चीनच्या तयारीला मानलं… अख्ख्या जगासाठी भारताचा शेजारी ठरला संकटमोचक, पडद्यामागच्या रणनीतीने तेल संकट टळले
जगभरातील अर्थव्यवस्था गेल्या काही महिन्यांपासून मध्य-पूर्वेतील वाढत्या तणावाकडे चिंतेने पाहत आहेत. इराण, इस्रायल आणि अमेरिकेदरम्यान वाढलेल्या संघर्षामुळे ऊर्जा बाजारात मोठी अस्थिरता निर्माण होईल, अशी भीती अनेक तज्ज्ञांनी व्यक्त केली होती. विशेषतः होर्मुझ सामुद्रधुनीतून होणाऱ्या तेल वाहतुकीवर परिणाम झाल्यानंतर आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या किंमती विक्रमी पातळीवर पोहोचतील, असा अंदाज वर्तवण्यात आला होता.
मात्र प्रत्यक्षात परिस्थिती अपेक्षेपेक्षा वेगळी ठरली. संघर्ष शमण्याची कोणतीही स्पष्ट चिन्हे नसतानाही तेलाच्या किंमतींमध्ये अपेक्षित उसळी दिसून आली नाही. अनेक विश्लेषकांना आश्चर्य वाटणाऱ्या या परिस्थितीमागे चीनची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची असल्याचे आता स्पष्ट होत आहे.
Related News
मॉडेलची गंभीर तक्रार :10 वर्षांच्या प्रेमसंबंधांचा धक्कादायक शेवट! 3 गर्भपात, 60 लाखांची फसवणूक अन् धर्मांतराचा दबाव
8th Pay Commission 2026: 3.5 Fitment Factor मुळे सरकारी तिजोरीवर प्रचंड आर्थिक बॉम्ब ? कर्मचाऱ्यांसाठी मोठी खुशखबर की वित्तीय संकट!
H-1B Visa 2026: 83 लाखांचे शुल्क रद्द, ट्रम्प यांना मोठा धक्का; भारतीय IT तरुणांसाठी दिलासादायक निर्णय
Mumbra Accident 2026 : हृदयद्रावक! 4 वर्षांचा संसार अर्धवट, वाढदिवसाच्या आधीच रेल्वे पोलिसाचा मृत्यू; वर्षभरानंतरही पत्नी नोकरीच्या प्रतीक्षेत
इस्रायलमध्ये झळकणार छत्रपती शिवाजी महाराजांचा भव्य पुतळा, जगभर घुमणार जय भवानीचा जयघोष; ज्यू-मराठा नात्याची 300 वर्षे
53 वर्षांच्या नात्याचं रहस्य: गैरसमजामुळे वेगळे झाले राखी-गुलजार, तरीही घेतला नाही घटस्फोट
119 कोटींच्या आलिशान घरात दिसले दीपिका-रणवीर; बेबी बंपच्या खास फोटोंनी जिंकले चाहत्यांचे मन
मनसेचे बडे नेते राजेश शेटे गंभीर जखमी; रात्री 11.30 वाजता राँग साईडवरील भरधाव कारची भीषण धडक
1 थरारक हल्ल्यात प्रशांत कहाणे थोडक्यात बचावले ; शिंदे गटाच्या बड्या नेत्यावर जीवघेणा गोळीबार
सई ताम्हणकरचे दमदार वक्तव्य : 4 मोठी कारणे! अथर्व रुकेसारखे कंटेंट क्रिएटर मराठी सिनेमात आले तर Gen Z पर्यंत पोहोचेल इंडस्ट्री
15 दिवसांपासून अप्पर सर्किट! ‘Melody’ ट्रेंडमुळे Parle Industries शेअरमध्ये जबरदस्त तेजी
2018 मधील 5 मोठ्या संकटांचा खुलासा! अर्जुन रामपालच्या आयुष्यातील सर्वात वेदनादायी काळ
तेल संकटाची भीती का निर्माण झाली होती?
मध्य-पूर्व हा जगातील सर्वात मोठा तेल उत्पादक प्रदेश मानला जातो. या भागातून होणाऱ्या पुरवठ्यावर संपूर्ण जगाची ऊर्जा व्यवस्था मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून आहे. होर्मुझ सामुद्रधुनी ही जागतिक तेल वाहतुकीसाठी जीवनवाहिनी मानली जाते. या मार्गातून दररोज लाखो बॅरल कच्चे तेल जगभर पाठवले जाते.
जेव्हा या मार्गावरील जहाज वाहतुकीत अडथळे निर्माण झाले, तेव्हा अनेक जागतिक वित्तीय संस्था आणि ऊर्जा तज्ज्ञांनी तेलाच्या किंमती प्रति बॅरल 150 ते 200 डॉलरपर्यंत जाऊ शकतात, असा अंदाज व्यक्त केला होता. अशा परिस्थितीत जगभर महागाई वाढली असती, उद्योग क्षेत्रावर दबाव निर्माण झाला असता आणि अनेक देशांच्या अर्थव्यवस्थांना मोठा धक्का बसला असता.
100 दिवसांच्या संघर्षानंतरही बाजार शांत
मध्य-पूर्वेतील संघर्षाला शंभर दिवसांहून अधिक काळ उलटून गेला आहे. या काळात जागतिक तेल पुरवठ्यावर सुमारे 14 टक्क्यांचा परिणाम झाल्याचे विविध ऊर्जा संशोधन संस्थांनी नमूद केले आहे. तरीसुद्धा ब्रेंट क्रूडची किंमत अपेक्षित वेगाने वाढलेली नाही.
सामान्यतः अशा परिस्थितीत बाजारात घबराट निर्माण होते. गुंतवणूकदार मोठ्या प्रमाणात खरेदी करतात, तेल कंपन्या अतिरिक्त साठा निर्माण करण्याचा प्रयत्न करतात आणि त्यामुळे किंमती आणखी वाढतात. मात्र यावेळी बाजार तुलनेने स्थिर राहिला.
यामागील सर्वात मोठे कारण म्हणजे चीनची ऊर्जा व्यवस्थापनाची दीर्घकालीन रणनीती असल्याचे मानले जात आहे.
चीनने आधीच केली होती तयारी
जगातील सर्वात मोठ्या तेल आयातदार देशांपैकी चीन एक आहे. ऊर्जा सुरक्षेला चीन अत्यंत महत्त्व देतो. गेल्या काही वर्षांत चीनने कमी दराच्या काळात मोठ्या प्रमाणावर तेल खरेदी करून रणनीतिक साठे तयार केले होते.
जेव्हा तेलाच्या किंमती तुलनेने कमी होत्या, तेव्हा चीनने लाखो बॅरल तेल खरेदी करून विविध साठवण प्रकल्पांमध्ये जमा केले. त्यामुळे जागतिक बाजारात तणाव वाढल्यानंतर चीनला अतिरिक्त महाग तेल खरेदी करण्याची गरज भासली नाही.
हीच दूरदृष्टी आज चीनसाठी फायदेशीर ठरत आहे.
आयातीत मोठी घट
उद्योग क्षेत्रातील आकडेवारीनुसार, काही काळापूर्वी चीन दररोज सुमारे 1.3 कोटी बॅरल कच्च्या तेलाची आयात करत होता. मात्र अलीकडील महिन्यांमध्ये हा आकडा लक्षणीयरीत्या घटल्याचे दिसून आले.
एप्रिल आणि मे महिन्यांमध्ये चीनच्या आयातीत मोठी घट नोंदवण्यात आली. जागतिक स्तरावर तेलाची मागणी कमी होण्यामागे हा एक अत्यंत महत्त्वाचा घटक ठरला.जेव्हा जगातील सर्वात मोठा ग्राहक अचानक कमी खरेदी करू लागतो, तेव्हा बाजारावर त्याचा थेट परिणाम होतो. परिणामी पुरवठा कमी असूनही किंमतींवर वाढीचा दबाव मर्यादित राहतो.
तेल बाजार स्थिर ठेवणारी तीन कारणे
1. राजनैतिक प्रयत्न
संघर्ष सुरू असतानाही विविध देशांकडून युद्धविरामासाठी प्रयत्न सुरू राहिले. वेळोवेळी समोर आलेल्या सकारात्मक संकेतांमुळे बाजारातील भीती कमी झाली. गुंतवणूकदारांनी तातडीने मोठ्या प्रमाणावर खरेदी करण्याचे टाळले.
2. OPEC+ चे अतिरिक्त उत्पादन
तेल उत्पादक देशांच्या OPEC+ समूहाने अतिरिक्त उत्पादन वाढवण्याचा निर्णय घेतला. त्यामुळे बाजाराला पुरवठ्याबाबत काही प्रमाणात दिलासा मिळाला.अतिरिक्त उत्पादनामुळे संभाव्य तुटवडा भरून काढण्यास मदत झाली आणि किंमतींना अनियंत्रित वाढ होण्यापासून रोखण्यात यश आले.
3. चीनची कमी खरेदी
सर्वात प्रभावी घटक म्हणून चीनच्या बदललेल्या खरेदी धोरणाकडे पाहिले जात आहे. चीनने बाजारातून मोठ्या प्रमाणावर तेल खरेदी करण्याऐवजी आपल्या साठ्याचा वापर सुरू केला. त्यामुळे जागतिक मागणीत घट झाली आणि किंमती स्थिर राहिल्या.
चीनची अर्थव्यवस्था आणि ऊर्जा मागणी
काही तज्ज्ञांच्या मते चीनमधील आर्थिक मंदी देखील तेल मागणी कमी होण्याचे कारण असू शकते. स्थावर मालमत्ता क्षेत्रातील अडचणी, ग्राहक खर्चातील घट आणि औद्योगिक वाढीतील मंदावलेला वेग यामुळे ऊर्जा वापरावर परिणाम झाला आहे.तथापि, अनेक विश्लेषकांचे मत आहे की केवळ आर्थिक मंदीमुळे इतकी मोठी आयात घट स्पष्ट होत नाही. रणनीतिक साठ्यांचा वापर हा अधिक महत्त्वाचा घटक असल्याचे त्यांचे म्हणणे आहे.
जागतिक अर्थव्यवस्थेला मिळाला दिलासा
जर तेलाच्या किंमती 150 ते 200 डॉलरपर्यंत पोहोचल्या असत्या, तर जगभर महागाईचा मोठा फटका बसला असता. वाहतूक, विमान सेवा, उत्पादन उद्योग आणि शेती क्षेत्रातील खर्च झपाट्याने वाढले असते.
भारतासारख्या तेल आयात करणाऱ्या देशांवर त्याचा विशेष परिणाम झाला असता. पेट्रोल, डिझेल आणि एलपीजीच्या किंमती वाढल्याने सामान्य नागरिकांवर अतिरिक्त आर्थिक भार पडला असता.मात्र चीनच्या धोरणामुळे हा दबाव काही प्रमाणात कमी राहिला आहे.
पुढे काय होऊ शकते?
ऊर्जा बाजाराचे भवितव्य आता दोन महत्त्वाच्या घटकांवर अवलंबून आहे. पहिला म्हणजे मध्य-पूर्वेतील संघर्ष किती काळ सुरू राहतो आणि दुसरा म्हणजे चीन पुन्हा मोठ्या प्रमाणावर तेल खरेदी कधी सुरू करतो.
जर चीनने आपल्या साठ्याऐवजी पुन्हा खुल्या बाजारातून तेल खरेदी सुरू केली, तर जागतिक मागणी वाढू शकते. अशा परिस्थितीत तेलाच्या किंमती पुन्हा वाढण्याची शक्यता आहे.त्याचवेळी होर्मुझ सामुद्रधुनीतील अडथळे कायम राहिल्यास पुरवठा आणखी प्रभावित होऊ शकतो.
जेपी मॉर्गनचा अंदाज
आंतरराष्ट्रीय वित्तीय संस्था जेपी मॉर्गनच्या अंदाजानुसार, होर्मुझ सामुद्रधुनीतील परिस्थिती लवकर सुधारली नाही तर ब्रेंट क्रूडची किंमत 2026 च्या उर्वरित काळात सुमारे 100 डॉलरच्या आसपास राहू शकते.जर पुरवठ्यातील अडथळे कायम राहिले, तर तिसऱ्या तिमाहीत प्रति बॅरल सुमारे 5 डॉलर आणि चौथ्या तिमाहीत सुमारे 15 डॉलरपर्यंत वाढ होण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे.
जागतिक ऊर्जा बाजारातील सध्याची स्थिरता ही केवळ नशिबाची बाब नाही. त्यामागे दीर्घकालीन नियोजन, रणनीतिक साठे आणि जागतिक मागणीतील बदल यांची महत्त्वपूर्ण भूमिका आहे. विशेषतः चीनने कमी किमतीच्या काळात मोठ्या प्रमाणावर तेल साठवून ठेवण्याचा घेतलेला निर्णय आज जागतिक बाजाराला आधार देत आहे.
मध्य-पूर्वेतील संघर्ष अद्याप संपलेला नसला तरी चीनच्या या तयारीमुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेला मोठा दिलासा मिळाला आहे. आगामी काळात तेलाच्या किंमतींची दिशा ठरवण्यात चीनची भूमिका पुन्हा एकदा निर्णायक ठरणार असल्याचे स्पष्ट दिसत आहे.
read also : https://ajinkyabharat.com/5-sixes-66-runs-and-a-heart-touching-act-arjun-tendulkar-praised-the-fans/
