणि रिफ्लेक्टिव्ह सिस्टम्स यावरही खर्च केला जातो. त्यामुळे टोलचा उद्देश व्यापक पायाभूत सुविधा उभारणे आणि सुरक्षित, वेगवान वाहतूक व्यवस्था सुनिश्चित करणे हा आहे, असे NHAI स्पष्टपणे सांगते.
राष्ट्रीय महामार्गांवर सर्वत्र स्ट्रीट लाईट्स नसणे हे निष्काळजीपणाचे लक्षण नसून एक विचारपूर्वक घेतलेला वैज्ञानिक, आर्थिक आणि पर्यावरणपूरक निर्णय आहे. हजारो किलोमीटर लांबीच्या रस्त्यांवर सलग प्रकाश व्यवस्था करणे अत्यंत खर्चिक असून त्यासाठी प्रचंड वीज वापर आणि देखभाल खर्च लागतो. त्यामुळे फक्त आवश्यक आणि जोखीमपूर्ण ठिकाणीच दिवे बसवले जातात. टोल प्लाझा, इंटरचेंज, फ्लायओव्हर आणि वर्दळीचे भाग येथे प्रकाश व्यवस्था केली जाते. उर्वरित मार्गावर रिफ्लेक्टिव साइन बोर्ड, रोड मार्किंग्स आणि कॅट्स आय सारखी आधुनिक तंत्रे वापरली जातात. त्यामुळे रात्रीही सुरक्षित आणि कार्यक्षम प्रवास सुनिश्चित केला जातो.
महामार्गांवरील अंधार हा धोका नसून, योग्य नियोजनाचा भाग आहे—हेच NHAI चे स्पष्ट मत आहे.
read also : https://ajinkyabharat.com/state-suit-rages-on-rohit-pawarans-pandharpur-movement-5-big-shocking-revelations/
