परदेशात राहणाऱ्या भारतीयांसाठी महत्त्वाची माहिती NRI : DTAA नियमामुळे दुहेरी कराचा बोजा टाळता येणार
परदेशात वास्तव्यास असलेल्या अनिवासी भारतीयांसाठी (NRI) कर व्यवस्थापन हा अनेकदा गुंतागुंतीचा विषय ठरतो. भारतासह अन्य देशांमध्ये उत्पन्न मिळवणाऱ्या व्यक्तींना एकाच उत्पन्नावर दोन वेगवेगळ्या देशांत कर भरावा लागू शकतो. अशा परिस्थितीत आर्थिक भार वाढण्याची शक्यता असते. मात्र, या समस्येवर उपाय म्हणून भारताने अनेक देशांसोबत केलेला डबल टॅक्सेशन अवॉइडन्स अॅग्रीमेंट (DTAA) हा करार अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावतो.
भारताने जगातील 100 हून अधिक देशांसोबत DTAA करार केले आहेत. यामध्ये अमेरिका, ब्रिटन, संयुक्त अरब अमिरात (UAE), कॅनडा, ऑस्ट्रेलिया यांसारख्या देशांचा समावेश आहे. या कराराचा मुख्य उद्देश एकाच उत्पन्नावर दोन देशांमध्ये कर आकारला जाण्याची परिस्थिती टाळणे हा आहे.
DTAA म्हणजे नेमके काय?
डबल टॅक्सेशन अवॉइडन्स अॅग्रीमेंट म्हणजे दोन देशांदरम्यान झालेला असा करार, ज्यामुळे एका व्यक्तीच्या किंवा कंपनीच्या उत्पन्नावर दोनदा कर आकारला जाणार नाही याची खात्री केली जाते. एखादा NRI भारतात आणि त्याच्या वास्तव देशात दोन्हीकडे उत्पन्न कमावत असेल, तर त्याला या कराराचा लाभ घेता येतो.
Related News
शेअर बाजारात मोठी घसरण; इन्फोसिस-टीसीएसच्या शेअर्सना जबरदस्त फटका
होर्मुझ सामुद्रधुनी बंदच राहिली तर जग रेड झोनमध्ये; IEA चा गंभीर इशारा :10 दशलक्ष बॅरल तेल पुरवठा घटला
‘पीक गुरुग्राम कंटेंट’ वादावर अखेर Pranit More मौन सोडलं; म्हणाला, “माझी चूक झाली”
दिल्लीतील हॉटेलला भीषण आग; 21 जणांचा मृत्यू, अनेक विदेशी नागरिकांचा समावेश
बाजारातील Cheese स्लाइसला द्या रामराम! घरच्या घरी बनवा शुद्ध आणि स्वादिष्ट चीज
‘माझ्याकडे दुसरा पर्याय नव्हता’; Shilpa Shinde ची 10 वर्षांनंतर मोठी कबुली
₹816 कोटींचा धक्कादायक आरोप! IndusInd Bank वर नवीन संकट, गुंतवणूकदारांचे मोठे नुकसान
नातं अधिक मजबूत करायचंय? भावनिकदृष्ट्या उपलब्ध जोडीदार बनण्यासाठी या 6 सवयी अंगीकारा
फक्त 5 मिनिटांत PF बॅलेन्स तपासा! UMANG App चा सुपरफास्ट फॉर्म्युला नोकरदारांची मोठी डोकेदुखी करणार दूर
डेटिंगनंतर थेट प्रवास; Gen Z चा रिलेशनशिप टेस्टचा नवा फंडा चर्चेत
फक्त 10 मिनिटांत तयार करा Ashwini Kalsekar ची चविष्ट कोथिंबीर-कांदा चटणी
शिवसेना विलिनीकरणाबाबत अब्दुल सत्तार यांचे 3 धक्कादायक संकेत; अंतिम निर्णय एकनाथ शिंदेंच घेणार
या करारामुळे करदात्यांना विविध प्रकारची सवलत मिळते. काही प्रकरणांमध्ये उत्पन्नावर पूर्ण सूट मिळू शकते, तर काही वेळा कमी दराने कर आकारला जातो. तसेच एका देशात भरलेला कर दुसऱ्या देशातील करदायित्वातून वजा करण्याची सुविधाही उपलब्ध असते.
NRIs साठी DTAA का महत्त्वाचा?
अनेक अनिवासी भारतीय भारतात गुंतवणूक करतात किंवा विविध स्रोतांमधून उत्पन्न मिळवतात. यामध्ये खालील प्रकारच्या उत्पन्नाचा समावेश होतो:
- भारतातील नोकरी किंवा सल्लागार सेवांमधून मिळणारे मानधन
- बँकांच्या मुदत ठेवींवरील (Fixed Deposit) व्याज
- शेअर्सवरील लाभांश (Dividend)
- भाडे उत्पन्न (Rental Income)
- मालमत्ता किंवा शेअर्स विक्रीतून होणारा भांडवली नफा (Capital Gains)
अशा उत्पन्नावर भारतात कर आकारला जातो. त्याच वेळी संबंधित व्यक्ती ज्या देशात राहत असेल त्या देशातही त्याच उत्पन्नावर कर लागू शकतो. परिणामी दुहेरी कराचा फटका बसू शकतो. DTAA मुळे ही समस्या मोठ्या प्रमाणात कमी होते.
TDS दरांवरही DTAA चा प्रभाव
भारतातून मिळणाऱ्या अनेक प्रकारच्या उत्पन्नावर स्रोतावर कर कपात (TDS) केली जाते. साधारणपणे भारतीय कर कायद्यांनुसार ठरवलेले TDS दर लागू होतात. मात्र, संबंधित देशासोबत DTAA करार असल्यास त्या करारात नमूद केलेले कमी दर लागू होऊ शकतात.
यामुळे NRI करदात्यांना अतिरिक्त कर कपातीपासून संरक्षण मिळते. उदाहरणार्थ, व्याज किंवा लाभांश उत्पन्नावर लागू होणारा TDS दर DTAA अंतर्गत कमी असू शकतो.
DTAA अंतर्गत कर सवलतीचे तीन प्रमुख मार्ग
DTAA चा लाभ घेण्यासाठी सामान्यतः तीन प्रकारच्या सवलती उपलब्ध असतात.
1. Deduction (वजावट)
जर एखाद्या व्यक्तीने एका देशात कर भरला असेल, तर त्या कराची रक्कम त्याच्या निवासी देशातील करपात्र उत्पन्नातून वजा करता येते. यामुळे एकूण करभार कमी होतो.
2. Exemption (करमाफी)
काही विशिष्ट उत्पन्नावर दोनपैकी एका देशात पूर्ण करमाफी मिळू शकते. अशा परिस्थितीत करदात्याला फक्त एका देशातच कर भरावा लागतो.
3. Tax Credit (कर सवलत)
हा सर्वाधिक वापरला जाणारा पर्याय आहे. एका देशात भरलेला कर दुसऱ्या देशातील करदायित्वातून समायोजित केला जातो. त्यामुळे करदात्याला एकाच उत्पन्नावर पुन्हा पूर्ण कर भरावा लागत नाही.
DTAA चा लाभ घेण्यासाठी काय करावे?
DTAA अंतर्गत सवलत मिळवण्यासाठी काही महत्त्वाच्या बाबी तपासणे आवश्यक असते.
उत्पन्न दोन्ही देशांत करपात्र आहे का?
सर्वप्रथम संबंधित उत्पन्न भारतात आणि निवासी देशात दोन्हीकडे करपात्र आहे का हे निश्चित करणे गरजेचे आहे. जर एकाच उत्पन्नावर दोन्ही देशांमध्ये कर लागू होत असेल, तर DTAA चा लाभ मिळण्याची शक्यता असते.
कर निवासी दर्जा निश्चित करा
DTAA चा लाभ घेण्यासाठी व्यक्तीचा किंवा संस्थेचा कर निवासी (Tax Resident) दर्जा निश्चित करणे आवश्यक असते. कोणत्या देशात ती व्यक्ती करदृष्ट्या निवासी मानली जाते, यावर पुढील कर सवलती अवलंबून असतात.
संबंधित DTAA कराराचा अभ्यास करा
भारत आणि संबंधित देशामधील DTAA करारातील तरतुदी वेगवेगळ्या असू शकतात. त्यामुळे करारातील कर दर, सूट, कर सवलतीची पद्धत आणि आवश्यक कागदपत्रांची माहिती घेणे महत्त्वाचे ठरते.
कोणती कागदपत्रे आवश्यक असतात?
DTAA लाभ मिळवण्यासाठी सहसा खालील कागदपत्रांची आवश्यकता भासू शकते:
- Tax Residency Certificate (TRC)
- Form 10F
- पासपोर्टची प्रत
- परदेशातील पत्त्याचा पुरावा
- कर भरल्याचे प्रमाणपत्र
ही कागदपत्रे सादर केल्यास करदात्याला DTAA अंतर्गत सवलतीचा दावा करता येतो.
आर्थिक नियोजनासाठी उपयुक्त साधन
तज्ज्ञांच्या मते, परदेशात राहणाऱ्या भारतीयांनी DTAA च्या तरतुदींची माहिती ठेवणे अत्यंत आवश्यक आहे. योग्य कर नियोजन केल्यास मोठ्या प्रमाणात कर बचत होऊ शकते. विशेषतः भारतात गुंतवणूक, मालमत्ता किंवा नियमित उत्पन्न असलेल्या NRI नागरिकांनी DTAA चा लाभ घेण्याबाबत कर सल्लागारांचा सल्ला घ्यावा.
जागतिक स्तरावर रोजगार आणि व्यवसायाच्या संधी वाढत असताना अनेक भारतीय परदेशात स्थायिक होत आहेत. अशा परिस्थितीत भारत आणि इतर देशांमधील कर नियम समजून घेणे आवश्यक ठरते. DTAA हा करदात्यांना दुहेरी कर आकारणीपासून संरक्षण देणारा प्रभावी उपाय आहे. योग्य माहिती आणि आवश्यक कागदपत्रांच्या मदतीने NRI नागरिक करभार कमी करून आर्थिक नियोजन अधिक प्रभावीपणे करू शकतात.
