इराण युद्धामुळे अमेरिकेची चांदी? रशियन तेल कंपनीचा खळबळजनक आरोप; जागतिक ऊर्जा बाजारावर संकटाचे सावट
जागतिक राजकारण, ऊर्जा सुरक्षा आणि आर्थिक हितसंबंध यांचा परस्परसंबंध पुन्हा एकदा चर्चेच्या केंद्रस्थानी आला आहे. मध्य पूर्वेतील वाढत्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर रशियाची सरकारी तेल कंपनी रोसनेफ्टचे प्रमुख इगोर सेचिन यांनी अमेरिकेवर गंभीर आरोप करत खळबळ उडवून दिली आहे. त्यांच्या मते, इराण आणि होर्मुझ सामुद्रधुनीतील संकटामुळे संपूर्ण जगाला आर्थिक फटका बसत असताना अमेरिकेतील ऊर्जा कंपन्या मात्र प्रचंड नफा कमावत आहेत.
सेंट पीटर्सबर्ग इंटरनॅशनल इकॉनॉमिक फोरममध्ये बोलताना सेचिन यांनी जागतिक ऊर्जा बाजारातील बदलत्या समीकरणांवर भाष्य केले. त्यांनी म्हटले की, मध्य पूर्वेतील अस्थिरतेचा सर्वाधिक फायदा अमेरिकन तेल आणि नैसर्गिक वायू कंपन्यांना होत असून, या परिस्थितीत जागतिक ऊर्जा बाजार अमेरिकेच्या आर्थिक हितसंबंधांसाठी वापरला जात आहे.
Related News
मैत्री दिनी जगाला मोठा दिलासा! अमेरिका-इराण युद्ध टळणार? ट्रम्प यांचा मोठा निर्णय
अमेरिका-इराण तणाव कमी होताच तेलाच्या किमतीत मोठी घसरण; भारतालाही मिळणार दिलासा?
E20 जनता पार्टीचा एल्गार! नितीन गडकरी थेट निशाण्यावर; शुद्ध पेट्रोलसाठी देशभर आवाज
परदेशातून दिलासादायक बातमी; शेअर बाजारात जोरदार तेजी, सेन्सेक्स 600 अंकांनी उसळला
कच्च्या तेलाचा भाव पुन्हा 100 डॉलरच्या जवळ; भारतात पेट्रोल-डिझेल महागणार का?
शेअर बाजारात ‘ब्लॅक मंडे’! सेन्सेक्स 700 अंकांनी कोसळला; गुंतवणूकदारांचे कोट्यवधींचे नुकसान
सोने-चांदीच्या दरात पुन्हा मोठी उलथापालथ? खरेदी करावी की थांबावं, तज्ज्ञांनी दिला सल्ला
मोठी बातमी! ब्रेंट क्रूड 90 डॉलरपार; भारतात पेट्रोल-डिझेल महागणार? जाणून घ्या आजचे दर
होर्मुझ सामुद्रधुनीचे महत्त्व काय?
होर्मुझची सामुद्रधुनी जगातील सर्वात महत्त्वाच्या सागरी व्यापारी मार्गांपैकी एक मानली जाते. पर्शियन आखात आणि अरबी समुद्राला जोडणाऱ्या या मार्गातून जगातील जवळपास 20 टक्के कच्च्या तेलाचा पुरवठा होतो. सौदी अरेबिया, संयुक्त अरब अमिराती, कुवेत, इराक आणि इराण यांसारख्या तेल उत्पादक देशांचे मोठ्या प्रमाणात तेल याच मार्गाने जगभर पोहोचते.
यामुळे होर्मुझ सामुद्रधुनीतील कोणताही तणाव किंवा वाहतुकीतील अडथळा जागतिक बाजारात तात्काळ परिणाम घडवून आणतो. तेलाच्या किंमती वाढतात, वाहतूक खर्च वाढतो आणि अनेक देशांच्या अर्थव्यवस्थांवर त्याचा परिणाम होतो.
इराण-अमेरिका तणावामुळे निर्माण झालेले संकट
गेल्या काही वर्षांत इराण, अमेरिका आणि इस्रायल यांच्यातील संबंध अधिक तणावपूर्ण झाले आहेत. विविध लष्करी कारवाया, निर्बंध आणि राजकीय संघर्षांमुळे मध्य पूर्वेतील परिस्थिती अधिक गुंतागुंतीची बनली आहे. या तणावाचा थेट परिणाम ऊर्जा बाजारावर झाला आहे.
तेलाच्या पुरवठ्याबाबतची अनिश्चितता वाढल्यामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या किंमतींमध्ये मोठी वाढ झाली आहे. ऊर्जा आयातीवर अवलंबून असलेल्या देशांसाठी ही परिस्थिती विशेषतः चिंताजनक ठरत आहे.
अमेरिकन ऊर्जा कंपन्यांचा वाढता नफा
इगोर सेचिन यांच्या मते, तेलाच्या वाढलेल्या किंमतींचा सर्वाधिक फायदा अमेरिकन ऊर्जा क्षेत्राला झाला आहे. अमेरिकेतील शेल ऑइल आणि नैसर्गिक वायू उत्पादक कंपन्या जागतिक बाजारात अधिक दराने ऊर्जा संसाधने विकून मोठ्या प्रमाणावर नफा कमावत आहेत.
ते म्हणाले की, पुरवठा साखळीतील अडथळे आणि जागतिक अनिश्चिततेमुळे ऊर्जा संसाधनांच्या किंमती वाढल्या आहेत. या वाढीव किंमतींचा फायदा घेऊन अमेरिकन कंपन्या विक्रमी कमाई करत आहेत, तर इतर देशांना महागाई, वाढलेला आयात खर्च आणि आर्थिक दबावाला सामोरे जावे लागत आहे.
ओपेक प्लसची कमकुवत होत चाललेली स्थिती
सेचिन यांनी ओपेक प्लस समूहाच्या घटत्या प्रभावाबाबतही चिंता व्यक्त केली. त्यांच्या मते, संयुक्त अरब अमिराती आणि कतार यांसारख्या देशांनी स्वतंत्र ऊर्जा धोरणे स्वीकारल्यामुळे ओपेक समूहाची एकसंधता कमी झाली आहे.
गेल्या दशकात ओपेक प्लस सदस्य देशांचे एकत्रित उत्पादन 58 दशलक्ष बॅरल प्रतिदिनावरून सुमारे 37 दशलक्ष बॅरल प्रतिदिनापर्यंत घसरल्याचा दावा त्यांनी केला. यामुळे जागतिक ऊर्जा बाजारात नवीन शक्ती संतुलन निर्माण होत असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
रशियन तेल उद्योगासमोरील आव्हाने
ओपेक प्लस करारांमुळे आणि आंतरराष्ट्रीय निर्बंधांमुळे रशियाच्या तेल उत्पादनावरही परिणाम झाला आहे. सेचिन यांच्या मते, रशियाचे तेल उत्पादन सुमारे 15 टक्क्यांनी घटले आहे.
ही घट भरून काढण्यासाठी आणि भविष्यातील मागणी पूर्ण करण्यासाठी रशियन तेल उद्योगाला किमान 10 ट्रिलियन रुबलच्या गुंतवणुकीची आवश्यकता आहे. उत्पादन क्षमता वाढवणे, नवीन तेलक्षेत्रांचा विकास आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर यासाठी मोठ्या निधीची गरज असल्याचे त्यांनी सांगितले.
जागतिक अर्थव्यवस्थेवर वाढते संकट
होर्मुझ सामुद्रधुनीतील तणाव केवळ ऊर्जा बाजारापुरता मर्यादित नाही. त्याचा परिणाम जागतिक व्यापार, वाहतूक, उत्पादन आणि ग्राहक बाजारावरही होत आहे.तेलाच्या किंमती वाढल्यामुळे वाहतूक खर्च वाढतो. वाहतूक खर्च वाढल्याने वस्तूंच्या किंमती वाढतात आणि महागाईचा दबाव निर्माण होतो. परिणामी अनेक देशांच्या मध्यवर्ती बँकांना व्याजदर वाढवावे लागू शकतात, ज्याचा आर्थिक वाढीवर नकारात्मक परिणाम होऊ शकतो.
इतर सागरी मार्गांनाही धोका
इगोर सेचिन यांनी भविष्यातील संभाव्य धोक्यांकडेही लक्ष वेधले. त्यांच्या मते, जर मध्य पूर्वेतील तणाव कायम राहिला तर मलक्का सामुद्रधुनी, बाब-अल-मंदेब आणि जिब्राल्टर यांसारख्या इतर महत्त्वाच्या सागरी मार्गांनाही धोका निर्माण होऊ शकतो.हे मार्ग जागतिक व्यापारासाठी अत्यंत महत्त्वाचे मानले जातात. या मार्गांमध्ये कोणताही अडथळा निर्माण झाल्यास जागतिक पुरवठा साखळी आणखी विस्कळीत होऊ शकते.
ऊर्जा सुरक्षेचा प्रश्न पुन्हा ऐरणीवर
या घडामोडींमुळे ऊर्जा सुरक्षा हा विषय पुन्हा एकदा जागतिक चर्चेच्या केंद्रस्थानी आला आहे. अनेक देश आता तेलावरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी पर्यायी ऊर्जा स्रोतांकडे वळण्याचा प्रयत्न करत आहेत.सौर ऊर्जा, पवन ऊर्जा, हरित हायड्रोजन आणि अणुऊर्जा यांसारख्या पर्यायांना अधिक महत्त्व दिले जात आहे. मात्र अल्पावधीत जगाची मोठी ऊर्जा गरज अजूनही तेल आणि नैसर्गिक वायूवरच अवलंबून असल्यामुळे मध्य पूर्वेतील घडामोडींचे महत्त्व कायम राहणार आहे.
अमेरिका-रशिया ऊर्जा संघर्षाचे नवीन स्वरूप
विश्लेषकांच्या मते, सेचिन यांची विधाने ही केवळ आर्थिक टीका नसून अमेरिका आणि रशिया यांच्यातील वाढत्या ऊर्जा स्पर्धेचे प्रतिबिंब आहे. युक्रेन संघर्षानंतर ऊर्जा बाजारातील बदलत्या समीकरणांमुळे दोन्ही देशांमध्ये अप्रत्यक्ष आर्थिक स्पर्धा वाढली आहे.युरोपियन बाजारपेठेत रशियन ऊर्जा निर्यातीवरील निर्बंधांमुळे अमेरिकन एलएनजी कंपन्यांना मोठ्या संधी मिळाल्या आहेत. त्यामुळे ऊर्जा क्षेत्रातील स्पर्धा अधिक तीव्र झाली आहे.
इराण आणि होर्मुझ सामुद्रधुनीतील वाढत्या तणावामुळे जागतिक ऊर्जा बाजार अस्थिर झाला आहे. रशियाची सरकारी तेल कंपनी रोसनेफ्टचे प्रमुख इगोर सेचिन यांनी अमेरिकेवर या संकटातून आर्थिक फायदा घेत असल्याचा गंभीर आरोप केला आहे. या आरोपांमुळे जागतिक ऊर्जा राजकारणातील स्पर्धा आणि संघर्ष पुन्हा चर्चेत आले आहेत.
तेलाच्या वाढत्या किंमती, पुरवठा साखळीतील अडथळे, ओपेक प्लसची बदलती भूमिका आणि जागतिक मंदीची भीती या सर्व घटकांमुळे पुढील काही महिने जागतिक अर्थव्यवस्थेसाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार आहेत. मध्य पूर्वेतील परिस्थिती कशी विकसित होते आणि जागतिक शक्ती त्यावर कसा प्रतिसाद देतात यावर ऊर्जा बाजाराचे आणि जागतिक अर्थव्यवस्थेचे भवितव्य मोठ्या प्रमाणात अवलंबून असेल.
