World Food Safety Day 2026 : अन्नसुरक्षेबाबतचे गैरसमज दूर करण्याची गरज; जाणून घ्या महत्त्वाच्या समजुती आणि सत्य
अन्न हे मानवी जीवनाचे मूलभूत गरजांपैकी एक असले तरी त्याची सुरक्षितता तितकीच महत्त्वाची आहे. दरवर्षी ७ जून रोजी साजरा केला जाणारा जागतिक अन्न सुरक्षा दिन (World Food Safety Day) हा अन्नसुरक्षेबाबत जनजागृती करण्यासाठी आणि लोकांना सुरक्षित अन्न सेवनाच्या सवयी अंगीकारण्यासाठी प्रेरित करण्यासाठी साजरा केला जातो. शेतातून थेट जेवणाच्या ताटापर्यंत अन्नाचा प्रवास होत असताना प्रत्येक टप्प्यावर सुरक्षिततेची काळजी घेणे आवश्यक असते. मात्र, आजही अन्न साठवणूक, स्वयंपाक आणि सेवन यासंदर्भात अनेक गैरसमज समाजात प्रचलित आहेत.
या World Food Safety Day निमित्त अन्नसुरक्षेबाबतच्या काही सामान्य समजुती आणि त्यामागील वैज्ञानिक सत्य जाणून घेणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
अन्न दिसायला आणि वासाला चांगले असेल तर ते खाण्यास सुरक्षित असते का?
अनेकांचा असा समज असतो की अन्न खराब झाले असेल तर त्याचा वास किंवा रंग बदललेला दिसतो. मात्र, हे पूर्णपणे खरे नाही. अन्नातून होणारे अनेक आजार निर्माण करणारे सूक्ष्मजीव अन्नाचा रंग, चव किंवा वास बदलत नाहीत. त्यामुळे केवळ इंद्रियांवर विश्वास ठेवून अन्न सुरक्षित आहे की नाही याचा निर्णय घेणे धोकादायक ठरू शकते. अशा अन्नाचे सेवन केल्यास गंभीर आजार होण्याचा धोका वाढतो.
Related News
ITR Filing 2026 सुरू; रिटर्न भरण्यापूर्वी ही कागदपत्रे तयार ठेवा
FSSAI ची कडक सूचना : अन्न पॅकिंगसाठी वर्तमानपत्रांना बंदी
धक्कादायक आकडे! भारतात दरवर्षी किती मांस खाल्लं जातं? पाकिस्तान किती पुढे?
कलर ब्लॉकिंगचा नवा ट्रेंड! कपड्यांपेक्षा अॅक्सेसरीजमधून करा स्टाइलचा धमाका
101 किलोवरून 65 किलोपर्यंतचा थक्क करणारा प्रवास! तरुणीने 7 महिन्यांत घटवले 36 किलो वजन
मानसशास्त्र सांगते! संभाषणातील ही 1 सवय लोकांना तुमच्यापासून दूर करते
‘Hai Jawani Toh Ishq Hona Hai ‘ची बॉक्स ऑफिसवर संथ सुरुवात; दोन दिवसांत 23 कोटींची कमाई
Shefali Shah यांचे वक्तव्य : “महिला अन्नाकडे भुकेसाठी नाही, तर भावनिक आधारासाठी वळतात”
राम चरणच्या ‘Peddi ‘चा बॉक्स ऑफिसवर धडाका; 3 दिवसांत 191 कोटींची कमाई
न्यूजपेपरमध्ये वडापाव विकला तर थेट जेल; 203 छाप्यांनंतर कठोर कारवाई
कॅन्सरचा धोका वाढवतो का कॉर्टिसॉल? जाणून घ्या 7 धोकादायक लक्षणं आणि प्रभावी उपाय
Emotional Eating चे 7 धक्कादायक सत्य! भूक नसतानाही महिला का खातात? शेफाली शाहचा भावनिक खुलासा
उरलेले अन्न फ्रिजमध्ये ठेवणे आवश्यक आहे का?
होय. शिजवलेले किंवा उरलेले अन्न दोन तासांपेक्षा अधिक वेळ खोलीच्या तापमानात ठेवले तर त्यामध्ये जीवाणूंची वाढ सुरू होऊ शकते. त्यामुळे उरलेले अन्न हवाबंद डब्यात भरून त्वरित रेफ्रिजरेटरमध्ये ठेवावे. असे अन्न साधारणपणे ३ ते ४ दिवसांच्या आत खाणे सुरक्षित मानले जाते. जर तेवढ्या कालावधीत वापरणार नसाल तर ते गोठवून ठेवणे अधिक योग्य ठरते.
World Food Safety Day : “पाच सेकंद नियम” खरोखर सुरक्षित आहे का?
जमिनीवर पडलेले अन्न पाच सेकंदांच्या आत उचलले तर ते सुरक्षित असते, अशी समजूत अनेकांच्या मनात आहे. मात्र, वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून हा केवळ एक गैरसमज आहे. सूक्ष्मजीवांचा अन्नाशी संपर्क काही सेकंदांतच होऊ शकतो. त्यामुळे जमिनीवर पडलेले अन्न लगेच उचलले तरी ते सुरक्षित असेल याची खात्री देता येत नाही.
स्वयंपाकघरातील कापड आणि स्पंज जीवाणू पसरवू शकतात का?
होय. भांडी पुसण्यासाठी, हात कोरडे करण्यासाठी किंवा स्वयंपाकघरातील पृष्ठभाग स्वच्छ करण्यासाठी वापरले जाणारे कापड आणि स्पंज हे जीवाणूंचे प्रमुख वाहक ठरू शकतात. अशा वस्तूंमुळे एका ठिकाणचे जंतू दुसऱ्या ठिकाणी सहज पसरू शकतात. त्यामुळे त्यांची नियमित स्वच्छता करणे, उकळत्या पाण्यात निर्जंतुक करणे किंवा सॅनिटायझिंग द्रावणाचा वापर करणे आवश्यक आहे.
कच्चे चिकन किंवा कुक्कुटमांस धुवूनच शिजवावे का?
अनेक घरांमध्ये कच्चे चिकन धुण्याची सवय आहे. परंतु तज्ज्ञांच्या मते, चिकन धुण्यामुळे त्यावरील जंतू नष्ट होत नाहीत. उलट पाण्याचे थेंब उडून जंतू स्वयंपाकघरातील इतर भांडी, पृष्ठभाग किंवा खाद्यपदार्थांवर पसरू शकतात. आधुनिक प्रक्रिया पद्धतींमुळे बाजारात उपलब्ध होणारे चिकन धुण्याची आवश्यकता नसते. योग्य तापमानात शिजवणे हेच सुरक्षिततेचे प्रमुख साधन आहे.
तीन दिवसांपूर्वी खाल्लेल्या अन्नामुळे आजारी पडता येते का?
होय. अन्नातून होणाऱ्या विषबाधेची लक्षणे काही तासांपासून ते काही आठवड्यांपर्यंत कोणत्याही कालावधीत दिसू शकतात. कोणता जीवाणू, विषाणू किंवा परजीवी शरीरात गेला आहे यावर हे अवलंबून असते. त्यामुळे आजारी पडल्यास केवळ अलीकडे खाल्लेल्या अन्नाकडेच लक्ष न देता मागील काही दिवसांच्या आहाराचाही विचार करणे गरजेचे आहे.
गोठवलेले अन्न खोलीच्या तापमानात वितळवणे सुरक्षित आहे का?
नाही. फ्रीजरमधील अन्न बाहेर काढून खोलीच्या तापमानात वितळवले तर त्याचा बाहेरील भाग जीवाणू वाढीस पोषक तापमानात येतो, तर आतील भाग अजूनही गोठलेला राहतो. ही परिस्थिती जंतूंच्या वाढीसाठी अनुकूल ठरते. त्यामुळे अन्न रेफ्रिजरेटरमध्ये किंवा थंड पाण्याच्या सहाय्याने वितळवणे अधिक सुरक्षित मानले जाते.
सेंद्रिय फळे आणि भाज्या धुण्याची गरज नसते का?
नाही. सेंद्रिय शेतीत रासायनिक खतांचा वापर कमी असला तरी नैसर्गिक कीटकनाशकांचा वापर केला जातो. तसेच माती, धूळ आणि इतर दूषित घटकांचा संपर्कही येऊ शकतो. त्यामुळे सेंद्रिय असो वा सामान्य, सर्व फळे आणि भाज्या स्वच्छ पाण्याने धुवूनच वापरणे आवश्यक आहे.
अन्नजन्य आजार म्हणजे फक्त पोटदुखी किंवा जुलाब होतात का?
अनेक वेळा अन्नजन्य आजार सौम्य स्वरूपाचे असतात आणि विश्रांती व योग्य द्रवपदार्थांच्या सेवनाने बरे होतात. मात्र, काही प्रसंगी अन्नातील घातक रोगजंतूंमुळे गंभीर संसर्ग, अवयव निकामी होणे किंवा जीवाला धोका निर्माण होऊ शकतो. काही आजारांचे दीर्घकालीन परिणामदेखील दिसून येतात. त्यामुळे अन्नसुरक्षेकडे दुर्लक्ष करणे धोकादायक ठरू शकते.
World Food Safety Day : हँड सॅनिटायझर वापरल्यानंतर हात धुण्याची गरज नसते का?
हँड सॅनिटायझर हातावरील अनेक जंतू नष्ट करण्यास मदत करतो. मात्र, तो साबण आणि पाण्याचा पूर्ण पर्याय नाही. विशेषतः अन्न खाण्यापूर्वी किंवा अन्न तयार करण्यापूर्वी हात साबणाने आणि स्वच्छ पाण्याने व्यवस्थित धुणे अत्यंत आवश्यक आहे. यामुळे अन्नाद्वारे पसरणाऱ्या अनेक आजारांपासून संरक्षण मिळते.
World Food Safety Day : अन्नसुरक्षा ही प्रत्येकाची जबाबदारी
World Food Safety Day हा केवळ एक दिवस साजरा करण्यापुरता मर्यादित नसून सुरक्षित अन्न सेवनाबाबत जागरूकता निर्माण करण्याचा महत्त्वाचा उपक्रम आहे. योग्य साठवणूक, स्वच्छता, सुरक्षित स्वयंपाक पद्धती आणि वैयक्तिक स्वच्छतेच्या सवयी अंगीकारल्यास अन्नातून होणाऱ्या अनेक आजारांना आळा घालता येऊ शकतो.
अन्नसुरक्षेबाबतचे गैरसमज दूर करून वैज्ञानिक माहिती स्वीकारणे ही काळाची गरज आहे. Food Safety हेच निरोगी जीवनाचा पाया आहे आणि त्यासाठी प्रत्येकाने सजग राहणे आवश्यक आहे.
